Εγώ πα ατό λέγω – Ανέκδοτο Τραπεζούντος – Γ. Βαφειάδου - Λαϊκές ιστορίες (ανέκδοτα)
Ο μαθητής Όμηρος Αυγερινός, μαθημένος από την Ρωσσίαν, όταν επερνούσε από το Παρθεναγωγείον ήτο τολμηρός εις εκδηλώσεις προς τις μαθήτριες.
Αυτό το αντελήφθη η τότε διευθύντρια Ελένη Δερέκα και εσύστησε στον Νικόλα να μη επιτρέπη στον Αυγερινό να περνά από το Παρθεναγωγείον (ο Νικόλας ήταν παιδονόμος του Γυμνασίου). Μια μέρα που η Δερέκα στην πόρτα του Παρθεναγωγείου μιλούσε με τον Νικόλα, φάνηκε ο Αυγερινός. Ο Νικόλας βαδίζων προς τον Αυγερινόν επειλητικώς φωνάζει για να τον ακούσει και η Δερέκα: «Νέπε Αυγερινέ, τσακώνω τα ποδάρα̤ σ’ άλλο απ’ αδακές ‘κ̌ι θα περάς». Ο Αυγερινός χωρίς να ταραχθή και συνεχίζων τον δρόμον του, βάζει με τρόπο στα χέρια του Νικόλα πέντε κορόσα̤. Ο Νικόλας αμέσως αλλάζει το αυστηρόν ύφος του και λέει προς τον Αυγερινό. «Εγώ πα, ατό λέγω. Η Δερέκα πα ντ’ έχασεν;» Στρέφεται δε προς την Δερέκα και της λέει «Ας λέω ‘σε κυρία Δερέκα, τα κορίτσα̤ μουν πολλά ετεπσούζκα είναι. Εσύ ατά ποίσον ντερπιγιέν!» Εγώ πα ατό λέγω – Τραπεζούντος – Γ. Βαφειάδου - Λαϊκές ιστορίες (ανέκδοτα)
Λεξιλόγιο
• Νέπε (ιδιωματισμός: Νέπρε) = κλητικό επιφώνημα αρσενικού γένους, στο θηλυκό γένος εκφέρεται ως νέπρεσσα και νέψα. Παράγεται από τα κλητικά επιφωνήματα νε και πρέ=μωρός. Προφέρεται είτε μόνο του (Νέπε) είτε και εν συνεκφορά με κύριο όνομα (στην κλητική έγκλιση)
• Αδακές = εδώ κάτω, εδώ γύρω, προς τα δω
• Περάς = περνάς
• κορόσα̤ = γρόσια (τουρκικά νομίσματα)
• πα = πάλι
• ντ’ έχασεν; = τι είχε, τι έχασε
• ετεψίζης – ετεψίης - ετα̤ψίης. Επίθετο (στο θηλυκό γένος λέγεται ετεψίζαινα) από το τουρκικό edebsiz = αναιδής, αναίσχυντος. Παροιμία: ‘Σ σ’ ετεψίζ’ τον πρόσωπον έφτυζαν κι εκείνος έλεεν βρέχ̌’ (λέγεται για εκείνον που δεν ντρέπεται ακόμη και σε μια ατιμωτική προσβολή που του γίνεται).
• ντερπιγιέν = Η λέξη τερπιές δηλώνει την καλή ανατροφή, τους καλούς τρόπους, την σωστή αγωγή των παιδιών. Παλιότερα προφέρονταν ως «τερπιγές» και προέρχεται από το τουρκικό terbiye, που θα πει αγωγή, ανατροφή. Πολλές φορές παλιότερα χρησιμοποιούνταν ως απειλή: « Θα σου κάνω τον τερπιέ σου», δηλαδή θα σε τιμωρήσω γιατί προφανώς η αγωγή και η συμπεριφορά σου δεν είναι η πρέπουσα.
Εγώ πα ατό λέγω – Τραπεζούντος – Γ. Βαφειάδου - Λαϊκές ιστορίες (ανέκδοτα) - Μνημεία λόγου της Ποντιακής φιλολογίας στα τοπικά γλωσσικά ιδιώματα των Ελλήνων του Πόντου
Διαλεκτολογία Πόντου – Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
