Γέρων Πόντιος με την χαρακτηριστική εγχώρια ενδυμασία του - Ο Κρωμναίος Χαράλαμπος Βαφειάδης στα τέλη του 1800
"Γέρων Πόντιος με την χαρακτηριστική εγχώρια ενδυμασία του".
Αυτή είναι η λεζάντα της σπουδαίας αυτής φωτογραφίας χωρίς περαιτέρω σχόλια για το ονοματεπώνυμο, την καταγωγή, την ημερομηνία και τον τόπο φωτογράφηση όπως την έχω αντλήσει από το περιοδικό Ποντιακά Φύλλα του 1937. Παρόλα ταύτα στο περιοδικό της Ποντιακής Εστίας υπάρχει η ίδια φωτογραφία με την λεζάντα: Ο Κρωμναίος Χαράλαμπος Βαφειάδης στα τέλη του 1800. Σε κάθε περίπτωση για εμένα προσωπικά το ένα ιστορικό περιοδικό συμπληρώνει το άλλο αναφορικά με την εξέταση και τεκμηρίωση της παρούσας φωτογραφίας. Η ιστορική αυτή φωτογραφία απεικονίζει έναν ηλικιωμένο Ρωμιό του Πόντου με την παραδοσιακή, καθημερινή ή γιορτινή ανδρική ενδυμασία της περιοχής, όπως διαμορφώθηκε κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ου αιώνα. Περί της ορολογίας Πόντιος, Πόντια, Πόντιοι έχω τις ενστάσεις μου και αποφεύγω πάντοτε να τις χρησιμοποιώ καθώς είναι αόριστες και γενικές. Αντ’ αυτών χρησιμοποιώ τις φράσεις Έλληνες του Πόντου, Αρμένιοι του Πόντου, Κιρκάσιοι του Πόντου και τέλος τούρκοι του Πόντου καθώς στην επικράτεια του Πόντου δεν ζούσαν μονάχα Έλληνες αλλά και πολλά άλλα έθνη και φυλές. Άρα για να είμαι πιο συγκεκριμένος και σαφής πάντοτε και σε όλες μου τις αναφορές στους ημέτερους Έλληνες προγόνους μας από τον Πόντο χρησιμοποιώ την παραπάνω έκφραση: Οι Έλληνες του Πόντου ή οι Ρωμαίοι (Ρωμιοί) του Πόντου όπως οι ίδιοι αυτοπροσδιορίζονταν: «Εμείς Έλλενοι είμες». Αλλά και σε όλα τα Ακριτικά δημοτικά μας τραγούδια δεν υπάρχει η λέξη πόντιος, αλλά Έλλενος, Τραντέλλενος, Ρωμαϊος, Ρωμαίϊκον παλληκάριν κτλ. Κρώμνη Πόντου (Korom Korum Trabzon) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Θρύλοι, Παραδόσεις, Χοροί, Πρόσωπα
Ας επιστρέψω όμως στην θαυμάσια αυτή ιστορική φωτογραφία του Έλλενου γέροντος με την επιχώριο παραδοσιακή ελληνική ενδυμασία. Η λεζάντα όπως μας την δίνει τα (Ποντιακά Φύλλα) αναφέρει: «Γέρων Πόντιος μὲ τὴν χαρακτηριστικὴν ἐγχώριον ἐνδυμασίαν. Φέρει: α) ζιπούναν [εἶδος ὑποκαμίσου, πολλάκις φοδραρισμένον μὲ λεπτὴν ἢ χονδρὴν βάταν, κατὰ τὰ κλίματα] κοντὴν μαύρου χρώματος, μεταξωτήν, ἡ ὁποία κουμβώνεται εἰς τὸ ἀριστερὸν πλάγιον τοῦ λαιμοῦ μὲ ἰδιαιτέραν ἐξέχουσαν πόρπην ἐκ μεταξίνων κλωστῶν, ἰλὶκ λεγομένην, ἥτις ἐστερεοῦτο ἐπὶ κομβίου, κοτσὰκ λεγομένου· β) ζώνην λαχώρ’ [ἄλλοι, οἱ νεώτεροι, ἔφερον μεταξίνην ζώνην, ταραμπουλοὺζ καλουμένην, ὡς καταγομένης ἀπὸ τὴν Τρίπολιν τῆς Ἀφρικῆς]· γ) σαλβάρι πολύπτυχον ἐκ χονδρῆς ἀγγλικῆς τσόχας, φθάνον ὀλίγον κάτω τοῦ γόνατος· δ) ἐπανωφόριον ἐκ μαλλίνου ὑφάσματος μὲ βελούδινον γιακᾶν. Ἀποστολεύς: Κώστας Οὐσταπασίδης — Καλλιθέα» και μας παρέχει εξαιρετικά χρήσιμες λαογραφικές λεπτομέρειες για τα επιμέρους στοιχεία της φορεσιάς, τα οποία αναλύονται ως εξής: Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
• Το Ζιπούνι (ζιπούνα): Πρόκειται για το εσωτερικό επενδύτη/υποκάμισο, συχνά φοδραρισμένο το οποίο εδώ περιγράφεται ως κοντό, μαύρου χρώματος και μεταξωτό. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η αναφορά στον τρόπο κουμπώματος στα αριστερά του λαιμού με μεταξωτή πόρπη (ἰλὶκ) και κομβίο (κοτσάκ), καθώς και στην ενίσχυσή του με βάτα ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες.
• Η Ζώνη: Διακρίνεται στην μέση του δεμένο το λαχώρι (υφαντό ζωνάρι με χαρακτηριστικά μοτίβα). Η λεζάντα σημειώνει πως οι νεότεροι προτιμούσαν μεταξωτή ζώνη (ταραμπουλούζ), η οποία προερχόταν εμπορικά από την Τρίπολη της Βόρειας Αφρικής, αναδεικνύοντας τις εμπορικές επαφές της εποχής. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
• Το Σαλβάρι: Η βράκα/παντελόνι, πολύπτυχο και κατασκευασμένο από χονδρή αγγλική τσόχα, το οποίο φτάνει λίγο κάτω από το γόνατο, προσφέροντας άνεση στις μετακινήσεις και προστασία από το ψύχος.
• Το Επανωφόριο: Το εξωτερικό βαρύ σακάκι/παλτό από μάλλινο ύφασμα, το οποίο διαθέτει βελούδινο γιακά, προσδίδοντας μια αίσθηση αρχοντιάς και φροντίδας στην εμφάνιση.
• Κεφαλόδεσμος & Αξεσουάρ: Ο γέροντας φοράει το παραδοσιακό ελληνικότατο φέσι στο κεφάλι, ενώ στο δεξί του χέρι κρατά κομπολόι. Η στάση του σώματος, το γένι και το σοβαρό ύφος αποπνέουν την αξιοπρέπεια και το ήθος που χαρακτήριζε τους Έλληνες του Πόντου.
(Στο κάτω μέρος αναγράφεται ως αποστολέας ο Κώστας Ουσταπασίδης από την Καλλιθέα, στοιχείο που υποδηλώνει ότι πρόκειται για κειμήλιο που διασώθηκε και στάλθηκε από προσφυγική οικογένεια).
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
