Οικογένειες Χαράλαμπου και Ιωάννη Βαφειάδη (Πόντος) αρχές του 1900
Άλλη μια εξαιρετικά σημαντική φωτογραφία - όχι μόνο ως οικογενειακή αλλά και ως ιστορική. Από το στήσιμο των εικονιζόμενων αλλά και του φόντου αντιλαμβανόμαστε ότι πρόκειται για φωτογραφικό στούντιο (ατελιέ) και είναι ένα πορτρέτο οικογένειας Ελλήνων του Πόντου, στις αρχές του 1900, λίγα χρόνια πριν την οριστική εκδίωξη του 1922-23.
Τα εννέα εικονιζόμενα πρόσωπα είναι τοποθετημένα σε κλασική διάταξη φωτογραφείου της εποχής, και παρατηρούμε να απαθανατίζονται τρεις γενιές. Μεσαία σειρά τέσσερις καθιστοί - δύο ηλικιωμένοι άνδρες με τα δύο μικρότερα αγόρια, και στο κέντρο μία νεαρή και μια ηλικιωμένη γυναίκα. Στην επάνω σειρά τρείς όρθιοι νέοι - δύο άνδρες και μια νέα γυναίκα. Η στάση με τα χέρια στους ώμους δηλώνει συγγένεια και ιεραρχία. Αριστερά και δεξιά οι οικογενειάρχες: Χαράλαμπος και Ιωάννης Βαφειάδης. Το φόντο είναι ζωγραφιστό σκηνικό στούντιο με κολώνες και γλάστρα - τυπικό για αστικά φωτογραφεία της Τραπεζούντας, της Αμισού ή της Κερασούντας. Το ότι επιλέγουν επαγγελματικό στούντιο φωτογράφησης δείχνει οικονομική άνεση την οποία δεν είχαν όλοι οι Έλληνες στον Πόντο. Οικογένειες Χαράλαμπου και Ιωάννη Βαφειάδη Πόντος αρχές 1900
Η ενδυμασία ως αποδεικτικό στοιχείο προσδιορίζει την εποχή φωτογράφησης. Οι άνδρες: Φορούν φέσι - υποχρεωτικό τότε για όλους τους οθωμανούς υπηκόους. Οι ηλικιωμένοι φορούν μακριά ποτούρια - καβάδια / επενδύτες και κρατούν κομπολόι. Οι νεότεροι φορούν ευρωπαϊκά κοστούμια τριών κομματιών, με αλυσίδες για ρολόι τσέπης, γραβάτες και λευκά μαντηλάκια στο πέτο. Αυτό το μείγμα είναι χαρακτηριστικό των Ελλήνων αστών στον Πόντο: σεβασμός στην οθωμανική τάξη (νόμους του κράτους) αλλά ταυτόχρονα και ευρωπαϊκός ενδυματολογικός εκσυγχρονισμός.
Οι γυναίκες: Οι δύο καθιστές στο κέντρο φορούν την πλούσια ποντιακή φορεσιά - λευκό κεντητό πουκάμισο στο στήθος με χρυσοκλωστή, ζουπούνα (ποδήρης χιτώνας, ο οποίος αποτελεί το κυρίως ένδυμα / ζιπούνι), παλτό με γούνινη επένδυση (μακρυγούνι) σημάδι ευμάρειας. Η μαντίλα της ηλικιωμένης γυναίκας φοριέται πάντοτε ανοιχτή / δεν δένεται. Οι ηλικιωμένες δεν συνήθιζαν να φορούν τάπλα-κουρσίν-τελεπίκι αλλά μόνο το λετσ̌έκ’(μαντήλα). Η όρθια νέα γυναίκα πίσω φοράει μοντέρνο φόρεμα με φουσκωτά μανίκια της Belle Époque, δείγμα ότι η νεολαία ακολουθούσε τη μόδα της Κωνσταντινούπολης και του Παρισιού. Τα παιδιά: Με κοντά παντελόνια, μάλλινες κάλτσες και αρβυλάκια, και τα χαρακτηριστικά καλπάκια (παπάχ’) από αστρακάν. Αυτό το στοιχείο ίσως προδίδει σχέσεις των οικογενειών αυτών με τις παρευξείνιες χώρες του Καυκάσου, της Ρωσίας κ.τ.λ. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
Τι μαρτυρούν σήμερα φωτογραφίες σαν αυτήν για εκείνη την εποχή
1. Πρόκειται για αστική τάξη. Ρολόγια, κοστούμια, γούνες και στούντιο φωτογράφηση, ανέσεις τις οποίες δεν είχαν οι αγρότες. Πιθανότατα οι οικογένειες αυτές να είναι έμποροι, σε κάθε περίπτωση εύποροι.
2. Φωτογραφίες σαν αυτή λαμβάνονταν συχνά πριν από έναν γάμο, πριν φύγει ένα παιδί για σπουδές ή για τον στρατό, ή πριν από μετανάστευση. Μέσα σε 15-20 χρόνια, αυτή η οικογένεια θα βρεθεί μεταξύ πολλών άλλων «πρόσφυγας» στην Ελλάδα μετά την Μικρασιατική Καταστροφή και την Ανταλλαγή των Πληθυσμών.
3. Παρά την οθωμανική κυριαρχία, υπάρχει μια έντονη αίσθηση υπερηφάνειας και συνοχής. Κοιτάζουν τον φακό κατάματα, χωρίς χαμόγελο, όπως επέβαλλε το πρωτόκολλο της εποχής - το χαμόγελο θεωρούνταν ασέβεια προς τη στιγμή. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
