Η αδελφότητα και προσκυνητές στο προαύλιο μπροστά απο το Καθολικό της Ιεράς Μονής Σουμελά / Ματσούκα Τραπεζούντα Πόντου 1902
Πριν από την τραγωδία του 1922 και τον ξεριζωμό, η Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά αποτελούσε το αδιαμφισβήτητο πνευματικό, εθνικό και πολιτισμικό προπύργιο του Ποντιακού Ελληνισμού. Ιερά Μονή Παναγίας του Όρους Μελά (Σουμελά) - Ματσούκα Τραπεζούντας Πόντου - Ιστορία, Κειμήλια, Θαύματα, Διηγήσεις
Χτισμένη το 386 μ.Χ. από τους Αθηναίους μοναχούς Βαρνάβα και Σωφρόνιο στις απάτητες, απόκρημνες πλαγιές του όρους Μελά στην Τραπεζούντα (καθ' υπόδειξη της Κυρίας Θεοτόκου), σε υψόμετρο άνω των 1.000 μέτρων, η μονή έμοιαζε να αιωρείται στον βράχο. Στο σπήλαιό της φυλασσόταν η θαυματουργή εικόνα της Θεοτόκου της Αθηνιώτισσας, φιλοτεχνημένη κατά την παράδοση από τον Άγιο Ευαγγελιστή Λουκά. Ιερές Μονές (Μοναστήρια) Ναοί, Παρεκκλήσια, Προσκυνήματα στον Πόντο
Στους 16 αιώνες αδιάλειπτης λειτουργίας της, η Σουμελά γνώρισε τεράστια ακμή. Ευεργετήθηκε με χρυσόβουλα από τους Αυτοκράτορες της Τραπεζούντας Κομνηνούς, ενώ ακόμη και Οθωμανοί Σουλτάνοι σεβάστηκαν την αγιότητά της παραχωρώντας της ειδικά προνόμια. Μεγαλόπρεπα κτίσματα, όπως ο τετραώροφος ξενώνας 72 δωματίων και η πλούσια βιβλιοθήκη, μαρτυρούσαν την ζωντάνια του μοναστηριού.
Πέρα από τόπος λατρείας, λειτούργησε ως καταφύγιο στους διωγμούς και κέντρο παιδείας που διατήρησε άσβεστη την εθνική συνείδηση και τη γλώσσα. Κάθε Δεκαπενταύγουστο, χιλιάδες προσκυνητές από όλο τον Εύξεινο Πόντο κατέκλυζαν τα μονοπάτια του βουνού για να λάβουν την ευλογία της Παναγίας, καθιστώντας τη Μονή την πραγματική «καρδιά» του Πόντου.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
