Ελληνίδα κόρη του Πόντου με παραδοσιακή τοπική ενδυμασία απο τον ξακουστό φωτογραφικό Οίκο των Αδελφών Κακούλη της Τραπεζούντας την δεκαετίας του 1890
Κόρη του Πόντου με παραδοσιακή τοπική ενδυμασία απο τον ξακουστό φωτογραφικό Οίκο των Αδελφών Κακούλη της Τραπεζούντας την δεκαετίας του 1890. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
Δυστυχώς δεν σώζονται περαιτέρω πληροφορίες για τα στοιχεία της εικονιζόμενης Ελληνίδας κόρης: ονοματεπώνυμο, καταγωγή κ.τ.λ. Παρατηρούμε (άγνωστο για ποιό λόγο) η κόρη έχει σηκώσει τα δύο μπροστινά φύλλα της ζουπούνας της κι έτσι φανερώνεται μπροστά μας το υπέροχο μεταξωτό της σαλβάρι (βράκα). Επίσης η κεφαλή της επάνω απο την τάπλα σκεπάζεται απο ένα λεπτό μεταξωτό κάλυμμα που πέφτει μέχρι τους ώμους της. Η υπόλοιπη ενδυμασία χαρακτηρίζεται απο τα συνήθη κομμάτια της γυναικείας Ελληνικής φορεσιάς στον Πόντο. Αναλυτικά: Καμίσ' (μεταξωτό ή και βαμβακερό υποκάμισσο), χρυσοκέντητος βελούδινος κατηφές, μεταξωτό ταραπουλούζ στην μέση της. κοσμήματα στο λαιμό, και στα πόδια φορά δερμάτινα μποτίνια. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου - Η ενδυμασία - κομμάτι προς κομμάτι:
• Η κεφαλή της σκεπάζεται με το τσ̌αρκούλ’ την λευκή δαντελένια μαντίλα με τα κεντητά λουλούδια στην κορυφή δεν είναι ένα απλό μαντήλι. Είναι το νυφικό ή γιορτινό επίσημο τσ̌αρκούλ’ το οποίο φοριόταν ανοιχτό (δεν δένεται) ώστε να μην κρύβει την ομορφιά της νεαρής κόρης.
• Κάτω από το τσ̌αρκούλ’ με χάρη φορά την κεντητή της τάπλα ελαφρώς στο πλαϊ. Συνηθιζόταν από τα νεαρά κορίτσια αυτός ο τρόπος τοποθέτησης της τάπλας, ως στοιχεία νεανικής τσαχπινιάς.
• Το επάνω μέρος: Φοράει τον κοντό και εφαρμοστό κατηφέ - το μπορντώ βελούδινο σακάκι με την χρυσή τρέσα. Από μέσα διακρίνεται το πουκάμισο με το πλούσιο πολύχρωμο κέντημα στο στήθος με ανθάκια σε κόκκινο, μπλε και πράσινο, χαρακτηριστικό της κεντητικής στην λαογραφία του Πόντου.
• Το λαχώρι ή ταραπουλούζι που φορά δεμένο στην μέση της δεν φαίνεται καθώς έχει σηκώσει τα δύο φύλλα της ολοκέντητης ζουπούνας της και τα έχει δέσει επάνω στο ταραπουλούζ’ εικόνα εξαιρετικά σπάνια για φωτογραφία Ελληνίδας Τραπεζουντίας. Προφανής στόχος μάλλον θα ήταν να φανεί από κάτω το ολομέταξο πολύπτυχο σαλβάρι (βράκα)
• Τα κοσμήματα: Στον λαιμό πολλές σειρές - το γιορντάνι με τις ασημένιες πλάκες και τα νομίσματα, και η μακριά καδένα με τον σταυρό και δαχτυλίδια στα δυο της χέρια.
• Δερμάτινα μποτίνια στολίζουν τα πόδια της όμορφης Ελληνίδας κόρης και ολοκληρώνουν την συνολική άψογη εικόνα.
• Το ιστορικό πλαίσιο
Οι Αδελφοί Κακούλη είχαν το πιο διάσημο φωτογραφείο της Τραπεζούντας, απέναντι στην παραλία. Φωτογράφιζαν όλη την ελίτ του Πόντου - Έλληνες, Αρμένιους, τούρκους. Η σκαλιστή καρέκλα με το βελούδινο κάθισμα με τα κρόσσια και το φόντο με την κουρτίνα είναι το σήμα κατατεθέν τους. Το 1890 η Τραπεζούντα είναι ακόμα μια κοσμοπολίτικη πόλη. Η κόρη αυτή είναι Ελληνίδα αστή, ίσως κόρη κάποιου εμπόρου. Ίσως πέρα από τα ελληνικά να μιλά και γαλλικά (υποχρεωτικό στα παρθεναγωγεία). Αυτό που κάνει την φωτογραφία σπάνια είναι ότι κρατάει ανέπαφο το ύφος: όρθια, σοβαρή, χέρι στην καρέκλα, βλέμμα κατάματα στον φακό - όπως επέβαλλε η εποχή. Καμία πόζα χαμόγελου. Η αξιοπρέπεια και η σοβαρότης ήταν πάνω από όλα. Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
