Πέντε παλληκάρια της Νικόπολης του Πόντου με τις επιχώριες αγροτικές τους ενδυμασίες περί το 1900
Πέντε παλληκάρια της Νικόπολης του Πόντου με τις επιχώριες αγροτικές τους ενδυμασίες περί το 1900
Η φωτογραφία αυτή αποτελεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον ντοκουμέντο που αποτυπώνει τη μετάβαση της ανδρικής εμφάνισης στους ελληνικούς πληθυσμούς του Πόντου κατά τις αρχές του 20ού αιώνα. Η ενδυμασία των ανδρών στη φωτογραφία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα «εκσυγχρονισμού» της παραδοσιακής φορεσιάς, όπου το παλιό συνυπάρχει με το νέο (δυτικό). Το Φέσι: Είναι το πιο σταθερό στοιχείο της οθωμανικής περιόδου και αποτελούσε το καθιερωμένο κάλυμμα κεφαλής για τους άνδρες, ανεξαρτήτως θρησκεύματος, σε πολλές περιοχές της αυτοκρατορίας. Οι άνδρες φορούν σακάκια, γιλέκα και πουκάμισα που ακολουθούν την δυτική μόδα της εποχής (αστική ενδυμασία). Αυτό δείχνει ότι οι εικονιζόμενοι είτε ζούσαν σε αστικά κέντρα είτε ήταν άτομα που ήθελαν να ακολουθήσουν τις τάσεις της εποχής. Παρά το δυτικό σακάκι, διατηρούνται στοιχεία όπως το σελάχι , το γαϊσ' και το ταραπουλούζ' (η ζώνη στη μέση, που εδώ φαίνεται να είναι υφασμάτινη ή και δερμάτινη) και οι μπότες, που αποτελούσαν απαραίτητο υπόδημα για τη ζωή στην ύπαιθρο ή σε ορεινές περιοχές. Ο άνδρας στα δεξιά φέρει φυσιγγιοθήκες χιαστί και ένα όπλο (τυφέκιο). Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου Αυτό είναι το πιο δυνατό στοιχείο της φωτογραφίας: δηλώνει την ανάγκη αυτοπροστασίας ή την ιδιότητα του αντάρτη/οπλαρχηγού, σε μια εποχή όπου η ασφάλεια ήταν επισφαλής και οι ένοπλες ομάδες αποτελούσαν συχνά τη μόνη εγγύηση για την επιβίωση των χωριών. Οι άνδρες αυτοί φαίνεται να αποτελούν μια παρέα ή μια ομάδα με κοινό σκοπό. Η παρουσία του όπλου τους κατατάσσει σε μια κατηγορία ανδρών που είχαν αναλάβει ίσως ενεργό ρόλο στην κοινωνική προστασία της κοινότητάς τους. Η προσεγμένη εμφάνιση (μουστάκια, περιποιημένα ρούχα) υποδηλώνει άνδρες με αυτοπεποίθηση, οι οποίοι προσπαθούσαν να διατηρήσουν ένα αξιοπρεπές κοινωνικό προφίλ παρά τις αντίξοες ιστορικές συνθήκες που επικρατούσαν στην περιοχή τους. Η εικόνα αυτή τοποθετείται χρονικά σε μια κρίσιμη καμπή. Είναι η εποχή που οι παραδοσιακοί «καπεταναίοι» ή οι άνδρες της υπαίθρου αρχίζουν να υιοθετούν το ευρωπαϊκό σακάκι, συνδυάζοντάς το όμως με το παραδοσιακό ελληνικότατο φέσι. Για τους Έλληνες του Πόντου και της Μικράς Ασίας, τέτοιες φωτογραφίες δεν ήταν απλή μόδα. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου Με την κλιμάκωση των διωγμών από το Νεοτουρκικό κίνημα, η ανάγκη για ένοπλη οργάνωση (αντάρτικο) έγινε επιτακτική. Ο άνδρας με το όπλο και τις φυσιγγιοθήκες είναι το σύμβολο αυτής της ιστορικής πραγματικότητας: ένας άνθρωπος που καλείται να γίνει πολεμιστής για να υπερασπιστεί τον τόπο του. Η φωτογραφία αυτή θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτυπώνει την χρονική μετάβαση από το «παραδοσιακό» στο «μοντέρνο», αλλά και την διατήρηση της μαχητικότητας. Οι άνδρες αυτοί είναι η προσωποποίηση της εποχής τους: άνθρωποι που φορούν τα «ευρωπαϊκά» τους ρούχα, αλλά κρατούν στο χέρι το όπλο για την προάσπιση της ζωής και της τιμής των οικογενειών, της περιουσίας και του τόπου τους. Νικόπολη - Γαράσαρη Πόντου: Χωριά, Τοπωνύμια, Χοροί, ήθη, έθιμα, παραδόσεις
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
