Οικογένεια Ελλήνων από την Αργυρούπολη του Πόντου (1875 Gumushane)
Αργυρούπολις Πόντου 1875 (Gumushane). Οικογένεια Ελλήνων από την Αργυρούπολη του Πόντου. Η Αργυρούπολη (Κιμισ̌χανά) του Πόντου ήταν μια ακμάζουσα οικονομικώς πόλις του νομού Τραπεζούντας και αποτελούσε έδρα της επαρχίας Χαλδίας.
Βρισκόταν σε απόσταση 100 χιλιομέτρων νοτιότερα από την πόλη της Τραπεζούντας. Το ελληνικό της όνομα αποτελεί μεταφορά στην γλώσσα μας του τουρκικού Gumushane-Γκιουμουσ̌χανέ, που σημαίνει τόπος αργύρου. Το τουρκικό της όνομα χρησιμοποιούνταν επίσης από τους Έλληνες του Πόντου παραφθαρμένο ως Κιμισ̌χανά. Η πόλις επιπλέον ονομαζόταν και Καν, από το όνομα του περιρρέοντα ποταμού Χαρσιώτη ή Καν. Ο κάτοικος της λεγόταν Κανέτες και το θηλυκό Κανέτ’σσα. Από τους Έλληνες λογίους συνηθιζόταν ο τύπος Αργυρόπολις (Δ.Η. Οικονομίδης, Κάνις κ.ά.). Για την πόλη σημειώνει ο Δ.Η. Οικονομίδης: Η Αργυρόπολις τουρκιστί Γκουμουσχανέ καλουμένη ωνομάσθη ούτω κατά μετάφρασιν εκ του τουρκικού και η μετονομα σία και εξελλήνισις εγένετο υπό των διδα σκάλων των εν τη πόλει ελληνικών σχολείων, εν ω ουδεμιά τοιαύτη ανάγκη παρίστατο, και όσον το σήμερον επιτοπίως σύνη0ες όνομα αυτής είναι Καν (εις ουδέτερο γένος), εκ του περί τα τρία τέταρτα της ώρας απέχοντος ποταμού Κάνεως. Ο ποταμός ούτος από της Αρδάσης και κατωτέρω λαμβάνει το όνομα Χαρσιώτης και εκβάλλει εις την Τρίπολιν. Είναι έδρα διοικητού και του Μητροπολίτου Χαλδίας, κειμένη δ' εν εξόχω τοποθεσία εν είδει ημικυκλίου επί της κατωφέρειας ορέων αμφιθεατρικώς παρέχει μακρό0εν άποψιν πανοράματος (πρβλ. Cumont, Studia Pontica, τομ. Ι], σελ. 356). Κώμες, Πόλεις & Περιοχές στον Πόντο. Γεωγραφική, Ιστορική και Κοινωνιολογική περιήγηση στον Πόντο - Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου - Χαλδία - Αργυρούπολις Πόντου Gümüşhane (Πόλεις, Κωμοπόλεις, Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Χοροί, Θρύλοι, Παραδόσεις, Πρόσωπα) Αυτή η εξαιρετική φωτογραφία του 1875 από την Αργυρούπολη του Πόντου (Gümüşhane) αποτελεί ένα σπάνιο και πολύτιμο τεκμήριο, καθώς μας μεταφέρει στην ορεινή κοιτίδα των μεταλλωρύχων του Ποντιακού Ελληνισμού κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα.
1. Ενδυματολογικά Στοιχεία & Κοινωνικός Χαρακτήρας
Η αμφίεση των μελών της οικογένειας αντικατοπτρίζει την παραδοσιακή, δωρική ζωή των ορεινών κέντρων του Πόντου, σε αντίθεση με τα πιο δυτικότροπα αστικά κέντρα των παραλίων:
• Η Ελληνίδα του Πόντου (μητέρα): Φορά παραδοσιακό ριγωτό (τσιζκιλίν) στηθούρι (σπαλέρ ή σπαρέλ) στο στήθος, το οποίο διακρίνεται κάτω από το βαρύ, μάλλινο σάλι/κάπα με τις πλούσιες υφές. Το κεφάλι της είναι προσεκτικά καλυμμένο με τη μαντίλα δεμένη με τον παραδοσιακό τρόπο, ενώ το αυστηρό αλλά εκφραστικό βλέμμα της αποτυπώνει την καρτερία και την αξιοπρέπεια της γυναίκας της Αργυρούπολης. Η μεγάλης ηλικίας Ελληνίδες στον Πόντο δεν φορούν τάπλα-τεπελίκι παρά μόνο το λετσ̌έκ’ (μαντήλα)
• Ο Έλληνας του Πόντου (πατέρας): Φορά το παραδοσιακό χαμηλό φέσι, πλατιά ζώνη (ζωνάρ’-ταραπουλούζιν) στην μέση πάνω από το λευκό υποκάμισο και βαρύ σκουρόχρωμο επενδύτη (κοτσίκ’ – σάλτα – σαλταμάρκα). Το επιβλητικό του μουστάκι και τα εκφραστικά, δουλεμένα από τον χρόνο χαρακτηριστικά του προσώπου του δίνουν μια εικόνα στιβαρής ηγετικής παρουσίας.
• Ο Νέος (γιος): Στέκεται όρθιος στο κέντρο, συνδέοντας τους δύο γονείς (ακουμπώντας με οικειότητα το χέρι του στον ώμο του πατέρα). Η αμφίεσή του δείχνει μια μετάβαση: φορά σακάκι, γιλέκο και μαντίλι στον λαιμό, συνδυάζοντας την τοπική παράδοση με στοιχεία της νεότερης μόδας της εποχής.
2. Σύνθεση & Συναισθηματικό Βάθος
• Οικογενειακή Δεσμός: Η τοποθέτηση του νεαρού στο κέντρο ανάμεσα στους δύο καθιστούς γονείς συμβολίζει τη συνέχεια της οικογένειας και την ελπίδα για το μέλλον.
• Αυθεντικότητα Εκφράσεων: Πρόκειται για μια φωτογραφία απαλλαγμένη από περιττά επιτηδευμένα στολίδια. Τα βλέμματα και των τριών είναι ευθέα, καθαρά και γεμάτα εσωτερική δύναμη.
3. Η Αξία της Αποκατάστασης & του Επιχρωματισμού. Συγκρίνοντας την πρωτότυπη ασπρόμαυρη με την επιχρωματισμένη εκδοχή:
• Αναδεικνύονται οι γήινοι τόνοι των βαρειών μάλλινων υφασμάτων (καφέ, γκρι, σκούρο βυσσινί), που ήταν απαραίτητα για το ορεινό και ψυχρό κλίμα της Αργυρούπολης.
• Η λεπτομέρεια στην υφή του σαλιού της μητέρας, της δερμάτινης ζώνης του πατέρα και των δερμάτινων υποδημάτων του γιου ζωντανεύει μοναδικά την καθημερινότητα των Ελλήνων της Αργυρούπολης του 1875.
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
