Αμισινή κοδέσποινα με την επιχώριο παραδοσιακή της ενδυμασία (ζουπούνας) περί το 1900
Η φωτογραφία αυτή αποτελεί ένα ανεκτίμητης αξίας ιστορικό και λαογραφικό τεκμήριο για τον Ελληνισμό του Πόντου και ειδικότερα της Αμισού (Σαμψούντας).
Απεικονίζει μια γυναίκα από την Αμισό (Αμισηνή) με την παραδοσιακή της ενδυμασία, όπως καταγράφηκε γύρω στα 1900 (απο το προσωπικό αρχείο του κ. Κωνσταντίνου Παπαμιχαλόπουλου στην Ε.Π.Μ.).
1. Ιστορικό Πλαίσιο - Η περιοχή (Αμισός - Σαμψούντα): Η Αμισός, χτισμένη στα παράλια του Εύξεινου Πόντου (σημερινή Σαμψούντα), υπήρξε ακμίζον κέντρο με ισχυρή ελληνική παρουσία, εμπορική δραστηριότητα και πνευματική κίνηση στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Η εποχή (περίπου 1900): Η περίοδος αυτή συμπίπτει με την ακμή των ελληνικών κοινοτήτων του Πόντου πριν από τις μεγάλες περιπέτειες του διωγμού και της Γενοκτονίας. Η αστικοποίηση και η οικονομική ευημερία πολλών οικογενειών αντικατοπτρίζονται άμεσα στην πολυτέλεια και την περίτεχνη κατασκευή των παραδοσιακών ενδυμάτων. Η αποτύπωση: Φωτογραφίες αυτού του τύπου λειτουργούσαν ως μέσο αυτογνωσίας, διατήρησης της ταυτότητας και καταγραφής του λαϊκού πολιτισμού από περιηγητές, ερευνητές ή τοπικά φωτογραφerμενα στούντιο της εποχής.
2. Κοινωνική Διάσταση - Κοινωνική Θέση και Κύρος: Η γυναίκα στην εικόνα δεν φέρει μια απλή καθημερινή φορεσιά, αλλά είναι τυπικά ντυμένη ως κοδέσποινα (νοικοκυρά, αρχόντισσα ή παντρεμένη γυναίκα υψηλού κύρους της τοπικής κοινωνίας). Η αφθονία των κοσμημάτων, η ποιότητα των υφασμάτων (βελούδο, μπροκάρ, χρυσοκέντητα) και η περίτεχνη ζώνη καταδεικνύουν την οικονομική ευχέρεια και την κοινωνική τάξη της οικογένειάς της. Ο ρόλος της γυναίκας: Η ενδυμασία αυτή αποτυπώνει τον παραδοσιακό ρόλο της Ρωμιάς γυναίκας ως φύλακα των παραδόσεων, της οικογενειακής τιμής και της κοινωνικής συνοχής της κοινότητας. Τα ασημικά και τα φλουριά στο στήθος και στο κεφάλι αποτελούσαν συχνά και μέρος της κινητής περιουσίας της οικογένειας.
3. Λαογραφική Ανάλυση (Ενδυματολογία & Στοιχεία) - Η φορεσιά της Αμισού είναι μια από τις πιο πλούσιες και εντυπωσιακές του Ποντιακού χώρου, συνδυάζοντας αστικά και παραδοσιακά στοιχεία:
Η Ζουπούνα: Αποτελεί το κύριο εξωτερικό ένδυμα, συνήθως από σκούρο μπλε ή μαύρο βελούδο, πλούσια διακοσμημένο με περίτεχνα ασημοκέντητα ή χρυσοκέντητα σχέδια στα τελειώματα και στα μανίκια.
Ο Κατηφές και το λαχόρι/ποδιά: Από μέσα διακρίνεται το πολυτελές ύφασμα καμίσ (συχνά μεταξωτό ή μπροκάρ με floral/ανθικά μοτίβα). Επάνω απο την ζουπούνα φοριέται ο βελούδινος χρυσοκέντητος ή ασημοκέντητος κατηφές/πανωφόρι, ενώ ξεχωρίζει η περίτεχνη υφαντή ποδιά (λαχόρι) δεμένη περίτεχνα στην μέση, χαρακτηριστικό γνώρισμα των ποντιακών φορεσιών. Η Τάπλα: Το κεφάλι είναι καλυμμένο με το κόσμημα κεφαλής το οποίο ονομάζεται τάπλα-κουρσίν στολισμένο μετωπικά με ασημένια κοσμήματα και φλουριά που πλαισιώνουν το πρόσωπο.
Κοσμήματα (Φλουριά, Περιδέραια, Ασημοζώνη): Στο στήθος δεσποζεί βαρύς διάκοσμος από αλυσιδωτά κοσμήματα και φλουριά. Στα χέρια διακρίνονται βραχιόλια, ολοκληρώνοντας την εικόνα μιας πλούσιας νυφικής ή γιορτινής εμφάνισης. Δυστυχώς δεν σώζονται περαιτέρω ακριβείς πληροφορίες για το εικονιζόμενο πρόσωπ: ονοματεπώνυμο, ακριβής καταγωγή, ακριβής χρόνος και τόπος φωτογράφησης της
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
