Επτά Ελληνίδες κόρες της Τραπεζούντας περί το 1900, με τις επιχώριες γιορτινές παραδοσιακές τους ενδυμασίες (ζουπούνες)
Ελληνίδες κόρες της Τραπεζούντας περί το 1900, με τις επιχώριες γιορτινές παραδοσιακές τους ενδυμασίες (ζουπούνες)
Αυτή η φωτογραφία είναι ένα συναρπαστικό ιστορικό και λαογραφικό τεκμήριο, το οποίο συμπληρώνει ιδανικά το πάνθεο των ιστορικών φωτογραφιών αρχείου που έχουμε αποθησαυρισμένες από τον Πόντο
Εδώ είναι τα κύρια σημεία ανάλυσης, συγκριτικά και μεμονωμένα:
1. Λαογραφική Ανάλυση. Η ενδυμασία των επτά νεαρών γυναικών είναι εξαιρετικά πλούσια και δείχνει βαθιά ριζωμένη στην παράδοση.
Η «Σαγιά» (Φόρεμα - Ζιπούνα): Οι γυναίκες φορούν το μακρύ, ανοιχτό φόρεμα που ονομάζεται «σαγιά ή ζουπούνα». Είναι από βελούδο ή πλούσιο ύφασμα, ανοιχτό στο στήθος, και διακρίνεται για τα πλούσια, βαριά χρυσοκέντητα μοτίβα του (κυρίως γεωμετρικά και φυτικά). Αυτή η επένδυση είναι χαρακτηριστική του Ελληνικού πολιτισμού της Ανατολής.
Τα Ζωνάρια: Ξεχωρίζουν τα περίτεχνα υφαντά ζωνάρια στη μέση. Πέρα από διακοσμητικά, είχαν πρακτική σημασία στη συγκράτηση της ενδυμασίας. Το «Φεσάκι» (Κεφαλόδεσμος- Τάπλα): Όλες οι γυναίκες φορούν το χαρακτηριστικό, μικρό φέσι το οποίο στον Πόντο ονομάζεται τάπλα, ή τεπελίκι, διακοσμημένο με χρυσά νομίσματα, φυλαχτά και άλλες μεταλλικές λεπτομέρειες. Ο τρόπος που το φορούν στο πλάι ή καλυμμένο με μαντίλα ήταν ένδειξη της περιοχής ή της οικογενειακής κατάστασης (π.χ. αρραβωνιασμένη ή παντρεμένη). Τα Κοσμήματα: Τα πολλά αλυσιδωτά κοσμήματα στο λαιμό και το στήθος, γνωστά ως «γιορντάνια» ή «κιοστέκια-αλυσίδες», αποτελούν μέρος της προίκας της γυναίκας. μάλιστα η επίδειξη χρυσού πάνω στο σώμα αποτελούσε οικονομική ασφάλεια και κοινωνικό στάτους.
2. Ιστορική και Κοινωνική Ανάλυση: Η εικόνα αυτή προσφέρει μια ματιά στην κοινωνική δομή της εποχής. Το Εθνοτικό Περιβάλλον: Ενδυμασίες σαν αυτή απαντώνται τόσο σε ελληνικούς πληθυσμούς της Καππαδοκίας και του Πόντου όσο και σε άλλους μουσουλμανικούς πληθυσμούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας της ίδιας περιόδου, κάτι που δείχνει μια κοινή αισθητική της Ανατολής. Ωστόσο, η φωτογραφία αυτή παρουσιάζει μια ομάδα Ελληνίδων ή γυναικών με ισχυρή ελληνική πολιτισμική αναφορά. Πρόκειται για μια οργανωμένη, «στουντιακή» λήψη. Το γεγονός ότι επτά γυναίκες (πιθανόν μέλη της ίδιας μεγάλης οικογένειας, αδερφές, ξαδέρφες ή φιλενάδες) ποζάρουν μαζί, υποδηλώνει την αξία της γυναικείας συντροφικότητας και των συγγενικών δεσμών σε εκείνες τις κοινωνίες.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
