Πώς φοράμε τις ζίπκες και τις ζουπούνες (ένα κείμενο του 1961)

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Ενδυμασίες

Στο τεύχος 128 της Ποντιακής Εστίας, αναφερόμενοι στις επιδείξεις των Ποντιακών χορών στο πανηγύρι της Παναγίας Σουμελά διατυπώσαμε ορισμένες παρατηρήσεις για τις Ποντιακές αμφιέσεις των χορευτών και των χορευτριών των διαφόρων ομάδων και ειδικότερα τον τρόπο με τον οποίο φορούσαν τις αμφιέσεις αυτές οι χορευτές και των δύο φύλων. Με το θέμα αυτό ασχοληθήκαμε επανειλημμένως και πολλές φορές. Όταν η Ποντιακή θεατρική κίνηση στη Θεσσαλονίκη βρισκόταν σε αξιοζήλευτη πράγματι θέση (1947—1950) επιστρατεύτηκαν σεβαστές ποντιάδες δέσποινες που έντυναν τα κορίτσια, όσα έπαιρναν μέρος στα διάφορα Ποντιακά θεατρικά έργα και τις διάφορες δημόσιες ποντιακές εμφανίσεις, σύμφωνα με τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιες και οι μάνες και οι γιαγιάδες τους ντύνονταν στον Πόντο. Παράλληλα επιστρατεύονταν και οι υπερήλικες, που στα νιάτα τους φορούσαν ζίπκες για να ντύσουν κι αυτοί τους νέους, όπως ντύνονταν οι ίδιοι στην Πατρίδα.
Με τη συμπαράσταση και τη διδασκαλία των εμπείρων αυτών δασκάλων της παλιάς φρουράς, η Ποντιακή στολή παρουσιαζόταν σε κάθε περίσταση σε όλο της το μεγαλείο, πιστό αντίγραφο της καθιερωμένης στον Πόντο, επί αιώνες, αυθεντικής τέτοιας. Η ίδια προσπάθεια καταβαλλόταν τότε και στους ποντιακούς θεατρικούς κύκλους των Αθηνών. Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια κανείς δεν δίνει σημασία στη σοβαρή αυτή λεπτομέρεια, του τρόπου δηλαδή με τον οποίο πρέπει να φοριούνται οι ποντιακές ενδυμασίες καθώς και του τρόπου της κομμώσεως των γυναικών μας, που με τα «ζουλούφια» και την «τάπλα» αποτελεί το χαρακτηριστικότερο γνώρισμα της Πόντιας. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Η κάθε μια κι ο καθένας ντύνεται και χτενίζεται σύμφωνα με τις εμπνεύσεις του, με αποτέλεσμα, αφενός μεν να παραποιείται οικτρά η ποντιακή στολή και να προκαλούνται οι διαμαρτυρίες και η δυσφορία εκείνων που τη χάρηκαν τη στολή αυτή στον τόπο τους, και αφετέρου να παρουσιάζουμε ψευδή και κίβδηλη εικόνα της πραγματικής ποντιακής αμφίεσης στους ξένους που ενδιαφέρονται γι' αυτήν, όπως και για τις άλλες λαογραφικές μας εκδηλώσεις π.χ. τα τραγούδια και τον χορό μας.
Τακτικά λαμβάνουμε έγγραφες διαμαρτυρίες συμπατριωτών μας για το θέμα αυτό της παραποίησης του ορθόδοξου τρόπου της αμφίεσης των προσώπων που λαμβάνουν μέρος σε δημόσιες εμφανίσεις όπως και για την παραποίηση των χορών και των τραγουδιών μας και πολλές φορές θίξαμε το ζήτημα με μικρά μας σημειώματα. Αφορμή στο σημερινό μας εκτενέστερο τέτοιο έδωσε έγγραφη διαμαρτυρία σεβαστής Πόντιας δέσποινας, από την επιστολή της οποίας δημοσιεύουμε μόνο τα σχετικά με την αμφίεση αποσπάσματα, παραλείποντας τους αυστηρούς χαρακτηρισμούς που αποδίδονται στους υπευθύνους της τέτοιας κατάστασης. Γράφει λοιπόν, η κ. Χαρίκλεια Τριανταφυλλίδου, από την Αθήνα, μεταξύ άλλων και τα εξής:
«... Μου έγραψε η κόρη μου η Ροδόπη απ' την Αμερική, ότι είδε εκεί μια ομάδα Ποντίων, που παρουσιάστηκαν δημόσια με λύρα και με ποντιακές ενδυμασίες και έκαναν κακή εντύπωση και στενοχωρήθηκαν όλοι οι εκεί (Ντόβερ) Πόντιοι, για τον τρόπο με τον οποίο φορούσαν τα ποντιακά ρούχα και χόρευαν τους Ποντιακούς χορούς. Μα τι ρούχα ήταν εκείνα και πώς τα φορούσαν; Δεν υπάρχει καμιά ηλικιωμένη σαν κι εσένα να τους ντύσει; Έτσι αποφάσισα κι εγώ να προσφέρω τις μικρές μου υπηρεσίες. Έκαμα και προσέφερα 2 τεπελούκια (τάπλες) με τα ψεύτικα φλουριά, κορδόνια με σταυρούς, ρολόγια, καδένες, σκουλαρίκια, όλα φυσικά ψεύτικα, καθώς και «ζουλούφια» ραμμένα στα τεπελούκια. Μα σαν είπα στην πρωταγωνίστρια Ε.Κ. πως πρέπει να φοράει τα «ζουλούφια» εκείνη αρνήθηκε, λέγοντας ότι «εμείς θα εκμοντερνίσουμε τον Πόντο και ζουλούφια δεν βάζουμε!..» και έρχεται κι ο Χρ. Δημ. και φωνάζει «τι ζουλούφια και λαχώρια..; εσύ γριά μη ταράζεσαι, εμείς ξέρουμε τι κάνουμε!» Ήρθε πάνω κι ο Δ. Κουτσ. Εκείνον άκουσαν ό,τι είπε σε αυτούς.. Κι έτσι φορούσε τα ζουπούνια η Ε. Κ. όπως τα φορούσαν οι Αρμένισσες οι γυναίκες!.. Πολύ στενοχωρήθηκα ρίζα μου, αυτοί μόνο στη φορεσιά δεν άλλαξαν! Άλλαξαν και στη συμπεριφορά! Πού είναι οι Πόντιοι που σεβόντουσαν τους γέρους και τις γριές;.. Δεν σεβάστηκαν τουλάχιστον τα 77 χρόνια μου;»
Αυτά μου γράφει μια εκπρόσωπος της παλιάς γενιάς, της γενιάς που δεν ξέχασε τίποτε απ' όλα όσα μιλούν για τη ζωή, τα ήθη και έθιμα, τις φορεσιές, τα τραγούδια, τους χορούς, τις χαρές και τις λύπες της αλησμόνητης, της αξέχαστης πατρίδας, και έχει την απαίτηση να τα σέβονται κι οι εκπρόσωποι της νέας Ποντιακής γενιάς, όπως τα σέβεται η ίδια. Και έχει δίκιο. Δεν είναι αρκετό να έχουμε όλα τα στοιχεία και τα εξαρτήματα της Ποντιακής αμφίεσης. Έχουμε την υποχρέωση να καταβάλουμε κάθε προσπάθεια να μάθουμε σε εκείνους που παρουσιάζουμε δημόσια με τις στολές αυτές, πώς να τις φορούν. Σ' αυτή την παραδιπλανή φωτογραφία βλέπουμε την «Κόρη του Πόντου» με την τοπική (Κερασούντας) Ποντιακή στολή, την παραδοσιακή κόμμωση (ζουλούφια) και το απαραίτητο κόσμημα της κεφαλής (την τάπλα ή τεπελούκ).
Και αυτή μεν είναι η στολή της ανύπαντρης. Η νεαρή παντρεμένη προσθέτει τη «φοτά». Άλλη είναι η στολή της νοικοκυράς κι άλλη της γριάς. Όλες αυτές θα τις δημοσιεύουμε με την ελπίδα να τις προσέξουν οι ενδιαφερόμενοι και οι .. υπεύθυνοι.