Η οικογένεια του Γεωργίου Μουζενίδη. Ο Γεώργιος Μουζενίδης με τους γιους του Κυριάκο (δεξιά) και Στέφανο - Τραπεζούντα 1910

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Ενδυμασίες

Μια ακόμη εξαιρετική φωτογραφία αρχείου του 1910 από την Τραπεζούντα προσφέρει μια συναρπαστική ματιά στην κοινωνική ζωή και την αισθητική των Ελλήνων του Πόντου λίγο πριν από τις δραματικές αλλαγές του 20ου αιώνα. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
1. Η Σύνθεση και η Οικογενειακή Θαλπωρή
• Η Πατρική Φιγούρα: Ο Γεώργιος Μουζενίδης δεσπόζει στο κέντρο καθισμένος σε μια ξυλόγλυπτη καρέκλα εποχής. Η στάση του αποπνέει σοβαρότητα, αρχοντιά και σιγουριά, ενώ το φροντισμένο μουστάκι και το αριστοκρατικό του παράστημα αντικατοπτρίζουν την αστική τάξη της Τραπεζούντας.
• Η Σύνδεση με τα Παιδιά: Παρά την στημένη φύση των φωτογραφιών της εποχής, υπάρχει μια διάχυτη ζεστασιά. Ο ένας γιος (στα δεξιά, ο Κυριάκος) ακουμπά τρυφερά το χέρι του στον ώμο του πατέρα του, ενώ ο μικρότερος γιος στα αριστερά κρατά σφιχτά το χέρι του πατέρα του, προσδίδοντας μια νότα αθωότητας και προστατευτικότητας.
2. Ενδυματολογικές Λεπτομέρειες & Τάσεις της Εποχής - Η αμφίεση των προσώπων φανερώνει την έντονη επίδραση της ευρωπαϊκής μόδας στην αστική κοινωνία της Τραπεζούντας:
• Ο Πατέρας: Φοράει ένα εξαιρετικά κομψό κουστούμι με γιλέκο, παπιγιόν, λευκό κολλάρο και αλυσίδα ρολογιού τσέπης — διαχρονικό σύμβολο κύρους και ευπορίας.
• Ο Μεγαλύτερος Γιος (Δεξιά - Κυριάκος): Φοράει ένα πλήρες ανδρικό κοστούμι τριών τεμαχίων (σακάκι, γιλέκο, παντελόνι) με προσεγμένο γιακά, δείχνοντας την μετάβασή του προς την ενηλικίωση καθώς και ασημένιο ωρολόγιο τσέπης.
• Ο Μεσαίος Γιος (Πίσω αριστερά): Φοράει μια στολή ναύτη (sailor suit), η οποία ήταν εξαιρετικά δημοφιλής τάση για τα αγόρια και τους νεαρούς της μεσαίας και ανώτερης τάξης στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα.
• Ο Μικρότερος Γιος (Μπροστά αριστερά): Είναι ενδεδυμένος πιο ανάλαφρα με μια παραδοσιακότερη ή παιδική μπλούζα/χιτώνα με ζώνη στη μέση ίσως κατ’ απομίμηση του Καυκασιακού τρόπου ένδυσης των Ελλήνων του Πόντου οι οποίοι συχνά ξενιτεύονταν στις χώρες του Καυκάσου (Γεωργία κτλ) και κοντό παντελόνι με κάλτσες ως το γόνατο.
3. Ιστορικό Πλαίσιο - Το 1910 στην Τραπεζούντα ήταν μια περίοδος όπου το ελληνικό στοιχείο ευημερούσε, διατηρώντας ισχυρά σχολεία, εμπορικούς οίκους και έντονη πολιτιστική ζωή. Η φωτογραφία αυτή αποτυπώνει την οικογενειακή συνοχή και την αξιοπρέπεια μιας οικογένειας που, χωρίς να το γνωρίζει ακόμη, βρισκόταν λίγα μόλις χρόνια πριν από τις μεγάλες αναταραχές και τον ξεριζωμό. Ο επιχρωματισμός φέρνει τα πρόσωπα και τα υφάσματα στο «σήμερα», κάνοντας το βλέμμα των τριών παιδιών και του πατέρα τους να μοιάζει εκπληκτικά ζωντανό. Ίσως οι εικονιζόμενοι μας να έχουν συγγενικές σχέσεις με τον μεγάλο επιχειρηματικό οίκο της οικογένειας Μουζενίδη στην Τσάλκα της Γεωργίας.

Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com