Αναμνηστική οικογενειακή φωτογραφία - Τραπεζούντα 1908 - Εικονίζονται άγνωστα πρόσωπα.

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Ενδυμασίες

Είναι δεκάδες ίσως και εκατοντάδες τα φωτογραφικά ντοκουμέντα από τον Πόντο για τα οποία δεν παρέχεται τις περισσότερες φορές καμία πληροφορία ούτε τεκμηρίωση. Με αυτή την σειρά των αναρτήσεων μου προσπαθώ με πολύ σεβασμό στα πρόσωπα αυτά αλλά και στην ιστορική μνήμη να αναλύω όσα στοιχεία είναι δυνατόν γύρω από τα ιστορικά, γεωγραφικά και λαογραφικά τους στοιχεία ώστε να μείνουν στον αιώνα ιερά παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές. Αυτή η εξαιρετική οικογενειακή φωτογραφία του 1908 από την Τραπεζούντα αποτελεί ένα ανεκτίμητο παράδειγμα μεταβατικής περιόδου στην αστική και ημιαστική κοινωνία του Πόντου στις αρχές του 20ου αιώνα.
Παρότι τα ονόματα των εικονιζομένων δεν διασώζονται, η ίδια η εικόνα «μιλάει» μέσα από τις ενδυματολογικές αντιθέσεις, την πόζα και τα επιμέρους στοιχεία της.
1. Κοινωνική και Ενδυματολογική Ανάλυση
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της φωτογραφίας είναι η συνύπαρξη δυτικότροπων (ευρωπαϊκών) και παραδοσιακών ποντιακών στοιχείων στην ίδια οικογενειακή σύνθεση.
• Ο Άνδρας (Ευρωπαϊκή Επίδραση):Φοράει ένα πλήρες δυτικότροπο κοστούμι (σακάκι, γιλέκο, πουκάμισο με γραβάτα) και αλυσίδα ρολογιού τσέπης (κιοστέκ’). Η εμφάνισή του (κούρεμα, περιποιημένο μουστάκι, ευρωπαϊκή ενδυμασία) υποδηλώνει έναν άνδρα της αστικής ή ανερχόμενης μεσαίας τάξης, πιθανότατα έμπορο, γραμματισμένο ή ελεύθερο επαγγελματία της Τραπεζούντας, που έχει υιοθετήσει την σύγχρονη ευρωπαϊκή μόδα της εποχής. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
• Οι Δύο Γυναίκες (Παραδοσιακά & Αστικά Στοιχεία): Τεπελίκι / Τάπλα /Κουρσίν: Και οι δύο γυναίκες φέρουν στην κορυφή της κεφαλής το χαρακτηριστικό μικρό, σκληρό, στρογγυλό δισκοειδές κάλυμμα, τον ταβλά (τάπλα), που αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι του ποντιακού γυναικείου κεφαλόδεσμου. Στην γυναίκα δεξιά, ο ταβλάς διακρίνεται ιδιαίτερα περίτεχνος (πιθανόν κεντημένος με στίλμπες/πούλιες ή μεταλλικά στοιχεία, το λεγόμενο Κουρσίν) ενώ της άλλης κόρης στα αριστερά φαίνεται χρυσοκέντητος με χρυσά φλουριά. Φορέματα / Ζουπούνες & Φοτά: Η γυναίκα αριστερά φοράει ένα κλασικό εμπριμέ φόρεμα/ζουπούνι και στη μέση δένει τη χαρακτηριστική ριγωτή/μεταξωτή φοτά (ποδιά), μαζί με κόκκινο γιορντάνι/κολιέ στον λαιμό. Η γυναίκα δεξιά φοράει μια πιο ελαφριά, ανοιχτόχρωμη εκδοχή με λουλουδάτο μοτίβο, με ποδιά – λαχώρι στη μέση και λεπτό κολιέ/αλυσίδα, διατηρώντας την παραδοσιακή γραμμή αλλά με πιο «μοντέρνα» υφάσματα της εποχής. Και οι δυό φορούν εσωτερικά της ζουπούνας τους βαμβακερά υποκάμισα.
2. Σύνθεση & Στούντιο
• Η Πόζα: Ο άνδρας στέκεται όρθιος στο κέντρο, με το χέρι του να ακουμπά στον ώμο της γυναίκας αριστερά (κίνηση που υποδηλώνει προστασία, οικειότητα και οικογενειακό δεσμό—πιθανότατα πρόκειται για μητέρα. Οι δύο γυναίκες κάθονται συμμετρικά.
• Το Σκηνικό: Η φωτογραφία φαίνεται τραβηγμένη σε φωτογραφικό ατελιέ της Τραπεζούντας. Το ουδέτερο φόντο και το πάτωμα αναδεικνύουν τα πρόσωπα και τις υφές των υφασμάτων χωρίς περιττούς εντυπωσιασμούς. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
3. Ιστορικό Πλαίσιο (1908). Το έτος 1908 είναι ορόσημο για την Οθωμανική Αυτοκρατορία (Επανάσταση των Νεοτούρκων και αποκατάσταση του Συντάγματος). Για τον ελληνισμό του Πόντου και ειδικά της Τραπεζούντας, είναι μια περίοδος όπου:
α. Η αστικοποίηση βρίσκεται στο κορύφωμά της.
β. Οι άνδρες υιοθετούν ταχύτατα τα ευρωπαϊκά κοστούμια για τις δημόσιες και επαγγελματικές τους δραστηριότητες.
γ. Οι γυναίκες διατηρούν ως θεματοφύλακες την παράδοση, συνδυάζοντας την ποντιακή φορεσιά (ζουπούνα, φοτά, τάπλα) με νέα βιομηχανικά υφάσματα που κατέφθαναν στο λιμάνι της Τραπεζούντας.
Μια πανέμορφη φωτογραφία η οποία συμπυκνώνει την αρχοντιά και το πέρασμα του Ποντιακού Ελληνισμού στην σύγχρονη εποχή των αρχών του 20ου αιώνα!