Ο «Φάρος της Ανατολής» όπως χαρακτηρίστηκε, ήταν σχολείο της ελληνικής ομογένειας της Τραπεζούντας. Ιδρύθηκε το 17ο αιώνα και συγκεκριμένα το 1682, από τον Σεβαστό Κυμινήτη, ο οποίος χαρακτηρίστηκε ως Μεγάλος Δάσκαλος του Γένους. 

Ο όρος Ποντική είναι πλέον δοκιμότερος αλλά δεν αποκλείει και τη χρήση του όρου Ποντιακή που καθιερώθηκε βέβαια μεταγενέστερα. Το 1922 και μετά το τέλος των πολεμικών γεγονότων που απασχόλησαν την Βαλκανική και ιδιαιτέρως την Ελλάδα και την Τουρκία κατα την δεκαετία 1912-1922 οι Έλληνες της Μικράς Ασίας και της Θράκης υποχρεώθηκαν συνεπεία των διεθνών συμφωνιών να απομακρυνθούν απο τις προγονικές τους εστίες.

Η διάλεκτος η λαλούμενη απο τους Έλληνες που είχαν απο αρχαιοτάτων χρόνων εγκατασταθεί στα παράλια του Εύξεινου Πόντου, και μετά τον τελευταίο πόλεμο αναγκαστικώς ανταλλαγέντων ήταν εξ' αρχής Ιωνική, και αυτή έλαβε μεγάλη εξέλιξη στην Ελλάδα όπου κατά την επίδραση της κοινής λαλουμένης Ελληνικής, υπέκυψε διασώζοντας λίγα στοιχεία της Ιωνικής. 

Οι εθνικές εκκαθαρίσεις - Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου - που θα γίνουν την περίοδο του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς και αυτές που θα ακολουθήσουν την περίοδο 1919-1922 θα καθορίσουν τη μοίρα του ποντιακού ελληνισμού και θα ανατρέψουν πλήρως τη φυσιογνωμία της περιοχής. 

Οπλαρχηγός: Καπετάν Ευκλείδης Κουρτίδης

Ο καπετάνιος του αντάρτικου της Σάντας Ευκλείδης Κουρτίδης

1.Αϊβαζιδης Χαράλαμπος
2. Αγγελίδης Χαράλαμπος του Ιωάννη (Χαπάρτς)