Το αζούχ (προσφάγι) στην ζωή των Ελλήνων του Πόντου
Το Αζούχ, (τουρκική λέξη). Χρησιμοποιούνταν για να υποδηλώσει τα τρόφιμα για οδοιπορία, ταξίδι, εργασία, κλπ. Μια ιδιαίτερη επίσης σημασία είχε η λέξη αυτή σε σχέση με το θάνατο των ανθρώπων.
Όταν έβλεπαν τον ετοιμοθάνατο, σε μια τελευταία αναλαμπή, να συνέρχεται και να αποζητάει να φάει, έλεγαν «εκλώστεν σο φαϊν» δηλαδή γύρισε για φαγητό, με την έννοια ότι καλυτέρευσε η υγεία του). Κι αν μετά από την προσωρινή αυτή βελτίωση τελικά πέθαινε, έλεγαν: «Ε, επαίρεν και τ' αζούχ'ν ατ' κι επήεν» δηλαδή πήρε και το προσφάγι του και αναχώρησε.
Πηγή: Πηγή: Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον και συγκινητικό απόσπασμα, το οποίο αναδεικνύει την βαθιά λαογραφική και πολιτισμική κληρονομιά της ποντιακής διαλέκτου, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι παλαιότερα διαχείριζαν την απώλεια και τον θάνατο.
1. Η Γλωσσική Ρίζα και η Καθημερινή Χρήση. Η λέξη «αζούχι» (ή αζούχ'ν / azık στα τουρκικά) σημαίνει πράγματι τα εφόδια, τις προμήθειες ή το «προσφάγι» που παίρνει κανείς μαζί του για μια διαδρομή (στη δουλειά, στο ταξίδι, στην αγγαρεία). Στην καθημερινή ζωή των αγροτικών κοινωνιών, το αζούχ ήταν απαραίτητο για την επιβίωση εκτός σπιτιού.
2. Ο Μεταφορικός Συμβολισμός του Θανάτου. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του αποσπάσματος είναι ο τρόπος με τον οποίο η λέξη περνά από το υλικό/καθημερινό επίπεδο στο υπαρξιακό/μεταφυσικό:
Το «σύνδρομο της τελευταίας αναλαμπής»: Στην ιατρική είναι γνωστό ότι πολλοί ετοιμοθάνατοι παρουσιάζουν μια πρόσκαιρη βελτίωση (τελευταία αναλαμπή) πριν την έξοδο, ζητώντας συχνά νερό ή φαγητό.
Η ελπίδα («Εκλώστεν σο φαΐν»): Η φράση αυτή συμπυκνώνει την ανθρώπινη αγωνία και την ελπίδα των οικείων ότι ο άνθρωπός τους «γύρισε» πίσω στη ζωή, αφού το φαγητό είναι το πρωταρχικό σύμβολο της ζωτικής ενέργειας. Το ταξίδι χωρίς επιστροφή («Επαίρεν και τ' αζούχ'ν ατ' κι επήεν»): Όταν η βελτίωση αποδεικνύεται πρόσκαιρη, ο θάνατος δεν αντιμετωπίζεται με άρνηση, αλλά παρομοιάζεται με ταξίδι. Το φαγητό που ζήτησε ο ετοιμοθάνατος δεν ήταν για να θεραπευτεί, αλλά «τα εφόδια» (το αζούχι) που χρειαζόταν για το μεγάλο , τελικό οδοιπορικό.
3. Η Πολιτισμική Διάσταση. Στη λαϊκή παράδοση των Ελλήνων του Πόντου (και γενικότερα της Ανατολής), ο θάνατος συχνά αποδίδεται ως μια μετάβαση ή ξενιτιά. Η παρομοίωσή του με ταξίδι: Γλυκαίνει τον πόνο: Δίνει μια αίσθηση τάξης και ολοκλήρωσης (δεν «χάθηκε», απλώς «αναχώρησε εφοδιασμένος»). Συνδέεται με αρχαίες αντιλήψεις: Θυμίζει αόριστα τα αρχαιοελληνικά έθιμα (όπως τον οβολό του Χάροντα ή τις προσφορές τροφών στους νεκρούς), όπου ο ταξιδιώτης του Άδη χρειαζόταν εφόδια για το δρόμο. Σύνοψη: Πρόκειται για ένα εξαιρετικό δείγμα της σοφίας και της ποιητικής ευαισθησίας της ποντιακής λαογραφίας, που καταφέρνει να μετατρέψει μια καθημερινή λέξη για το φαγητό σε μια βαθιά παρηγορητική μεταφορά για το τέλος της ανθρώπινης ζωής
Ποντι(α)κή Διαλεκτολογία - Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
