Ευκλεία Λυπηρίδου από την Κρώμνη της Χαλδίας του Πόντου - Θεσσαλονίκη 1935
Κρώμνη Χαλδίας Πόντου - Θεσσαλονίκη 1935. Η Ευκλεία Λυπηρίδου από την Κρώμνη φωτογραφίζεται σε στούντιο της εποχής με την παραδοσιακή γιορτινή της ενδυμασία.
Η πολυτελής γιορτινή γυναικεία ενδυμασία των Ελληνίδων του Πόντου είχε τα εξής μέρη: Στο κεφάλι φέρει κουρσίν, δηλαδή φέσι με χρυσό σύρμα (σιρματερό κεντημένο). Μπροστά έχει στη σειρά από 40 ως 60 φλουριά των 10 γροσιών το καθένα. Στις δύο άκρες από ένα μαχμουτιέ της μιάς λίρας. Όταν το φέσι έχει κι από πάνω φλουριά καζία, τότε λέγεται καπλαμά. Τέτοια φλουριά βάζουν από 25 ως 50 κομμάτια των 30 γροσιών το καθένα. Χαβέκα λέγεται η μεταξωτή πλεγμένη λουρίδα, που συγκρατεί από πίσω το κουρσίν ή την καπλαμά στο κεφάλι. Και στις δύο πλευρές της είναι ραμμένα από 10 ως 15 φλουριά των 30 γροσιών. Στ’ αυτιά φορούσαν Λιρίτσας σκουλαρίκια, δηλαδή σκουλαρίκια με χρυσή αλυσιδίτσα και δύο φλουριά σε κάθε αυτί. Το πρώτο των 27 και το δεύτερο των 54 γροσιών, δηλαδή ¼ και ½ της λίρας. άλλοτε φορούσαν και σκουλαρίκια με πολύτιμη ή ημιπολύτιμη λίθο ή σκέτα χρυσά. Αντιλαμβανόμαστε από αυτή την αναλυτική αναφορά την πολυτέλεια και το κόστος απόκτησης αυτού του κατά τα άλλα απλού φαινομενικά καλύμματος της γυναικείας κεφαλής. Είναι εύκολο συνειρμικά να υπολογίσουμε το κόστος απόκτησης μιας ολοκληρωμένη αυθεντικής, παραδοσιακής γυναικείας ενδυμασίας στον Πόντο το 1800-1900. Η επιχώρια γιορτινή παραδοσιακή ελληνική γυναικεία ενδυμασία της φωτογραφίας μας είχε και έχει την ονομασία "ζουπούνα". Εσωτερικά πέρα απο τα κατάσαρκα εσώρουχα φορά το καμίσ' (υποκάμισο), το σαλβάρι (φαρδιά μεταξωτή ή βαμβακερή πολύπτυχη βράκα) η οποία προσαρμόζεται "δένεται" με τα βρακοζώνια στην μέση και επάνω στα γόνατα. Η ζουπούνα όπως και ολη η ενδυμασία ήταν περίτεχνα κατασκευασμένη με τα καλύτερης ποιότητας υφάσματα, μονόχρωμα, πολύχρωμα, κλαρωτά, εμπριμέ ή ριγωτά (η Ευκλεία Λυπηρίδου στην φωτογραφία μας, φορά ολομέταξη μονόχρωμη ζουπούνα) και επάνω απο την ζουπούνα απαραίτητα θα υπήρχε ζωσμένο στην μέση το μάλλινο λαχόρι ή το μεταξωτό ταραπουλούζι. Το επάνω μέρος του κορμού κοσμούσε ο βελούδινος χρυσοκέντητος ή ασημοκέντητος (με την τσερκέζικη τέχνη του συρματερού) κατηφές και τέλος τα κοσμήματα και τα δερμάτινα υποδήματα της εποχής (σκαρπίνια, κοντούρας με χαμηλό τακούνι κτλ). Οι πρόγονοι μας στον Πόντο έδιναν πάρα πολύ μεγάλη σημασία στην παραδοσιακή τους ενδυμασία επιλέγοντας τα κατάλληλα υφάσματα με την πλέον επιδέξια επιλογή στον ράφτη, αλλά και στα παρελκόμενα της ενδυμασίας ώστε στην πλήρη της σύνθεση να παρουσιάζει μεγαλόπρεπη εικόνα υψηλών προδιαγραφών. Η πηγή της πρωτότυπης φωτογραφίας αναγράφει χρονολογία λήψης το 1935. Μετά απο έρευνα διαπιστώνω οτι η φωτογραφία έχει ληφθεί στην Θεσσαλονίκη. Επομένως πρόκειται για μια λεζάντα η οποία θα έπρεπε να έχει προσεχθεί περισσότερο και να είναι ακριβής. Επομένως η εικονιζόμενη Ευκλεία Λυπηρίδου έχει καταγωγή απο την Κρώμνη της Χαλδίας του Πόντου και έχει φωτογραφηθεί στην Θεσσαλονίκη το 1935. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου - Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
