Ιστορία της παρά την Τραπεζούντα Ιεράς Βασιλικής Πατριαρχικής Σταυροπηγιακής Μονής της Υπεραγίας Θεοτόκου της Σουμελά, του κ. Επαμεινώνδα Θ. Κυριακίδου {Α' Μέρος}
Τα κατά τους οσίους πατέρας Βαρνάβαν και Σωφρόνιον. — Ίδρυσις υπ' αυτών της εν τω όρει Μελά Μονής. — Βίος και πολιτεία των πατέρων. — Η διαθήκη του θείου Βαρνάβα. — Θάνατος των ιδρυτών της Μονής Βαρνάβα και Σωφρονίου. — Ερήμωσις της Μονής.
Τα κατά τους οσίους πατέρας Βαρνάβαν και Σωφρόνιον.
Πρώτος ο ευαγγελιστής Λουκάς, κατά την παράδοσιν, έγραψε τον Ιησού βασταζόμενον στις αγκάλες από την Παρθένο. Και αποδίδονται μεν σε αυτόν περισσότερες εικόνες, αλλά τρεις λέγονται ότι διασώθηκαν, από τις οποίες, κατά τις ιστορικές μαρτυρίες που περιλήφθηκαν σε χρυσόβουλα και σιγιλλιώδη πατριαρχικά γράμματα, η μία βρίσκεται στη Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου στην Πελοπόννησο, η δεύτερη στην Κύπρο στη Μονή του Κύκκου και η τρίτη στη Μονή του όρους Μελά, για την οποία η παράδοση αναφέρει ότι ο ιερός Λουκάς την έφερε πάντοτε μαζί του. Ιδού δε πώς αυτή περιήλθε στη Μονή της Σουμελά:
Όταν ο απόστολος Λουκάς πέθανε στις Θήβες, την εικόνα —την οποία αυτός μετέφερε από την Αθήνα στις Θήβες— την παρέλαβε ένας από τους χριστιανούς που ονομαζόταν Ανανίας. Εξαιτίας των πολλών θαυμάτων που η ιερά εικόνα επιτελούσε καθημερινά, οι Θηβαίοι ανέγειραν περικαλλή ναό στον οποίο ανεστήλωσαν την ιερά εικόνα, αποκαλώντας την έκτοτε «Αθηναία»· και εκεί παρέμενε αυτή μέχρι τον Θεοδόσιο τον Μεγάλο, αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης.
Κατά τους χρόνους αυτούς ζούσε στην Αθήνα κάποιος Βασίλειος, γεννημένος από ευσεβείς γονείς, τον Κωνσταντίνο και την Άννα· άνδρας ευσεβής προς τον Θεό, ευλαβής προς την Θεοτόκο και υπήκοος των εντολών του Κυρίου. Αυτός, όταν έγινε τριάντα ετών, με δική του προαίρεση χειροτονήθηκε πρεσβύτερος του μοναχικού βίου. Συγκατοικούσε μαζί του και ο ανηψιός του, αποκαλούμενος Σωτήριχος, ο οποίος σε ηλικία δεκαοκτώ ετών έγινε διάκονος της μητρόπολης Αθηνών.
Κάποια νύχτα εμφανίστηκε στον ύπνο του Βασιλείου —ενώ αυτός τελούσε την ιερά μυσταγωγία στα δεξιά του θυσιαστηρίου— μια πανέμορφη και υπερλάμπρη νεάνιδα, ανάμεσα σε άπειρο πλήθος λευκοφορεμένων νέων. Ατενίζοντας τον Βασίλειο, του είπε: «Βασίλειε, σηκώσου αμέσως μαζί με τον ανηψιό σου Σωτήριχο και, αφού αποταχθείτε τα πάντα, ενδυθείτε το μοναχικό σχήμα· εσύ να ονομαστείς Βαρνάβας κι εκείνος Σωφρόνιος».
Αυτά αφού τα είδε και τα άκουσε με έκπληξη ο Βασίλειος, ρώτησε ποια ήταν αυτή που εμφανίστηκε και διέταξε αυτά. Εκείνη, με γαλήνιο πάλι πρόσωπο, αποστήθηκε ότι ήταν η Άνασσα των αγγέλων, και τον ενθάρρυνε πάλι ώστε αμέσως και χωρίς δισταγμό να εκτελέσει την προσταγή της, ενώ υποσχέθηκε να είναι μαζί του όλες τις ημέρες της ζωής του.
Αφυπνισμένος και περιχαρής ο Βασίλειος διηγήθηκε αμέσως στον Σωτήριχο το όραμα. Μη αμφιβάλλοντας πλέον καθόλου, αλλά ολόψυχα πεπεισμένοι, μοίρασαν στους φτωχούς της πόλης όλα τα υπάρχοντά τους χωρίς κανείς να το γνωρίζει και αναχώρησαν με χαρά.
Καθ’ οδόν ευρισκόμενοι, με υπόμνηση του Σωτηρίχου ή μάλλον με νεύση της Θεοτόκου, εισέρχονται στον ναό της «Αθηναίας», στον οποίο, όπως αναφέρθηκε, ήταν αναστηλωμένη η ιερά εικόνα της. Ρίχνοντας τους εαυτούς τους χάμω ενώπιόν της, παρακαλούσαν με θερμά δάκρυα: «Αειπάρθενε Μαρία, εάν κατά θεία ευδοκία συνάπτεται μέσω εσού με εμάς τους ανάξιους η χάρη του Υιού σου και Θεού μας για το προκείμενο έργο, βοήθησέ μας, σε παρακαλούμε, όπως μας υποσχέθηκες, οδηγώντας μας μέχρι τον τόπο εκείνο στον οποίο εσύ θέλησες ώστε κι εμείς να ευαρεστήσουμε σε εσένα και στον εξ εσού τεχθέντα και να αξιωθούμε μέσω εσού να παρασταθούμε στα δεξιά του».
Και παρευθύς ακούν φωνή από την άγια εικόνα να λέει: «Ακολουθήστε με αδίστακτα και άφοβα προς Ανατολάς· και ιδού εγώ προπορεύομαι, τέκνα, όπως προείπα, στο όρος του Μελά που εξέλεξα μαζί σας». Και ταυτόχρονα με τη φωνή βλέπουν την άγια εικόνα να εξέρχεται από τον ναό και να μετεωροπορεί προς Ανατολάς, ώστε αφού ανυψώθηκε μέχρι τα σύννεφα δεν φαινόταν πλέον.
Και ενώ φόβος μαζί και χαρά τους κατείχε, βλέπει και πάλι εκείνη τη νύχτα στον ύπνο του ο Βασίλειος ότι ανέβηκε σε ένα ουρανομήκες και συνεφώδες όρος, όπου έβλεπε πάλι στα δεξιά να λάμπει πάνω από τον ήλιο η άγια εικόνα, ανάμεσα σε αμύθητο πλήθος λευκοφορεμένων νέων. Και την άκουγε να λέει τα εξής: «Μη φοβάσαι, Βασίλειε, διότι είμαι εγώ· αφού λοιπόν ενδυθείς το αγγελικό σχήμα όπως σου προείπα μαζί με τον ανηψιό σου, μεταβείτε με τη δική μου οδηγία στο όρος το οποίο βλέπεις από εδώ και στο οποίο αναπαύομαι. Όταν δε εκεί μου ανοικοδομήσεις οίκο, πολλοί από θεία αγάπη θα συγκεντρωθούν και θα βρουν ανάπαυση στις ψυχές τους». Ιερά Μονή Παναγίας του Όρους Μελά (Σουμελά) - Ματσούκα Τραπεζούντας Πόντου - Ιστορία, Κειμήλια, Θαύματα, Διηγήσεις
Αφού είπε αυτά η Θεοτόκος έγινε αφανής, ενώ ο Βασίλειος μόλις ξύπνησε συνέχισε με τη ανατολή του ηλίου τον δρόμο του μαζί με τον Σωτήριχο, γεμάτος χαρά.
Φτάνοντας καθ' οδόν σε κάποιο Μοναστήρι, έγιναν δεκτοί με μεγάλη φιλοφροσύνη από τον προϊστάμενο Θεόδουλο, άνδρα διαπρέποντα στην αρετή, ο οποίος από αποκάλυψη είχε προγνωρίσει την άφιξή τους. Σε αυτόν ο Βασίλειος ανακοίνωσε λεπτομερώς την οπτασία που είδε λίγο πριν στο όρος, καθώς και όσα προστάχθηκαν από την Παρθένο.
Αμέσως τότε ο Θεόδουλος τους κείρει μοναχούς και τους ενδύει τα μοναχικά άμφια, μετονομάζοντας τον Βασίλειο σε Βαρνάβα και τον Σωτήριχο σε Σωφρόνιο. Αφού τους κατήχησε στα της μοναχικής πολιτείας για επτά ημέρες κατά το έθος, τους απέλυσε εν ειρήνη, ενώ εκείνοι έκλαιγαν και οδύρονταν για τη στέρηση και τον χωρισμό από την αδελφότητα των πατέρων και μάλιστα από εκείνον τον κάλλιστο ποιμένα.
Αναχωρώντας λοιπόν από εκεί προς Ανατολάς, βλέπουν πάλι την επόμενη νύχτα την υπερύμνητη Θεοτόκο να προσεύχεται εκστατικά μέσα σε υπερλάμπρο φως, περικυκλωμένη από αγγέλους. Προσφωνώντας και τους δύο ονομαστικά, τους έλεγε: «Ειρήνη σε εσάς, διότι εγώ είμαι, μη φοβάστε, αλλά περπατάτε με χαρά εν Κυρίω τον δρόμο που σας φέρνει με την οδηγία μου στο όρος».
Σηκωμένοι περιχαρείς, φτάνουν μετά από τρεις ημέρες στην πόλη της Κορίνθου Κολώνια, της οποίας επίσκοπος ήταν ο Πέτρος, ο θείος εκείνου του θαυμαστού αναχωρητή Κυριακού. Αυτός, αφού τους υποδέχθηκε άσμενα και έμαθε τα γύρω από αυτούς, χειροτόνησε τον Σωφρόνιο ιερέα και, αφού τους φιλοξένησε για τρεις ημέρες, τους απέλυσε εν ειρήνη.
Και διελθόντες από εκεί μέσω της Μονής του Στηρίου στην Ελλάδα (σ.σ. Μετέωρα), έφτασαν την όγδοη ημέρα στη Λάρισα για να προσκυνήσουν το λείψανο του αγίου Αχιλλείου, ενός από τους τριακόσιους δεκαοκτώ θεοφόρους πατέρες της Νίκαιας. Και από εκεί, την τρίτη ημέρα, φτάνουν στο όρος των Κελλιών, όπου περιερχόμενοι τα καταγώγια των ασκητών συναντούν και μερικούς διαπρέποντες άνδρες στην ιερωσύνη και στην πρόγνωση των μελλόντων. Αφού ασπάστηκαν και τη λάρνακα κάποιου μυροβλήτου Βαρβάρου, ο οποίος από ληστάρχος ευαρέστησε άκρως τον Θεό μέσω της μετάνοιας, εξήλθαν από το όρος και περιήλθαν προς τα μεσημβρινά πόλεις και χώρες, έως ότου έφτασαν σε κάποια Μονή της Υπεραγίας Θεοτόκου.
Επιστρέφοντας δε από εκεί προς τη Μακεδονία, έρχονται στη Θεσσαλονίκη, όπου αφού ασπάστηκαν τη σορό του μεγαλομάρτυρα Δημητρίου του Μυροβλήτου, συναντούν βγαίνοντας έναν ρακένδυτο μοναχό με το όνομα Λάζαρος. Αυτός, αφού έμαθε από αποκάλυψη της Θεοτόκου ότι με τη συνέργεια του φθονερού δαίμονα πλανήθηκαν από τον δρόμο προς το Άγιο Όρος, τους προϋπάντησε και τους οδήγησε στο όρος. Τους ίδιους τους άφησε σε ένα μοναστήρι παρά την υπώρεια για να κατηχηθούν από τον προϊστάμενο της Μονής στα της μοναχικής τάξης και να δουν τα υπόλοιπα μοναστήρια, ενώ ο ίδιος αναχώρησε για τη δική του Μονή της Θεοτόκου του Βατοπεδίου, τη μέγιστη στον Άθω. Μετά από τρεις μήνες τους υποδέχθηκε όταν ήρθαν εκεί.
Ο ηγούμενος της Μονής, αφού έμαθε προηγουμένως από τον ειρημένο Λάζαρο όλα τα γύρω από αυτούς και ότι ήταν θεράποντες της Θεοτόκου, ευλόγησε τον Θεό με κατάνυξη καρδιάς και, αφού τους προσκάλεσε ευλαβώς ενώπιον όλης της αδελφότητας, τους έδωσε τον αδελφικό ασπασμό. Αφού τους φιλοξένησε κατά το έθος, συνέγραψε κατά τη νύχτα εκείνη κατήχηση για την ωφέλεια της αδελφότητας της οποίας προϊστάταντο, διδάσκοντάς τους να είναι φιλόξενοι, να μην καταφρονούν κανέναν από τους ευτελείς μοναχούς, αλλά να τους ασπάζονται ευπροσήγορα, να τους θεωρούν αγίους, να τους υποδέχονται με ταπεινοφροσύνη και να φιλοξενούν προθύμως και άλλα παρόμοια. Ιερές Μονές (Μοναστήρια) Ναοί, Παρεκκλήσια, Προσκυνήματα στον Πόντο
Συνεχίζεται στο δεύτερο μέρος . . .
Πηγή: Ιστορία της παρά την Τραπεζούντα Ιεράς Βασιλικής Πατριαρχικής Σταυροπηγιακής Μονής της Υπεραγίας Θεοτόκου της Σουμελά, του κ. Επαμεινώνδα Θ. Κυριακίδου διδάκτορος και καθηγητού – Εκδότης Ευκλείδης Γεωργιάδης, βιβλιοπώλης εν Τραπεζούντι – Εν Αθήναις Τύποις «Νεολόγου» Κωνσταντινουπόλεως – 1898
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
