Ο Σανταίος Αριστείδης Χαραλαμπίδης με την λάζικη ενδυμασία ζίπκα και πλήρη οπλισμό
Η ιστορική αυτή φωτογραφία απεικονίζει τον Αριστείδη Χαραλαμπίδη, Σανταίο στην καταγωγή, με την αυθεντική λάζικη ανδρική αμφίεση (ζίπκα) και πλήρη «εορταστικό» οπλισμό.
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά πλούσιο τεκμήριο που αποτυπώνει την ταυτότητα, την κοινωνική οργάνωση και τον πολιτισμό του Ποντιακού Ελληνισμού και ειδικότερα της ορεινής και αδούλωτης περιοχής της Σάντας.Η Σαντά (Σάντα) υπήρξε μία από τις πιο οχυρές και αυτόνομες ορεινές περιοχές του Πόντου. Η γεωγραφική της θέση και ο αδούλωτος χαρακτήρας των κατοίκων της συνέβαλαν στη διατήρηση μιας έντονης πολεμικής παράδοσης. Στον ύστερο 19ο και στις αρχές του 20ου αιώνα, η κατοχή οπλισμού στους ορεινούς πληθυσμούς του Πόντου δεν ήταν απλώς διακοσμητική, ήταν απαραίτητη για την αυτοάμυνα απέναντι σε ληστρικές επιδρομές, ενώ αργότερα αποτέλεσε την βάση για την οργάνωση του ποντιακού αντάρτικου. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Οι φωτογραφίσεις αυτές (συχνά σε αστικά εργαστήρια ή στο πεδίο) λειτουργούσαν ως τεκμήρια αυτοπεποίθησης και εθνικής/τοπικής υπερηφάνειας για τους Έλληνες του Πόντου της εποχής εκείνης. Δυστυχώς δεν παρέχονται περισσότερες πληροφορίες αναφορικά με την ιδιαίτερη καταγωγή του Σανταίου πατριώτης μας (ενορία-συνοικισμός), χρονολογία - τόπος γέννησης, χρονολογία και τόπος λήψης της φωτογραφίας κ.τ.λ.
Ο εικονιζόμενος στολίζει την κεφαλή του όπως συνηθιζόταν εκείνη την εποχή με το χαρακτηριστικό κάλυμμα με τα μακριά πτερύγια/δέματα/αυτιά του πασλουκιού τα οποία τυλίγονταν με χάρη γύρω από το κεφάλι, προσφέροντας προστασία από το κρύο και τον ήλιο, ενώ παράλληλα έδιναν επιβλητικό παράστημα. Το στενό, εφαρμοστό παντελόνι, η ζίπκα, με τις πολλές πτυχώσεις (σούρες) στο πάνω μέρος και τα στενά μπατζάκια που εφαρμόζουν στις μπότες. Παρείχε πλήρη ελευθερία κινήσεων στο ορεινό και δύσβατο ανάγλυφο του Πόντου. Το γιλέκο μαζί με την Απά ή Κοτσίκ, ή Σάλτα ή Σαλταμάρκα (επανωφόρι) συνήθως κατασκευασμένα απο εγχώρια ή εισαγόμενη τσόχα, κοσμούν το επάνω μέρος του κορμού. Στο σύνολο της η φορεσιά είναι φτιαγμένη από ανθεκτικό μάλλινο ύφασμα (σκούρο μπλε/μαύρο), προσαρμοσμένο στις κλιματικές συνθήκες του Πόντου. Οι δερμάτινες ψηλές μπότες (τσιζμέδια) ή στιβάνια, ήταν απαραίτητες για τις ορεινές πεζοπορίες και το χιόνι. Τα υπόλοιπα παρελκόμενα στολίζουν και ολοκληρώνουν την εικόνα μας. Φυλαχτό / Κιοστέκ' / Καπνοσακούλα): Στη μέση διακρίνεται κεντητό υφαντό πουγκί (συχνά για καπνό, τσακμακόπετρα και λοιπά καπνικά είδη), διακοσμημένο με παραδοσιακά κεντητά μοτίβα. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
Όπως αναφέρει η λεζάντα, ο οπλισμός αυτός είναι «εορταστικός». Στις ποντιακές κοινωνίες, η παρουσίαση του άνδρα με πλήρη εξάρτυση σε γιορτές, γάμους και επίσημες εκδηλώσεις δήλωνε την ετοιμότητά του να προστατεύσει την οικογένεια και την κοινότητα, καθώς και την κοινωνική του ισχύ. Η στάση του σώματος, το περιποιημένο μουστάκι και το αγέρωχο βλέμμα εκφράζουν το ιδεώδες του Πόντιου «ακρίτα» ή «παλληκαριού» — του ανδρός που συνδυάζει τη λεβεντιά, την τιμή και την ευθύνη. Εξάρτυση & Φυσιγγιοθήκες (Σελάχι / Φυσεκλίκια): Διασταυρούμενες στο στήθος ζώνες με φυσίγγια (χιαστί), καθώς και ζώνη στη μέση ολοκληρώνουν την ετοιμοπόλεμη εικόνα του ανδρός. Η διάταξη αυτή επέτρεπε ταχύτατη αναγόμωση στη μάχη. Στους ώμους φέρει μακρύκανο πολεμικό τυφέκιο ενώ στη δερμάτινη ζώνη (σελάχι) διακρίνεται το παραδοσιακό ποντιακό/καυκασιανό μαχαίρι (κάμα), βασικό εργαλείο και όπλο σώμα για την μάχη σώμα με σώμα. Η ζίπκα και η συνολική εξάρτυση φέρουν στοιχεία που συναντώνται σε ολόκληρη τη ζώνη του Ευξείνου Πόντου και του Καυκάσου (Λαζοί, Γεωργιανοί, Τσερκέζοι), προσαρμοσμένα από τους Έλληνες του Πόντου στη δική τους ιδιαίτερη πολιτισμική ταυτότητα.
Πηγή αρχικής ασπρόμαυρης φωτογραφίας Ποντιακή Εστία 1960. Η αρχική πρωτότυπη ασπρόμαυρη φωτογραφία επεξεργάστηκε και επιχρωματίστηκε ώστε να ζωντανέψει το εικονιζόμενο πρόσωπο και να το φέρει με σεβασμό στο σήμερα διατηρώντας όλα τα δομικά στοιχεία αναλλοίωτα. Έγινε διορθωτική επέμβαση στο μέγεθος της κεφαλής του η οποία στην αρχική εικόνα παρουσίαζε δυσανάλογη διάσταση σε σχέση με το υπόλοιπο του σώμα. Σαντά (Σάντα - Dumanlı, Gümüşhane) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Χοροί, Θρύλοι, Παραδόσεις, Πρόσωπα.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
