Ευτυχία Σπανοπούλου - Μεταξά και Καλλιόπη Σπανοπούλου με τις παραδοσιακές τους φορεσιές του Πόντου 1927
Η Ευτυχία Σπανοπούλου - Μεταξά και η Καλλιόπη Σπανοπούλου με τις παραδοσιακές φορεσιές του Πόντου φωτογραφίζονται το 1927. Ο τόπος καταγωγής και φωτογράφησης τους δυστυχώς δεν αναφέρεται.
Περισσότερα στοιχεία για τις εικονιζόμενες δεν σώζονται, ούτε για την ακριβή χρονολογία γέννησης, την καταγωγή και τον τόπο φωτογράφησης τους. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου - Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου - Λαογραφικά Σύμμεικτα Πόντου. Ήθη, έθιμα, Γλωσσικά Ιδιώματα, Παροιμίες, Θρύλοι & Παραδόσεις.
Αυτή η φωτογραφία του 1927 με την Ευτυχία Σπανοπούλου - Μεταξά και την Καλλιόπη Σπανοπούλου είναι ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον και συγκινητικό τεκμήριο. Η χρονολογία (1927) έχει ιδιαίτερη σημασία: βρισκόμαστε λίγα χρόνια μετά την Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1923. Το γεγονός ότι οι δύο γυναίκες φωτογραφίζονται με τις πλήρεις παραδοσιακές ποντιακές φορεσιές τους εκείνη την περίοδο δείχνει την επιθυμία τους να διατηρήσουν ζωντανή την ταυτότητα, τη μνήμη και την πολιτισμική κληρονομιά της πατρίδας που άφησαν πίσω.
1. Ενδυματολογικά Στοιχεία της Φορεσιάς. Στην εικόνα διακρίνονται πεντακάθαρα τα βασικά δομικά στοιχεία της γυναικείας ποντιακής αμφίεσης:
• Η Φοτά (Ποδιά): Και οι δύο γυναίκες φορούν τη χαρακτηριστική δίχρωμη ριγωτή φοτά με τις φαρδιές κάθετες λωρίδες. Η φοτά δένεται στην μέση πάνω από τη ζουπούνα/το φόρεμα και αποτελεί το πιο αναγνωρίσιμο στοιχείο της καθημερινής και γιορτινής ποντιακής φορεσιάς.
• Η Ζουπούνα: Η γυναίκα δεξιά φορά ένα σκουρόχρωμο (μωβ/βυσσινί στην επιχρωματισμένη εκδοχή) βελούδινο ζουπούνι ενώ η γυναίκα αριστερά φορά ένα ανοιχτόχρωμο/λευκό. Στο στήθος διακρίνεται το λευκό εσωτερικό ένδυμα (σπαλέρ / καμίσ’).
• Τα Καλύμματα Κεφαλής (Τεπελίκι / Κουρσίν): Στο επάνω μέρος του κεφαλιού, τοποθετημένο ελαφρώς πλάγια, διακρίνεται το τεπελίκι (το μικρό κυκλικό κάλυμμα/κόσμημα). Η τοποθέτησή του με κλίση δίνει μια ιδιαίτερη κομψότητα και χάρη στο χτένισμά τους.
• Το Τσαντάκι/Αξεσουάρ: Η γυναίκα δεξιά κρατά ένα προσεγμένο, κεντητό υφασμάτινο τσαντάκι, προσθέτοντας μια αστική, γιορτινή νότα στη συνολική εμφάνιση.
2. Το Σκηνικό της Φωτογράφησης:
• Αυτοσχέδιο Στούντιο: Η φωτογραφία έχει ληφθεί σε εξωτερικό χώρο (διακρίνεται το καλντερίμι/πετρόστρωτο δάπεδο και ο πέτρινος τοίχος στο βάθος).
• Το Πράσινο/Σκούρο Παραπέτασμα: Για να δοθεί η αίσθηση του επαγγελματικού φωτογραφείου, έχει αναρτηθεί ένα σκούρο ύφασμα πίσω από τις δύο γυναίκες, ώστε να απομονωθούν τα πρόσωπα και οι λεπτομέρειες της φορεσιάς. Αυτή η τεχνική ήταν πολύ συνηθισμένη στους πλανόδιους ή τοπικούς φωτογράφους της εποχής.
3. Η Αξία της Αποκατάστασης. Η επιχρωματισμένη εκδοχή αναδεικνύει μοναδικά τις υφές των υφασμάτων αλλά και τον φυσικό γύρω χώρο και ζωντανεύει τα εκφραστικά, σοβαρά γεμάτα αξιοπρέπεια πρόσωπα των δύο γυναικών. Παρότι ο ακριβής τόπος καταγωγής ή φωτογράφησης δεν αναγράφεται στη λεζάντα, η εικόνα αυτή στέκεται ως αιώνιο σύμβολο της ποντιακής γυναικείας αρχοντιάς που μεταφέρθηκε ως κειμήλιο στην νέα πατρίδα.
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
