Ο Κρωμναίος Παναγιώτης Χατζηκακουλίδης στην Τραπεζούντα στις αρχές του 1900
Ο Κρωμναίος Παναγιώτης Χατζηκακουλίδης στην Τραπεζούντα στις αρχές του 1900
Αυτή η φωτογραφία είναι ένα εξαιρετικό ιστορικό τεκμήριο, που προσφέρει μια πολύτιμη ματιά στη ζωή και την ενδυμασία ενός ευκατάστατου Έλληνα του Πόντου (Κρωμναίου) στην Τραπεζούντα στις αρχές του 20ου αιώνα. Η εικόνα έχει επιχρωματιστεί, γεγονός που την καθιστά πιο ζωντανή και μας επιτρέπει να διακρίνουμε καλύτερα τις λεπτομέρειες των ενδυμάτων και του περιβάλλοντος.
Ας αναλύσουμε τα στοιχεία της φωτογραφίας:
1. Ο Εικονιζόμενος (Παναγιώτης Χατζηκακουλίδης): Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
• Εμφάνιση: Ο άνδρας φαίνεται σε ώριμη ηλικία, με μια περιποιημένη γκρίζα γενειάδα. Η έκφραση του προσώπου του είναι ήρεμη και αξιοπρεπής.
• Καταγωγή: Το όνομα "Χατζηκακουλίδης" υποδηλώνει μια οικογένεια με βαθιές ρίζες στον Πόντο. Ο τίτλος "Χατζής" υποδεικνύει ότι κάποιος πρόγονος ή και αυτός ο ίδιος είχε κάνει το προσκύνημα στους Αγίους Τόπους κι έλαβε το χατζηλούκι (όσοι πήγαιναν για προσκύνημα στην Αγία γή και βαπτιζόταν στον Ιορδάνη ποταμό γινόταν Χατζής).
• Κοινωνική Θέση: Η ενδυμασία και η στάση του σώματός του, υποδηλώνουν ότι πρόκειται για έναν άνθρωπο με κύρος και οικονομική άνεση, ίσως έμπορο ή προεστό.
2. Η Ενδυμασία (Τυπική Ποντιακή - Αστική): Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
• Το Φέσι: Φορά ένα φέσι, το οποίο ήταν κοινό κάλυμμα κεφαλής για τους άνδρες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ανεξαρτήτως εθνικότητας, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.
• Ο Τζουμπές (Καφτάνι / Πανωφόρι): Αυτό είναι το πιο εντυπωσιακό κομμάτι της αμφίεσής του. Πρόκειται για ένα μακρυγούνι, βαρύ πανωφόρι, πιθανότατα μάλλινο σε σκούρο χρώμα. Η γούνινη επένδυση γύρω από το λαιμό και κατά μήκος του ανοίγματος (πιθανότατα από αλεπού ή παρόμοιο ζώο) είναι ένδειξη πλούτου και κοινωνικής θέσης.
• Η "Ζιπούνα" (αντερί): Κάτω από τον τζουμπέ, φορά μια ριγωτή κοντή ζιπούνα (ή γελέκο) σε γήινες αποχρώσεις.
• Το Σαλβάρι (φαρδιά πολύπτυχη βράκα): Διακρίνεται μια σκούρη σαλβάρα - βράκα, τυπική για την ανδρική ενδυμασία του Πόντου και της Μικράς Ασίας.
• Το "Ταραπουλούζι" (ζωνάρι): Μια πλατιά υφασμάτινη ζώνη σε πιο ανοιχτόχρωμη απόχρωση είναι τυλιγμένη γύρω από τη μέση του, πάνω από τη ζιπούνα και κάτω από τον τζουμπέ.
• Τα Υποδήματα: Φορά απλά, μαύρα δερμάτινα παπούτσια.
3. Τα Αξεσουάρ και το Περιβάλλον: Κρώμνη Πόντου (Korom Korum Trabzon) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Θρύλοι, Παραδόσεις, Χοροί, Πρόσωπα.
• Το Κομπολόι: Στο δεξί του χέρι κρατά ένα κομπολόι, ένα συνηθισμένο αντικείμενο για τους άνδρες στην περιοχή, που χρησιμοποιούνταν τόσο για προσευχή όσο και για χαλάρωση.
• Η Καρέκλα: Κάθεται σε μια ξύλινη καρέκλα με υφασμάτινη επένδυση και κρόσσια, τυπική για τα έπιπλα της εποχής.
• Το Φόντο: Το φόντο είναι ένα απλό, φωτογραφικό σκηνικό, με ένα έπιπλο (πιθανότατα τραπέζι ή κονσόλα) σε στυλ rococo/baroque, σε μια ανοιχτόχρωμη απόχρωση. Στο έδαφος διακρίνεται ένα χαλί με γεωμετρικά σχέδια. Αυτό υποδηλώνει ότι η φωτογραφία λήφθηκε σε ένα επαγγελματικό φωτογραφικό στούντιο στην Τραπεζούντα.
Συμπεράσματα: Αυτή η φωτογραφία είναι ένας θησαυρός για τη μελέτη της πολιτιστικής κληρονομιάς του Πόντου. Μας δείχνει πώς ντύνονταν οι Έλληνες αστοί της Τραπεζούντας στις αρχές του 20ου αιώνα, συνδυάζοντας τοπικά στοιχεία (όπως η σαλβάρα και το ταραπουλούζ) με παραδοσιακές επιρροές (όπως το φέσι και ο τζουμπές) και δυτικές επιρροές (όπως το έπιπλο στο φόντο). Είναι μια υπενθύμιση της πλούσιας και πολυπολιτισμικής ιστορίας της περιοχής πριν από τα τραγικά γεγονότα της Γενοκτονίας και του Ξεριζωμού.
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
