Ιερά Μονή της Θεοτόκου (Μικρέσσα) Κρώμνης Χαλδίας Πόντου
Στην περιφέρεια της Κρώμνης, διαμέρισμα της ημετέρας επαρχίας στην ενορία Σαμανάντων βρίσκεται η ωραία Μονή της Θεοτόκου η επονομαζόμενη «Μικρέσσα», η οποία απέχει από την Αργυρούπολη πέντε ώρες και μιάμιση ώρα από τη Μονή του Τιμίου Προδρόμου της Γίμερας.
Ιερά Μονή της Θεοτόκου (Μικρέσσα) Κρώμνης. Βρίσκεται δε η Μονή αυτή στην καρδιά υψηλού γηλόφου αρχομένου εκ των προς βορά της Κρώμνης οροπεδίων. Εκ των ευκρατών και υγιεινών κλίμα εχόντων μερών της Αργυρουπόλεως μία τυγχάνει και η Κρώμνη, αποτελούμενη εκ των εξής 12 ενοριών, εχουσών ομού οικίας ομογενών 500. Σιαμανάντων, Φραγκάντων, Μαντσιάντων, Αληθινός, Μόχωρα, Σαράντων, Τσαχματάντων, Ζεμπερέκια, Γλούβενα, Λωρία, Νανάκ και Κωδωνάντων. Η Μονή κτίστηκε το 1860 μετά την υπό του Οικουμενικού Πατριάρχου Κυρίλλου του Ζ’ αναγνώριση των Κρωμναίων ως μέλη γνήσια της Ορθοδόξου ημών εκκλησίας. Τοσούτη δε χαρά κατέλαβε τους Κρωμναίους δια την κατά το έτος 1857 επιτυχία της ανεξιθρησκείας τους, ώστε καθ’ εκάστην ενορίαν ίδρυσαν ιερά πνευματικά κέντρα τα οποία ως αστέρες φωτεινοί προβάλλουν εις έκαστον διαβάτην. Ονομάστηκε δε Μικρέσσα λόγω του μικρού Ναού της Μονής (καθολικού). Όπερ καθά μοι είπεν η ηγουμένη της Μονής, τέσσερις φορές ανήγειραν και τέσσερις φορές κατέρρευσε, διότι η προστάτις του χώρου αυτού ήτοι η Κυρία Θεοτόκος δεν έστερξε να οική σε ναό μεγαλύτερου μεγέθους, αλλά σε ναϊσκο μόλις δεκάδα ευσεβών περιλαμβάνοντα. Την ευσεβή ταύτην εικασίαν επιβεβαιωθείσαν και δι’ οράματος της Θεοτόκου στην προϊσταμένη (ηγουμένη) των πραγμάτων της Μονής, αφέθη πλέον ο Ναός εις το μικρό του μέγεθος όπως και μέχρι σήμερα βλέπετε. Εκτός του Ναού αυτού ιδρύθηκαν στο περίβολο της μονής και δύο έτερα παρεκκλήσια που όμως δεν αναφέρονται οι τιμώμενοι άγιοι. Η Μονή, ελλείψει μόνιμων πόρων διατρέφεται εκ της επαιτείας των μοναζουσών ενταύθα εκ ταξιδίων ανά την επαρχία Χαλδίας και την επαρχία Τραπεζούντος ως και εκ των συνδρομών ευμαρών Τραπεζούντιων ομογενών. Μονάζουν δε ενταύθα πέντε μοναχές. Έχει δε η Μονή πέντε λαμπρά υψηλά και ευάερα δωμάτια ενοικιαζόμενα κατ’ έτος υπό Τραπεζουντίων ομογενών οι οποίοι ανέρχονται ενταύθα προς παραθερισμό κατά τους μήνας του καύσωνος. Συχνάζετε δε κατά την 13 Αυγούστου εκάστου έτους υπό πολλών προσκυνητών Αργυροπολιτών οι οποίοι μεταβαίνουν στη Μονή Σουμελά επί τη επετείω της μνήμης της. Στην περιφέρεια της Κρώμνης ευρίσκονται και αι πάλαι πότε ακμάσασαι Μονές του Καστροτείχου και του Αγίου Θεοδώρου. Κρώμνη Πόντου (Korom Korum Trabzon) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Θρύλοι, Παραδόσεις, Χοροί, Πρόσωπα.
"Η Ιερά Μονή της Θεοτόκου (Μικρέσσα) Κρώμνης" -:- Γεωργίου Θ. Κανδηλάπτου Κάνεως (διδασκάλου) -:– Το Προσκυνητάριον ήτοι, Ιστορία των κατά την Χαλδίαν Θείων, Ιερών και Σεβασμίων Μονών.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία -:- Βασίλειος Β. Πολατίδης -:- www.kotsari.com
