Ο μήνας Μάρτιος - Λαογραφικά Κοτυώρων Πόντου του Άκογλου Ξενοφώντα

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Ήθη, έθιμα, δρώμενα, θρύλοι και παραδόσεις

Ο Μάρτ’ς φέρ’ τα χελιδόνα̤, κελαηδούν και λύν’ν τα χ̆όνα̤
Ο Μάρτ’ς μαραίν’ τα μάραντα κι Απρίλτς τα μανουσάκια
Ο Χορτοθέρτς χορτάρα̤ κι Αύγουστον παληκάρα̤

Μήνας Μάρτιος - Λαογραφικά Κοτυώρων Πόντου του Άκογλου Ξενοφώντα

Μάρτ’-ι-μ’, μούρτ-ι-μ’ αγέλαστε και ξεροχαλχάνιστε
(Τον τελευταίο στίχο τον έλεγαν μόλις θα χαλούσε ο καιρός τον Μάρτη)
Ο Μάρτ’ς όνταν μαρτεύκεται καλοκαιριάν μυρίζει, κι όνταν παραχολά̤σ̆κεται τον Κούντουρον δα̤βαίνει.
Συνήθιζαν να λένε και ένα στίχο στην τουρκική γλώσσα:
Μάρτ’ κ̆ελτί, τ̆έρτ’ κ̆ελτί, κοτζά καρή γεϊλιγιέ τσ̆ηκτή, δηλαδή: Ήρθε ο Μάρτης, ήρθε η αρρώστεια, η γριά βγήκε στην εξοχή.
Για τον ήλιο του Μαρτίου είχανε την ιδέα ότι καίει και μαυρίζει, γι αυτό υπήρχε και η έκφραση: Το Μαρτέσ̆’ ο ο ήλον να καίει-‘σε! Ο Μάρτιος μήνας κατά τον Μέγα Συναξαριστή του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη. Τον μήνα Μάρτιο τον θεωρούσαν κακότροπο με τις κάθε τόσο κακοκαιρίες του. Εκτός από τους σχετικούς παραπάνω στίχους, υπήρχε και η έκφραση: «Εγέλασεν και ο Μάρτ’ς». Έκφραση που αφορά ανθρώπους δύσθυμους που έχουν πάντοτε τα μπουρίνια τους κι ευδοκούν καμιά φορά να γελάσουν και να αστειευτούν με κάποια αλεγροσύνη. Τέτοιους ανθρώπους συνήθως τους ονόμαζαν «ο αγέλαστον ο Μάρτ΄ς». Σχετική είναι και η έκφραση: «Τον Μάρτ’ σην έμπαν ατ’ κ̆ι τερούν-ατον, σην έβγαν-ατ’ τερούν’-ατόν». Επίσης τον θεωρούσαν ως μήνα που φέρνει διάφορες αρρώστιες και πολλούς θανάτους. Ιδιαίτερα ξεκαθάριζε τους φυματικούς. «Ο Μάρτ’ς χωρίζ’ ή σετσ̆εύ’ τ’ ανθρώπ΄ς. Ας περάν’ αποπάν’-ατ’ ο Μάρτ’ς κι επεκεί ελέπομε».
Στις 9 Μαρτίου ετιμάτο η μνήμη των Σαράντα Μαρτύρων ή Τ’ Α-Σαράντονος όπως την έλεγαν. Ο μήνας Μάρτιος Ιστορία Εορτές & Λαογραφία των Ελλήνων στον Πόντο // Οι Άγιοι Μεγάλοι Τεσσαράκοντα μάρτυρες οι εν Σεβαστεία του Πόντου μαρτυρήσαντες τω 320 μ.Χ.
Α) Έκαναν φαγητό από 40 είδη χόρτων, όσοι βέβαια μπορούσαν να τα βρουν, καθώς και από 40 σαλιγκάρια «κ̆οχλίδα̤». Επίσης έκαναν και λουκουμάδες «τσιριχτά» λέγοντας πως ο καθένας πρέπει να φάει από 40 κομμάτια. Όσοι τους έβρισκαν δεν είχαν αντίρρηση να μην ακολουθήσουν την παράδοση, ξεπερνώντας κάποτε και τα 40. Συνήθως σε κάθε σπίτι έκαναν 40 λουκουμάδες οι οποίοι μοιράζονταν στα άτομα που αποτελούσαν την οικογένεια. Β) Μάρτ’ τοκούζ (τουρκική έκφραση που σημαίνει Εννέα του Μάρτη). Με την τουρκική έκφραση ονόμαζαν αυτή την ημέρα και οι ημέτεροι Έλληνες. Το ίδιο συνέβαινε και για τις 5 του Απρίλη, Απρίλ’ πεσί. Από την καλοκαιρία η κακοκαιρία των ημερών αυτών θα προέκυπταν τα αντίστοιχα προγνωστικά για την καλή ή την κακή σοδειά των φρούτων και ιδιαίτερα των φουντουκιών. Γενικώς πίστευαν ότι οι μέρες αυτές έχουν τις φουρτούνες τους. Οι θαλασσινοί και οι ταξιδιώτες στη στεριά και στη θάλασσα είχαν το νου τους και φυλάγονταν. Κοτύωρα Πόντου (play list)