Οικογένεια Ηλιόπουλου - Μαβίδη Τραπεζούντα 1917
Οικογένεια Ηλιόπουλου - Μαβίδη Τραπεζούντα 1917. Όρθιος δεξιά ο Σταύρος Μαβίδης (πατέρας του δωρητή). Καθιστός με το φέσι ο πεθερός του Γιώργος Ηλιόπουλος.
Με το μουστάκι όρθιος ο Γιάγκος Ηλιόπουλος, δίπλα του η Ευφροσύνη Ηλιοπούλου. Τα παιδιά είναι τα αδέρφια Χαρίλαος και Δημήτρης Ηλιόπουλος. Καθιστή με παραδοσιακή ενδυμασία η γιαγιά του δωρητή και όρθια επίσης με στολή η Ευτυχία Ηλιοπούλου - Μαβίδου (μητέρα του δωρητή).
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά πολύτιμο ιστορικό και οικογενειακό τεκμήριο της Τραπεζούντας του 1917. Η φωτογραφία αυτή δεν αποτυπώνει απλώς μια οικογενειακή στιγμή της οικογένειας Ηλιοπούλου-Μαβίδη, αλλά συμπυκνώνει ολόκληρη την κοινωνική, ενδυματολογική και πολιτισμική πραγματικότητα του Αστικού Ελληνισμού του Πόντου στις αρχές του 20ου αιώνα.
1. Ενδυματολογική Αντίθεση: Παράδοση & Ευρωπαϊκός Εκσυγχρονισμός Ιστορία του Ελληνισμού του Ευξείνου Πόντου
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της φωτογραφίας είναι η συνύπαρξη τριών διαφορετικών ενδυματολογικών τάσεων στην ίδια οικογένεια:
• Η Παραδοσιακή Ποντιακή Φορεσιά (Αριστερά):
α) Η γιαγιά (καθιστή) και η Ευτυχία Ηλιοπούλου - Μαβίδου (όρθια τέρμα αριστερά) φορούν την παραδοσιακή γυναικεία ενδυμασία του Πόντου (ζουπούνα), με τα χαρακτηριστικά κεντητά υφάσματα, τα κοσμήματα και το κάλυμμα της κεφαλής (τεπελίκι-τάπλα). Η καθιστή γιαγιά φέρει επίσης την βαριά, επενδυμένη με γούνα ζακέτα (μακρυγούνι), δείγμα αρχοντιάς και κοινωνικής επιφάνειας.
• Η Αστική Ευρωπαϊκή Μόδα (Κέντρο & Δεξιά):
β) Οι νεότεροι άνδρες (όπως ο Γιάγκος Ηλιόπουλος με το μουστάκι και ο Σταύρος Μαβίδης δεξιά) φορούν ευρωπαϊκά κοστούμια με γραβάτες, ενώ η Ευφροσύνη στο κέντρο φορά μια κομψή, λευκή δαντελωτή τουαλέτα της εποχής της Belle Époque. Αυτό φανερώνει την ισχυρή επίδραση της Δύσης και τον αστικό χαρακτήρα των Ελλήνων της Τραπεζούντας.
• Η Οθωμανική/Ανατολίτικη Επιρροή:
γ) Ο πατριάρχης της οικογένειας, Γιώργος Ηλιόπουλος (καθιστός), φοράει φέσι, το οποίο αποτελούσε την επίσημη καλύπτρα κεφαλής για τους υπηκόους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (ανεξαρτήτως θρησκεύματος) κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο.
2. Ιστορικό Πλαίσιο (Τραπεζούντα 1917) Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
• Το 1917 ήταν μια κομβική χρονιά. Η Τραπεζούντα βρισκόταν υπό ρωσική κατοχή (1916–1918), κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου.
• Για τον ελληνικό πληθυσμό, η περίοδος αυτή προσέφερε μια πρόσκαιρη ανακούφιση και ασφάλεια από τις εκτοπίσεις και τις διώξεις, πριν ακολουθήσουν τα τραγικά γεγονότα της Γενοκτονίας και της Μικρασιατικής Καταστροφής. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
• Η ηρεμία, η αξιοπρέπεια και το σοβαρό ύφος στα πρόσωπα των μελών της οικογένειας αντανακλούν την στιβαρή κοινωνική τους θέση σε μια εποχή μεγάλων αναταράξεων.
3. Η Αξία της Ψηφιακής Αποκατάστασης. Η παράθεση των δύο εικόνων (της πρωτότυπης φθαρμένης και της επιχρωματισμένης/αποκατεστημένης) αναδεικνύει τη σημασία της διάσωσης των αρχείων. Η αποκατάσταση της φωτογραφίας ζωντανεύει τις λεπτομέρειες των υφασμάτων (την βελούδινη υφή της ζακέτας, τις χρυσές λεπτομέρειες στα ζωνάρια, την λευκότητα της δαντέλας) και αποδίδει στα πρόσωπα την ανθρωπιά και την ζωντάνια τους, μετατρέποντας μια «μακρινή» ιστορική φωτογραφία σε μια οικεία οικογενειακή μνήμη.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
