Ελληνίδες δέσποινες και κόρες της Αργυρούπολης του Πόντου με τις αρχοντικές γιορτινές επιχώριες τους ενδυμασίες περί τα τέλη του 1800 και τις αρχές του 1900

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Ενδυμασίες

Δέσποιναι καὶ κόραι ἐξ Ἀργυρουπόλεως μὲ τὴν τοπικὴν χαρακτηριστικὴν ἐνδυμασίαν.

Αἱ ἐνδυμασίαι εἶνε αἱ αὐταὶ σχεδὸν μὲ τὴν τῆς ὡς ἄνω Κερασουντίας. Αἱ δύο μόνον δέσποιναι φέρουν πολυτελῆ μακρογούνια (ποδήρη μακρὰ ἐπανωφόρια φοδραρισμένα μὲ γούνας). (Ἀποστολεὺς Π. Ὑψηλάντης) - Δέσποινες και κόρες από την Αργυρούπολη με τη χαρακτηριστική τοπική ενδυμασία. Οι ενδυμασίες είναι σχεδόν οι ίδιες με εκείνη της παραπάνω Κερασούντιας. Μόνο οι δύο δέσποινες φορούν πολυτελή μακρογούνια (μακριά επανωφόρια ως τα πόδια, φοδραρισμένα με γούνα). (Αποστολέας Π. Υψηλάντης) Πηγή: Ποντιακά Φύλλα 1937
Η επιχρωματισμένη και αποκατεστημένη αυτή φωτογραφία, προερχόμενη από το ιστορικό περιοδικό «Ποντιακά Φύλλα» (1937) και με αποστολέα τον Π. Υψηλάντη, αποτελεί ένα σπουδαίο τεκμήριο της αστικής λαογραφίας και της κοινωνικής διαστρωμάτωσης του ελληνισμού της Αργυρούπολης (Γκιουμούσχανε) του Πόντου στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
1. Λαογραφική & Ενδυματολογική Ανάλυση. Όπως επισημαίνει η αυθεντική λεζάντα της εποχής, οι βασικές γραμμές της ενδυμασίας ταυτίζονται με την αστική φορεσιά της Τραπεζούντας και της Κερασούντας, αποδεικνύοντας την πολιτισμική ενότητα και την υψηλή αισθητική των αστικών κέντρων του Πόντου:
• Τα Μακρογούνια (Η ειδοποιός διαφορά): Όπως σημειώνεται ρητά στη λεζάντα, οι δύο «δέσποινες» (η καθισμένη γυναίκα στο κέντρο και η όρθια στα αριστερά) φορούν μακρογούνια, δηλαδή πολυτελή, ποδήρη (ως τα πόδια) επανωφόρια φοδραρισμένα και διακοσμημένα με πολύτιμη γούνα. Το μακρογούνι δεν ήταν απλώς ένα ένδυμα προστασίας από τον βαρύ χειμώνα του ορεινού Πόντου, αλλά το κατεξοχήν σύμβολο κοινωνικής υπεροχής, αρχοντιάς και ώριμης ηλικίας/οικογενειακής κατάστασης (για αυτό και το φορούν οι μεγαλύτερες παντρεμένες «δέσποινες» και όχι οι νεότερες «κόρες»).
• Το Τεπελίκι (ή Τάπλα): Όλες οι γυναίκες φέρουν στην κεφαλή το παραδοσιακό άκαμπτο δισκοειδές κάλυμμα με τις σειρές από χρυσά φλουριά, το οποίο συγκρατεί τα μαλλιά και προσδίδει επισημότητα.
• Οι Ζουπούνες & οι Σάλτες: Διακρίνονται οι πολυτελείς ζουπούνες από μεταξωτά υφάσματα (σεβαή/μουαρέ) με τα περίτεχνα γεωμετρικά και φυτικά μοτίβα, καθώς και τα βελούδινα κοντά ζακέτα (σάλτες/κατηφέδες) με τις χρυσοκέντητες τερζήδικες παρυφές που φορούν οι νεότερες κόρες. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
• Τα Ζωνάρια (Λαχώρια) & τα Καμίσια: Στη μέση διαγράφονται τα υφαντά μεταξωτά ζωνάρια (λαχώρια) δεμένα τριγωνικά, ενώ στο στέρνο αποκαλύπτονται τα δαντελωτά βαμβακερά υποκάμισα (καμίσια).
2. Κοινωνιολογική & Δημογραφική Ανάγνωση
• Διαγενεακή Απεικόνιση: Η φωτογραφία αποτυπώνει τρεις γενιές ή διαφορετικά στάδια στη ζωή των γυναικών μιας αρχοντικής οικογένειας της Αργυρούπολης. Η κεντρική επιβλητική μορφή της καθισμένης μητέρας/αρχηγού πλαισιώνεται από τις θυγατέρες ή νύφες της, αναδεικνύοντας την συνοχή και την ιεραρχία της ποντι(α)κής οικογένειας.
• Οικονομική Ακμή της Αργυρούπολης: Αν και η Αργυρούπολη υπήρξε ιστορικά μεταλλουργικό κέντρο, η ποιότητα των υφασμάτων (βελούδο, μετάξι, γούνα, χρυσοκεντήματα) μαρτυρεί τον συσσωρευμένο πλούτο και το πολύ υψηλό βιοτικό επίπεδο των Ελλήνων κατοίκων της.
• Η Γυναίκα ως Φορέας Πολιτισμού: Σε ένα φωτογραφικό στούντιο της εποχής, οι γυναίκες αυτές δεν φωτογραφίζονται απλώς, αλλά «σκηνοθετούν» την πολιτισμική τους ταυτότητα, προβάλλοντας την αρχοντιά, την αξιοπρέπεια και την αφοσίωσή τους στις ποντιακές παραδόσεις. Χαλδία - Αργυρούπολις Πόντου Gümüşhane (Πόλεις, Κωμοπόλεις, Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Χοροί, Θρύλοι, Παραδόσεις, Πρόσωπα)
3. Ιστορική Σημασία. Η δημοσίευση της φωτογραφίας το 1937 στα «Ποντιακά Φύλλα» από τον Π. Υψηλάντη εντάσσεται στη μεγάλη προσπάθεια της πρώτης προσφυγικής γενιάς στην Ελλάδα να διασώσει, να καταγράψει και να διατηρήσει τη συλλογική μνήμη και τη λαογραφική κληρονομιά του αλησμόνητου Πόντου μετά την Έξοδο.