Φωτογραφία της Σοφίας Κουστουλίδου γιαγιάς της δωρήτριας Αναστασίας Λόη. Στη φωτογραφία είναι 12 χρονών αρραβωνιασμένη με τον Σταύρο Λαζαρίδη. Τραπεζούντα 1898

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Ενδυμασίες

Σχολιασμός της Φωτογραφίας: Αυτή η εξαιρετικά φροντισμένη και επιχρωματισμένη φωτογραφία του 1898 από την Τραπεζούντα αποτελεί ένα σπάνιο και πολύτιμο εθνογραφικό και ιστορικό ντοκουμέντο. Απεικονίζει τη 12χρονη Σοφία Κουστουλίδου δίπλα στον αρραβωνιαστικό της, Σταύρο Λαζαρίδη.
1. Ενδυματολογική Αντίθεση & Κοινωνικό Standard Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
• Η Σοφία Κουστουλίδου (Παραδοσιακό Αστικό Ένδυμα): Φοράει την πλούσια, παραδοσιακή ποντιακή γυναικεία φορεσιά. Διακρίνεται το περίτεχνο μεταξωτό/ζακάρ φορεμα, το βελούδινο κατηφέ (κοντή ζακέτα με κεντήματα), το λαχόρι (στόφα/ζώνη στη μέση) και το χαρακτηριστικό κάλυμμα της κεφαλής (τάπλα / κουρσίν), στολισμένο με χρυσά φλουριά. Τα κοσμήματα στο στήθος και τα χέρια υποδηλώνουν την οικονομική ευμάρεια της οικογένειάς της.
• Ο Σταύρος Λαζαρίδης (Δυτικότροπο Αστικό Στυλ): Σε αντίθεση με τη νεαρή αρραβωνιαστικιά του, ο Σταύρος είναι ντυμένος με πλήρες δυτικοευρωπαϊκό κοστούμι (σακάκι, γιλέκο, παντελόνι), σκληρό κολλάρο, γραβάτα με καρφίτσα και αλυσίδα ρολογιού τσέπης (φασκιά). Η αντίθεση αυτή ανάμεσα στη γυναίκα που διατηρεί την παράδοση και στον άνδρα που υιοθετεί την ευρωπαϊκή μόδα ήταν πολύ συνηθισμένη στα αστικά κέντρα του Πόντου, όπως η Τραπεζούντα, στο τέλος του 19ου αιώνα.
2. Κοινωνικό Πλαίσιο (Αρραβώνας σε νεαρή ηλικία) Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
• Η λεζάντα αναφέρει ότι η Σοφία ήταν μόλις 12 ετών. Στα τέλη του 19ου αιώνα, οι αρραβώνες σε πολύ νεαρή ηλικία (συχνά συμφωνημένοι μεταξύ οικογενειών για κοινωνικούς, οικονομικούς ή προστατευτικούς λόγους) δεν ήταν σπάνιο φαινόμενο στην περιφέρεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στο νου μου φέρνω το δημώδες δίστιχο: «Κορτσόπον δωδεκάχρονον κι εγώ δεκατεσσάρων ….» μόνο που εδώ στην φωτογραφία αυτή διακρίνουμε μια μεγάλη ηλικιακή διαφορά μεταξύ των δύο εικονιζόμενων προσώπων με μια σχετική βεβαιότητα θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι ο Σταύρος Λαζαρίδης πρέπει να έχει τα υπερδιπλάσια χρόνια από την Σοφία. Αυτή η εικόνα πέρα από την λαογραφική και ιστορική της αξία, πιστεύω ότι δημιουργεί μια άσχημη αίσθηση υπό τον παρονομαστή (διαφορά ηλικίας).
• Η στάση του ζευγαριού είναι σοβαρή και στημένη, όπως επέβαλε η φωτογραφική εθιμοτυπία των φωτογραφείων (studio portrait) της εποχής.
3. Φωτογραφική Τέχνη & Επιχρωματισμός
• Η φωτογραφία έχει ληφθεί σε επαγγελματικό φωτογραφείο της Τραπεζούντας, με ζωγραφιστό φόντο (φυσικό τοπίο) και προσεκτικά τοποθετημένη καρέκλα ως στήριγμα.
• Ο επιχρωματισμός έχει γίνει με μεγάλη προσοχή στη λεπτομέρεια, αναδεικνύοντας τις υφές του βελούδου, της δαντέλας, των χρυσαφικών και των χρωμάτων της ποντιακής φορεσιάς, κάνοντας τη σκηνή να μοιάζει εντυπωσιακά ζωντανή.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com