Βατούμ χωριό Κομπουλέτ 1937 η φωτογραφία είναι μετά από την παράσταση «Τη Τρίχας το γεφύρ’».
Βατούμ χωριό Κομπουλέτ 1937 η φωτογραφία είναι μετά από την παράσταση «Τη Τρίχας το γεφύρ’».
Διακρίνονται από αριστερά: Κωνσταντίνος Κουρτίδης, Φίλιππος Στεφανίδης, Κουρτίδου Ωραία, Αμοιρίδου Ευρίκλη, Δημοσθένης Σιδηρόπουλος, Μαλκοτσίδου Χρυσούλα, Αμοιρίδου Αγγελική, Ιωάννης Κουφατσής (Κουφατσίδης) και με την λύρα ο Χριστόφορος Κουφατσής (Κυφατσίδης). Οι ερασιτέχνες ηθοποιοί ήταν από το χωριό Τάκοβα του Βατούμ με καταγωγή από την Σαντά του Πόντου. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου - Μετανάστευση των Ελλήνων του Πόντου στη Ρωσία - Σαντά (Σάντα - Dumanlı, Gümüşhane) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Χοροί, Θρύλοι, Παραδόσεις, Πρόσωπα. Η συγκεκριμένη φωτογραφία —τόσο στο πρωτότυπο ασπρόμαυρο τεκμήριο όσο και στις επιχρωματισμένες αποδόσεις της— αποτελεί ένα μνημειώδες ντοκουμέντο του ποντιακού ελληνισμού της σοβιετικής περιφέρειας (Ατζαρία/Γεωργία). Αποτυπώνει την βαθιά ανάγκη των Ελλήνων της διασποράς να κρατήσουν ζωντανή την γλώσσα, τα έθη και την πολιτιστική τους κληρονομιά μέσα από το θέατρο και την μουσική.
1. Ιστορικό & Κοινωνικό Πλαίσιο: Ο Ελληνισμός του Βατούμ & η Χρονιά-Ορόσημο (1937)
• Ρίζες από τη Σαντά: Οι ερασιτέχνες ηθοποιοί κατάγονταν από το χωριό Τάκοβα (Ντάγκβα) της περιοχής του Κομπουλέτι (Βατούμ), με απώτερη καταγωγή από την ιστορική Σαντά του Πόντου. Η Σαντά, γνωστή για την ανυπότακτη λεβεντιά και την πλούσια παράδοσή της, μεταφύτευσε την πολιτιστική της ζωτικότητα στα παράλια της Καυκασίας.
• Η Τραγική Συγκυρία του 1937: Η χειρόγραφη ρωσική επιγραφή στο κάτω μέρος της φωτογραφίας («Кобулеты. Рай-олимпиада. 6/X-37г. "Дагвинский хор" п.рук. Д. Сидоропуло» — Κομπουλέτι. Περιφερειακή Ολυμπιάδα. 6/10/37. Χορωδία του Ντάγκβα υπό τη διεύθυνση Δ. Σιδηρόπουλου) αποκαλύπτει ότι η παράσταση δόθηκε στο πλαίσιο τοπικών πολιτιστικών αγώνων. Η ημερομηνία αυτή (Οκτώβριος 1937) είναι συγκλονιστική: βρίσκεται στην αιχμή των σταλινικών διώξεων και της λεγόμενης «Ελληνικής Επιχείρησης» της NKVD, λίγους μόλις μήνες πριν από τις μαζικές εκτοπίσεις και συλλήψεις των Ελλήνων της Σοβιετικής Ένωσης. Παρά το αβέβαιο κλίμα, η κοινότητα επιμένει να δημιουργεί και να γιορτάζει την ταυτότητά της.
2. Λαογραφική & Ενδυματολογική Ανάλυση. Η ομάδα παρουσιάζεται με την πλήρη, αυθεντική παραδοσιακή ενδυμασία για τις ανάγκες του εμβληματικού ποντιακού δράματος «Τη Τρίχας το γεφύρ’» (το οποίο διαπραγματεύεται τον λαϊκό θρύλο της θυσίας για το χτίσιμο του γεφυριού):
Α. Ανδρική Ενδυμασία:
• Ζίπκα & Πασ̌λίκ’: Οι άνδρες φορούν τις παραδοσιακές σκουρόχρωμες ζίπκες (πολύπτυχα παντελόνια), σαλταμάρκες/σάλτες με διακριτικά κεντημένα γαϊτάνια και στο κεφάλι το πασ̌λίκ’ (κουκούλα/κεφαλόδεσμο) δεμένο με τον χαρακτηριστικό τρόπο.
• Ταραπουλούζιν: Στη μέση είναι δεμένα τα ριγωτά ζωνάρια (ταραπουλούζια), συμπληρώνοντας την αυστηρή και λεβέντικη εμφάνιση.
Β. Γυναικεία Ενδυμασία:
• Ζουπούνα & Φοτά: Οι τέσσερις γυναίκες φορούν τις επιχώριες ζουπούνες με τα κεντητά μανίκια και τις παραδοσιακές ριγωτές ποδιές (φοτάδες).
• Κεφαλόδεσμος: Φέρουν λευκές λιτές μαντήλες/καλύπτρες, προσαρμοσμένες στους ρόλους του λαϊκού δράματος και την αγροτική/ορεινή φορεσιά της Σάντας όπου δεν φορούσαν τάπλα – τεπελίκι αλλά μόνο τα λετσ̌έκια – τσ̌ίτια - μαντήλες.
Γ. Η Ποντιακή Λύρα (Κεμεντζές):
• Στα δεξιά, ο Χριστόφορος Κουφατσής (Κυφατσίδης) κρατά υπερήφανα την ποντιακή λύρα (κεμεντζέ) με το δοξάρι. Η λύρα δεν αποτελεί μόνο το μουσικό όργανο που συνοδεύει την παράσταση, αλλά το ζωντανό σύμβολο της μουσικής συνέχειας και της ψυχής του ποντιακού λαού.
3. Τα Πρόσωπα της Φωτογραφίας
Από αριστερά προς τα δεξιά διακρίνονται οι ερασιτέχνες ηθοποιοί και συντελεστές:
1. Κωνσταντίνος Κουρτίδης
2. Φίλιππος Στεφανίδης
3. Κουρτίδου Ωραία
4. Αμοιρίδου Ευρίκλη
5. Δημοσθένης Σιδηρόπουλος (Διευθυντής/Σκηνοθέτης του θιάσου-χορωδίας)
6. Μαλκοτσίδου Χρυσούλα
7. Αμοιρίδου Αγγελική
8. Ιωάννης Κουφατσής (Κουφατσίδης)
9. Χριστόφορος Κουφατσής (Κυφατσίδης) (με τη λύρα)
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
