Οικογενειακή φωτογραφία Δημοσθένη Σαχπάζογλου στην Αμισό. Αρχικός κάτοχος Εριφύλη Νικολαΐδου, γιαγιά του δωρητή - Αμισός 1900

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Ενδυμασίες

Μια από τις εκατοντάδες φωτογραφίες αρχείου από τον Πόντο είναι και αυτή η εξαιρετική οικογενειακή φωτογραφία του 1900 από την Αμισό (Σαμψούντα) προσφέρει μια μοναδική ματιά στη συνύπαρξη της παράδοσης και του αστικού εκσυγχρονισμού στον Πόντο στην αυγή του 20ου αιώνα. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
1. Η Διάταξη και η Κεντρική Μορφή
• Η Μητέρα/Γιαγιά στο Κέντρο: Η ηλικιωμένη γυναίκα που είναι καθιστή αποτελεί τον συνδετικό κρίκο και το «θεμέλιο την ρίζα» της οικογένειας. Η στάση των γύρω της —ιδίως του νεαρού άνδρα πίσω της που ακουμπά τρυφερά το χέρι του στον ώμο της— αναδεικνύει τον βαθύ σεβασμό και τη στοργή προς την μητέρα.
• Η Οικογενειακή Συνοχή: Τα τέσσερα μέλη της οικογένειας (τρεις όρθιοι και μία καθιστή) σχηματίζουν μια συμπαγή ομάδα, με σοβαρά αλλά ήρεμα βλέμματα στραμμένα απευθείας στον φωτογραφικό φακό.
2. Ενδυματολογικές Αντιθέσεις & Κοινωνικό Καθεστώς - Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της φωτογραφίας είναι η πολιτισμική και γενεαλογική μετάβαση που αποτυπώνεται μέσα από τα ρούχα:
• Παραδοσιακά Στοιχεία (Η Καθιστή Μορφή): Φοράει παραδοσιακά ποντιακά ενδύματα με στρώσεις (καφτάνι/παλτό σε πράσινους και μωβ τόνους), γούνα στον γιακά και μαντήλι (κεφαλόδεσμο) που καλύπτει τα μαλλιά. Πρόκειται για την παλαιότερη γενιά που διατηρεί ακέραιη την τοπική παράδοση. Αμισός (Σαμψούντα) - Πάφρα Πόντου. Ιστορία, Χοροί, ήθη, έθιμα, παραδόσεις.
• Αστική Ευρωπαϊκή Μόδα (Η Νεότερη Γενιά):
α) Οι Άνδρες: Φορούν ευρωπαϊκά κοστούμια με γραβάτες/παπιγιόν, προσεγμένα πουκάμισα με σκληρούς γιακάδες και αλυσίδες ρολογιών τσέπης που κρέμονται από τα γιλέκα τους, υποδηλώνοντας ευπορία και κοσμοπολίτικο αέρα.
β) Η Γυναίκα δεξιά: Φοράει ένα λιτό αλλά κομψό σκουρόχρωμο αστικό φόρεμα με ψηλό δαντελωτό γιακά και μακριές αλυσίδες/κοσμήματα στο στήθος, ακολουθώντας πιστά τις τάσεις της εποχής.
3. Ιστορική Σημασία της Αμισού (1900) - Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, η Αμισός (Σαμψούντα) ήταν ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, με ανθούντα ελληνικό πληθυσμό που κυριαρχούσε στο εμπόριο (ειδικά του καπνού) και στις επιστήμες. Η οικογένεια Σαχπάζογλου αποτυπώνεται εδώ σε μια στιγμή οικονομικής ευρωστίας και κοινωνικής καταξίωσης. Ο επιχρωματισμός ζωντανεύει τις υφές των ρούχων, τα χαλιά του ατελιέ και τα χαρακτηριστικά των προσώπων, μετατρέποντας ένα ιστορικό ντοκουμέντο σε μια ζεστή, ανθρώπινη στιγμή. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου

Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com