Πατριαρχική Οικογένεια Ελλήνων της Κρώμνης (Χαλδίας Πόντου) το 1885

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Ενδυμασίες

Δυστυχώς δεν σώζονται περαιτέρω ακριβείς πληροφορίες για τα εικονιζόμενα πρόσωπα: ονόματα, χρόνος και τόπος φωτογράφησης τους.

Αυτή η σπάνια φωτογραφία του 1885 αποτυπώνει μια ελληνική πατριαρχική οικογένεια από τη θρυλική Κρώμνη της Χαλδίας, μια ορεινή περιοχή του Πόντου γνωστή για την αρχοντιά, την πνευματική της παράδοση και την ιδιαίτερη ιστορία των κατοίκων της. Η εικόνα αποτελεί εξαιρετικό λαογραφικό και κοινωνιολογικό ντοκουμέντο, συμπυκνώνοντας την αίγλη και τις ενδυματολογικές ιδιαιτερότητες της ορεινής Χαλδίας: Κρώμνη Πόντου (Korom Korum Trabzon) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Θρύλοι, Παραδόσεις, Χοροί, Πρόσωπα.
1. Η Σύνθεση και η Πατριαρχική Δομή
• Ο Πατριάρχης: Ο ηλικιωμένος άνδρας με το επιβλητικό μουστάκι κάθεται δεξιά, εκπέμποντας κύρος και στιβαρότητα. Στην αγκαλιά του προστατεύει το μικρότερο μέλος της οικογένειας, υποδηλώνοντας την στοργή και την συνέχεια της γενιάς.
• Οι Γυναίκες της Οικογένειας: Στο κέντρο και αριστερά κάθονται οι πρεσβύτερες γυναίκες, ενώ η νεαρή κόρη/νύφη στέκεται όρθια αριστερά, τηρώντας την ιεραρχική τάξη.
• Οι Νέοι Άνδρες: Οι τρεις νεαροί άνδρες στέκονται όρθιοι στο πίσω μέρος με ευθυτενή στάση, εκπροσωπώντας την νέα γενιά που προκόβει και αποτελεί την συνέχεια της οικογενειακής ιστορίας.
2. Ενδυματολογική Ανάλυση & Ορολογία
Η Γυναικεία Ενδυμασία (Παράδοση & Αρχοντιά): Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
• Μακρυγούνι / Γούνα: Οι δύο καθιστές πρεσβύτερες γυναίκες φορούν το βαρύ, πολυτελές μακρυγούνι (πανωφόρι με επένδυση και γιακά από γούνα), απαραίτητο για το δριμύ ψύχος των βουνών της Κρώμνης.
• Το τσ̌ίτι (Μαντήλα): Οι ηλικιωμένες γυναίκες δεν φορούν τάπλα, αλλά το τσ̌ίτι, το οποίο φορούν ανοιχτό γύρω από το κεφάλι, αφήνοντας το πρόσωπο και τον λαιμό ελεύθερο. Οι πολύ ηλικιωμένες γυναίκες συχνά αναπαριστώνται με το τσ̌ίτι ή λετσ̌έκ’ δεμένο περίτεχνα γύρω από τον λαιμό τους.
• Τεπελίκι (Τάπλα / Κουρσίν): Η νεαρή γυναίκα που στέκεται όρθια αριστερά φέρει στην κεφαλή της το δισκοειδές τεπελίκι, στολισμένο με κεντήματα και φλουριά.
• Ζουπούνα & Λαχώρι / Ταραπουλούζιν: Διακρίνεται η ζουπούνα (το ποδήρες ένδυμα) και στη μέση δεμένο το μεταξωτό ταραπουλούζιν ή λαχώρι.
• Κιοστέκια: Στο στήθος των γυναικών διακρίνονται τα κιοστέκια (ασημένιες/χρυσές αλυσίδες) με τα κοσμήματα και τα φλουριά.
Η Ανδρική Ενδυμασία (Το πέρασμα στον Αστικισμό): Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
• Ο Πατριάρχης: Φοράει παραδοσιακό βαρύ παλτό/μακρυγούνι πάνω από τα ρούχα του, διατηρώντας την αυθεντική ορεινή ποντιακή ενδυμασία. Στο επάνω μέρος του κορμού φορά υποκάμισο και στο κάτω μέρος το τσόχινο ποτούρι (φαρδιά βράκα) και τα υποδήματα του είναι δερμάτινα μποτίνια.
• Οι Νέοι: Αντίθετα με τον πατέρα, οι τρεις νεαροί άνδρες φορούν κομψά δυτικού τύπου ευρωπαϊκά κοστούμια με σακάκια, γιλέκα, γραβάτες και σκληρούς γιακάδες. Αυτό υποδηλώνει την οικονομική ευημερία της οικογένειας, καθώς και την πιθανή ενασχόλησή τους με το εμπόριο ή τις σπουδές σε αστικά κέντρα (όπως της Τραπεζούντας ή της Ρωσίας).
3. Ιστορικό Πλαίσιο: Κρώμνη 1885. Η Κρώμνη το 1885 βρισκόταν σε περίοδο μεγάλης πνευματικής και οικονομικής ακμής. Οι Κρωμναίοι διακρίνονταν για την εργατικότητά τους, τη βαθιά πίστη και την προσήλωσή τους στην παιδεία (με ονομαστά σχολεία στην περιοχή). Η φωτογραφία αυτή αποτυπώνει την εικόνα μιας οικογένειας που πατάει γερά στις ρίζες της ποντιακής παράδοσης, ενώ ταυτόχρονα αγκαλιάζει τον εκσυγχρονισμό και την προκοπή της εποχής. Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους.