Οικογένεια Αγάπης Λαβασσά - Πασαλίδου από την Κρώμνη (Καλαμαριά Θεσσαλονίκης 1927)

1927 Καλαμαριά Θεσσαλονίκη. Υπάρχουν και αυτές οι φωτογραφικές αποτυπώσεις των προγόνων μας οχι εκεί στην πρώτη πατρίδα τον Πόντο αλλά εδώ στην δεύτερη, την Ελλάδα.

Φωτογραφίες γεμάτες πόνο και αξιοπρέπεια. Ανέχεια, φτώχεια αλλά και ελπίδα για επιβίωση. Μέλη της οικογένειας Πασαλίδη απαθανατίζεται απο τον φωτογραφικό φακό μπροστά από θάλαμο, καλυμμένο με κεντημένο πανί για τις ανάγκες της φωτογράφισης. Καθιστή η Αγάπη Λαβασσά-Πασαλίδου από την Κρώμνη (σύζυγος του Δημοσθένη Πασαλίδη από τη Σάντα και νύφη του Ισαάκ Πασαλίδη από το Χαλβά Ματέν του Παιπούρτ). Όρθιες οι κόρες της Δήμητρα και Σεβαστή. Σε παλιότερη μου ανάρτηση είχα δημοσιεύσει φωτογραφία του 1905 στην οποία η Αγάπη Λαβασά - Πασαλίδου, γιαγιά της Ιωάννα Πασαλίδου από την Κρώμνη είχε φωτογραφηθεί με την επιχώρια γιορτινή της ενδυμασία "ζουπούνα". Η Αγάπη Λαβασά ήταν σύζυγος του Δημοσθένη Πασαλίδη από το Χαλβά Ματέν, όπου είχε μεταλλείο. Ο πατέρας της, Λαβασάς Χρήστος, είχε κατασκευαστήριο παϊτονιών στην Τραπεζούντα. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου  -  Κρώμνη Πόντου (Korom Korum Trabzon) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Θρύλοι, Παραδόσεις, Χοροί, Πρόσωπα. Κρώμνη Πόντου 1905. Στην φωτογραφία εικονίζεται η Αγάπη Λαβασά - Πασαλίδου. Στο ψηλότερο και βορειότερο μέρος της Κρώμνης υπάρχουν τα παρχάρια. Το δυτικότερο είναι το Μαντακέν και το Σοανορίμ, ανατολικότερα δε τα Λειβαδία και τα Αλεπογιανέσια και ακόμη ανατολικότερα το Μετζίτ. Τα παρχάρια της Κρώμνης είχαν πολύ μεγάλη σημασία για την βοσκή των ζωντανών (αγελάδων και ποιμνίων αιγοπροβάτων) των γηγενών Κρωμναίων. Επειδή στο παρχάρι των Λειβαδίων υπήρχε άφθονο χόρτο προς θερισμό και φύλαξη, οι Κρωμναίοι αρχικά φύλαγαν τα ζωντανά τους στο Μετζίτ και μετά την εορτή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος θέριζαν τα χόρτα των Λειβαδίων και κατέβαιναν στα Λειβαδία τα οποία αποτελούν τόπο θερμότερο και αφθονότερο σε χόρτο.  

Ιστορικός, Κοινωνιολογικός & Λαογραφικός Σχολιασμός: «Οικογένεια Πασαλίδη» (1927, Καλαμαριά Θεσσαλονίκης) σε σύγκριση με το 1905 (Πόντος)
Η φωτογραφία αυτή του 1927 στην Καλαμαριά —δίπλα στο παλαιότερο πορτρέτο του 1905— συνθέτει ένα συγκλονιστικό δίπτυχο που συμπυκνώνει ολόκληρη την νεότερη ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού: το πέρασμα από την ακμή και την αρχοντιά της «πρώτης πατρίδας» στην οδύνη, την ανέχεια, αλλά και την βαθιά αξιοπρέπεια της προσφυγιάς στη «δεύτερη πατρίδα».
1. Ιστορικό & Κοινωνικό Πλαίσιο: Η Προσφυγική Πραγματικότητα
• Η Καλαμαριά του 1927: Η Καλαμαριά υπήρξε ένας από τους κεντρικούς χώρους υποδοχής και αποκατάστασης των Ελλήνων προσφύγων από τον Πόντο. Οι συνθήκες διαβίωσης στους θαλάμους και τα παραπήγματα ήταν σκληρές, σημαδεμένες από τη φτώχεια και τις στερήσεις.
• Η Αξιοπρέπεια μέσα από τη Σκηνοθεσία: Παρά την ανέχεια, η φωτογραφική αποτύπωση παραμένει μια ιερή πράξη μνήμης. Για τις ανάγκες της φωτογράφισης, η οικογένεια κρεμά πίσω της ένα κεντημένο πανί με την επιγραφή «ΕΝΘΥΜΙΟΝ», προκειμένου να καλύψει τους ξύλινους/τσιμεντένιους τοίχους του θαλάμου. Η κίνηση αυτή φανερώνει τον διακαή πόθο των προσφύγων να διατηρήσουν την αστική τους αισθητική, την αυτοεκτίμηση και την αρχοντιά τους, αρνούμενοι να αφεθούν στη μιζέρια του προσφυγικού καταυλισμού.
2. Λαογραφική & Ενδυματολογική Εξέλιξη (1905 - 1927)
Α. Η Αγάπη Λαβασσά-Πασαλίδου (1905 – Πόντος)
• Η Αρχοντιά της Κρώμνης: Στη φωτογραφία του 1905, η νεαρή τότε Αγάπη φορεί την επιχώρια γιορτινή ζουπούνα με όλη τη λαμπρότητα της ποντιακής φορεσιάς.
• Λεπτομέρειες Φορεσιάς: Διακρίνονται το χρυσοκέντητο κουρσίν στο κεφάλι, ο βελούδινος κατηφές με τα κομψά σιρίτια, το λευκό καμίσ’, τα σκουλαρίκια λιρίτσας και στη μέση το πολυτελές λαχόρι. Η εικόνα αυτή αντανακλά την οικονομική επιφάνεια της οικογένειάς της (με τον πατέρα της, Χρήστο Λαβασσά, να διατηρεί κατασκευαστήριο παϊτονιών στην Τραπεζούντα και τον σύζυγό της, Δημοσθένη Πασαλίδη, να κατέχει μεταλλείο στο Χαλβά Ματέν του Παϊπούρτ).
Β. Η Οικογένεια Πασαλίδη (1927 – Καλαμαριά)
• Η Μητέρα (Αγάπη): Καθιστή στο κέντρο, φέρει τα σημάδια του ξεριζωμού και του πένθους. Ενδυματολογικά διατηρεί την παραδοσιακή μαντήλα και στρώματα από βαριά υφάσματα/ζακέτα κοντογούνι που θυμίζουν τις παλιές δομές της ποντιακής αμφίεσης, αποτελώντας τη ζωντανή γέφυρα με τον χαμένο Πόντο.
• Η Νέα Γενιά (Δήμητρα, Σεβαστή & ο νεαρός): Οι κόρες φορούν αστικά ευρωπαϊκά φορέματα της δεκαετίας του 1920 με μακριές αλυσίδες/πέρλες στο λαιμό, ενώ ο νεαρός φορά ευρωπαϊκό κοστούμι. Η ενδυματολογική αυτή προσαρμογή δείχνει την ταχύτητα με την οποία η νέα γενιά ενσωματώθηκε στη νέα ελληνική πραγματικότητα, αφήνοντας πίσω τις βαριές παραδοσιακές φορεσιές.
3. Γενεαλογική & Ιστορική Σημασία. Τα στοιχεία που παραθέτω διασώζουν ένα πολύτιμο γενεαλογικό δέντρο υψηλής ιστορικής σημασίας:
• Αγάπη Λαβασσά-Πασαλίδου: Καταγωγή από την Κρώμνη.
• Δημοσθένης Πασαλίδης: Σύζυγος της Αγάπης, από τη Σάντα / Χαλβά Ματέν (Παϊπούρτ), μεταλλουργός.
• Χρήστος Λαβασσάς: Πατέρας της Αγάπης, βιοτέχνης κατασκευής παϊτονιών στην Τραπεζούντα.
• Ισαάκ Πασαλίδης: Πεθερός της Αγάπης (από το Χαλβά Ματέν), εξέχουσα προσωπικότητα του Ποντιακού Ελληνισμού.
• Δήμητρα & Σεβαστή Πασαλίδου: Οι θυγατέρες, εκπρόσωποι της πρώτης προσφυγικής γενιάς στην Ελλάδα.

Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com 

Add comment