Έλληνες Αμισηνοί ένοπλοι ζιπκοφόροι περί το 1900
Η εντυπωσιακή αυτή φωτογραφία εποχής αποτυπώνει δύο Έλληνες Αμισηνούς ένοπλους (από την περιοχή της Αμισού / Σαμψούντας του Πόντου) γύρω στα 1900. Αμισός (Σαμψούντα) - Πάφρα Πόντου. Ιστορία, Χοροί, ήθη, έθιμα, παραδόσεις.
Δυστυχώς δεν σώζονται περαιτέρω ακριβείς πληροφορίες για τα εικονιζόμενα πρόσωπα: ονόματα, ακριβής καταγωγή, ακριβής χρόνος και τόπος φωτογράφησης τους.
Η φωτογραφία αυτή αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά τεκμήρια της οπλισμένης αυτοάμυνας και του αντάρτικου πνεύματος των Ελλήνων του Πόντου απέναντι στις αυξανόμενες διώξεις εκ μέρους του επίσημου τουρκικού κράτους. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
1. Ενδυματολογική & Λαογραφική Ανάλυση.
Το Παραδοσιακό Κάλυμμα Κεφαλής (Κουκούλα / Μπασλίκ): Οι δύο άνδρες φορούν σκούρο υφασμάτινο-τσόχινο κεφαλοδέσι (μπασλίκι) τυλιγμένο περίτεχνα γύρω από το κεφάλι, με τις χαρακτηριστικές μακριές άκρες του υφάσματος να κρέμονται εκατέρωθεν στους ώμους. Πρόκειται για παραδοσιακό ανδρικό κάλυμμα κεφαλής που συναντάται σε πολλές ορεινές και ημιορεινές περιοχές του Πόντου, εξασφαλίζοντας προστασία από τις καιρικές συνθήκες και δηλώνοντας την ανδρική αξιοπρέπεια. Αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της λάζικης ενδυμασίας η οποία συνολικά λέγεται ζίπκα.
Η Οπλίτικη Αμφίεση και οι Φυσιγγιοθήκες (Χιαστί Φουσεκλίκια): Οι δύο άνδρες φορούν την σκούρα παραδοσιακή ανδρική φορεσιά "ζίπκα" (η οποία αποτελείται από υποκάμισο, κοντό ζακέτο/απά, κοντέσ', κοτσίκ, και το στενό-εφαρμοστό παντελόνι/βράκα/ζίπκα προσαρμοσμένο στα πόδια για ευκολία κίνησης. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι οι διπλές δερμάτινες ή υφασμάτινες φυσιγγιοθήκες (φουσεκλίκια) περασμένες χιαστί στο στήθος και ζωσμένες στη μέση, γεμάτες με φυσίγγια. Αποτελούν το βασικό σύμβολο του ένοπλου άνδρα, έτοιμου ανά πάσα στιγμή να υπερασπιστεί την τιμή, την οικογένεια και την κοινότητά του.
Ο Οπλισμός: Κρατούν στα χέρια τους μακριά τουφέκια εποχής (όπλα πεζικού), στηριγμένα στο έδαφος, υπογραμμίζοντας τον ρόλο τους ως προστάτων και αμάχων. Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου (playlist)
2. Ιστορική & Κοινωνιολογική Ανάλυση. Η Αμισός (Σαμψούντα) και το Κίνημα της Αυτοάμυνας: Η Σαμψούντα (Αμισός), ως σπουδαίο παραθαλάσσιο και εμπορικό κέντρο στα παράλια του Εύξεινου Πόντου, διέθετε ακμαίο ελληνικό πληθυσμό. Κατά την κρίσιμη περίοδο των αρχών του 20ου αιώνα και ιδίως την εποχή των διωγμών και της Γενοκτονίας, η ανάγκη για οργάνωση ενόπλων τμημάτων αυτοάμυνας (των γνωστών αντάρτικων ομάδων του Πόντου) έγινε επιτακτική.
Το Ήθος του Μαχητή: Η στητή στάση, το σοβαρό και αποφασιστικό βλέμμα των δύο ανδρών αποπνέουν περηφάνεια, αυταπάρνηση και ετοιμότητα. Δεν πρόκειται απλώς για μια τυπική φωτογραφία στούντιο, αλλά για δήλωση αντίστασης και εθνικής επιβίωσης.
Η Διαφύλαξη της Μνήμης: Φωτογραφίες όπως αυτή λειτουργούσαν ως αδιάψευστοι μάρτυρες της λεβεντιάς και του αγώνα των Ελλήνων του Πόντου, οι οποίοι δεν υπέκυψαν αμαχητί, αλλά ύψωσαν ανάστημα συγκροτώντας ένοπλα σώματα για να σώσουν τις ζωές και τις εστίες τους πριν από τον τελικό ξεριζωμό. Ιστορία του Ελληνισμού του Ευξείνου Πόντου
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
