Ελληνίδα αρχόντισσα της Αμισού περί το 1900
Ελληνίδα κοδέσπαινα απο την Αμισό (Σαμψούντα) περί τις αρχές του 1900. Φορά στην κεφαλή της τεπελίκιν (τάπλα) χωρίς χρυσές λίρες ή φλουριά.
Το Τε̤πελίκ’ ή τα̤παλίκ’ δηλαδή τάπλα, έφερε στο επάνω μέρος της λεπτό στρογγυλό έλασμα αργυρό ή επίχρυσο με γραμμωτά, σπειροειδή ανάγλυφα. Περιφερειακά έφερε ραμμένα χρυσά νομίσματα (φλουριά) τα οποία επικάλυπταν το ένα τ’ άλλο. Άλλοτε αντί ελάσματος χρησιμοποιούσαν χρυσοκέντητο επίστρωμα. Τεπελίκι έφεραν μόνο οι νέες. Τάπλα έφεραν τα κορίτσια άνω των 16 χρόνων και οι μεσίληκες γυναίκες. Οι άνω των 50 χρόνων γυναίκες και οι γραίες φορούσαν το λεγόμενο φιντσάν’ κατασκευασμένο από φέσι ή το ονομαζόμενο κουκούλλ’ πάλι από κομμάτια φεσιού κατασκευασμένο το οποίο σκέπαζαν με άσπρο ντουλμπάνι και χοντρά τσίτι͜α. Στους νεότερους χρόνους έφεραν τα τσαμπάρι͜α δηλαδή πολλά τσ̌ίτι͜α το ένα επι του άλλου με μία μποχτσάν που έδενε επάνω από όλα. Το πρώτο από τα τσαμάρι͜α ήταν άσπρο και τα άλλα σκούρα ή μαύρα. Η τάπλα και το τεπελίκ’ στερεώνονταν στο κεφάλι με δύο κορδόνια μεταξωτά, (με κατεύθυνση πίσω από τα αυτιά) που έδεναν πίσω στον αυχένα κάτω από την ή τις πλεξούδες. Οι κόρες επάνω απο το Τεπελίκ' φορούν μια καλύπτρα η οποία ομοιάζει με την Βαλά (νυφική γυναικεία καλύπτρα) ή την Κάγια (παλιότερη καλύπτρα της κεφαλής ακόμα και από το Καμαρωτέρ’). Από το όνομα Κάγια προήλθε το θηλυκό επίθετο καγιασούζαινα που δήλωνε σκωπτικά την κόρη που δεν αξιώθηκε να παντρευτεί δηλαδή την γεροντοκόρη. Γενικότερα και κατά τα άλλα η ενδυμασία που φορούν οι δύο Αμισινές κόρες είναι η κοινή γυναικεία ενδυμασία των Ελληνίδων του Πόντου με την διαφορά οτι το κοντογούνι και τα αντεριά είναι κοντύτερα σε μήκος. Οι κατηφέδες είναι πλήρως κεντημένοι με χρυσά ή ασημένια σιρίτια, καντήλες, τριγώνια κτλ. Η συγκεκριμένη φωτογραφία είναι τραβηγμένη σε φωτογραφικό στούντιο της εποχής (περί το 1900) αξιοπρόσεκτο είναι το μπροστινό μήκος της ζουπούνας που είναι κοντίτερο εν΄ωτο πίσω διατηρούσε το κανονικό του μήκος. Αυτός ο τύπος κοντίτερης ζουπούνας απαντάται και σε άλλες φωτογραφίες της ίδια περιόδου στην Αμισό. Στην μέση της ζώνεται υφασμάτινη ζώνη με πόρπη και λείπει εντελώς το λαχόρι και το ταραπουλούζιν. Η ολομέταξη βράκα (σαλβάρι) έχει κεντήματα (σιτίρι - γαϊτάνι) στο εμπρός μέρος κάτι που δίνει στο σαλβάρι ένα επιπλέον στοιχείο στολισμού. Υπάρχει μια υπερβολή στον στολισμό των κοσμημάτων και εικάζω οτι πρόκειται για αρχόντισσα. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου - Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου - Αμισός (Σαμψούντα) - Πάφρα Πόντου. Ιστορία, Χοροί, ήθη, έθιμα, παραδόσεις.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
