Ελληνίδα Κόρη απο τα Κοτύωρα του Πόντου με την επιχώρια γιορτινή παραδοσιακή της ενδυμασία στις αρχές του 1900

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Ενδυμασίες

Αυτή η φωτογραφία αποτελεί ένα εξαιρετικό δείγμα ιστορικής φωτογραφίας από τον Πόντο των αρχών του 20ου αιώνα. Απεικονίζει μια Ελληνίδα κόρη από τα Κοτύωρα (τη σημερινή Ορντού), μια πόλη με έντονο ελληνικό στοιχείο και σημαντική αστική ανάπτυξη. Η εικόνα είναι γεμάτη συμβολισμούς και προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τη ζωή, την παράδοση και την ταυτότητα των Ελλήνων του Πόντου εκείνης της περιόδου: Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
1. Η Ενδυμασία: Μια σύνθεση παράδοσης και αστικής κομψότητας
• Το Τεπελίκι: Η κεφαλή της καλύπτεται από το κομψό παραδοσιακό δισκοειδές καλπάκι το οποίο στον Πόντο ονομάζεται τάπλας ή κουρσίν. Είναι διακοσμημένο με κεντήματα, χάντρες και πιθανόν φλουριά, δηλώνοντας την οικογενειακή της κατάσταση αλλά και την οικονομική άνεση της οικογένειάς της.
• Η Ζουπούνα (ποδήρης χιτώνας / κυρίως ένδυμα): Φοράει ένα βελούδινο, σκουρόχρωμο ζουπούνι το οποίο είναι πλούσια κεντημένο με γαϊτάνι γύρω από την λαιμουδιά και τα μανίκια, σύνηθες χαρακτηριστικό των γυναικείων ενδυμασιών στον Πόντο.
• Το Ταραπουλούζιν (ζωνάρι): Επάνω από την ζουπούνα είναι δεμένο το παραδοσιακό ριγωτό ολομέταξο ταραπουλούζιν το οποίο το αγόραζαν από την Τρίπολη της Λιβύης, με τα χαρακτηριστικά κρόσσια στο κάτω μέρος, το οποίο αποτελεί βασικό στοιχείο-εξάρτημα της γυναικείας ποντιακής φορεσιάς.
• Τα Κοσμήματα: Ο λαιμός της είναι διακοσμημένος με πολλαπλές σειρές από κοράλλια και ασημένια/χρυσά φλουριά (γιορντάνια), που αποτελούσαν μέρος της προίκας της και έδειχναν τον πλούτο της οικογένειας. Στα χέρια φοράει δαχτυλίδι.
2. Στάση και Συμβολισμός
• Το Βιβλίο/Φωτογραφία: Κρατάει στο χέρι της ένα βιβλίο – φωτογραφικό λεύκωμα, το οποίο περιέχει μια φωτογραφία, όπως υποδηλώνει η εικόνα στο εξώφυλλο. Αυτό είναι ένα ισχυρό σύμβολο:
-- Παιδείας και Μόρφωσης: Η κατοχή βιβλίου από μια νεαρή γυναίκα σε αυτή την εποχή δείχνει ότι η οικογένειά της εκτιμούσε την μόρφωση. Τα Κοτύωρα, άλλωστε, ήταν γνωστά για το «Ψωμιάδειον Γυμνάσιον» και την πνευματική τους κίνηση.
-- Μνήμης και Οικογένειας: Η φωτογραφία στο βιβλίο μπορεί να απεικονίζει ένα αγαπημένο πρόσωπο (π.χ. έναν αδελφό ή αρραβωνιαστικό οποίος ίσως να ήταν ξενιτεμένος), υπογραμμίζοντας τους οικογενειακούς δεσμούς και την σημασία της μνήμης. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
• Το Ύφος και η Πόζα: Η κοπέλα στέκεται με αυτοπεποίθηση, με το ένα χέρι τοποθετημένο στην μέση (στάση «εστία», όπως λέγεται σε κάποιες περιοχές), δείχνοντας αξιοπρέπεια, δύναμη και υπερηφάνεια για την καταγωγή της. Το ύφος της είναι σοβαρό αλλά ήρεμο.
• Τα Λουλούδια: Το βάζο με τα τριαντάφυλλα στο τραπέζι προσθέτει μια αίσθηση αστικής κομψότητας, λεπτότητας και φρεσκάδας, εναρμονισμένη με την ηλικία της.
3. Ιστορικό Πλαίσιο: Κοτύωρα, αρχές 1900. Αυτή η περίοδος ήταν μια εποχή ευημερίας για τον Ελληνισμό του Πόντου, πριν από τις τραγικές περιπέτειες της Γενοκτονίας και του Ξεριζωμού. Η φωτογραφία αποτυπώνει αυτήν ακριβώς τη στιγμή: μια ζωντανή, μορφωμένη και υπερήφανη ελληνική κοινότητα, με βαθιές ρίζες αλλά και ανοιχτά μάτια προς τον κόσμο (μέσω του εμπορίου, της μετανάστευσης και της παιδείας). Η εικόνα αυτή αποτελεί μια ζωντανή μαρτυρία για μια χαμένη πατρίδα και για έναν πολιτισμό που, παρά τις διώξεις, κατάφερε να διατηρήσει την ταυτότητά του.

Τα Κοτύωρα (Ορτού - Ordu) διοικητικώς εξαρτιόταν από τη Νομαρχία Τραπεζούντας κι αποτελούσε έδρα του Καζά της Ορτούς, με ανώτερο διοικητικό υπάλληλο τον Καϊμακάμη (υποδιοικητή). Εκκλησιαστικώς υπαγόταν στη Μητρόπολη Νεοκαισαρείας. Η Υποδιοίκηση της Ορτούς είχε έξι Ναχιέδες ή Μουτιρλίκια (διοικητική διαίρεση παραπλήσια με τη δική μας “επαρχία”). Αυτές οι επαρχίες ήταν: Όσκαρας, Περσ̆εμπέ, Πουλαμάν, Ουλούμπεη, Χοψάμανα ή Κιόλ-Κιοϊ και Επάστης ή Έπασα. Κοτύωρα (Ordu) Ορτού - Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός

Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com