Τουρκόφωνοι ελληνοχριστιανοί και ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι γράφει ο Γεώργιος Θ. Αντωνιάδης

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Γλώσσα

Ακούγεται πολύ συχνά και δυστυχώς και μεταξύ των Ποντίων, οι οποίοι, είτε λόγω αγνοίας είτε σκοπιμότητας, να υποστηρίζουν πως οι Παφραλήδες του Πόντου δεν είναι Πόντιοι, επειδή είναι τουρκόφωνοι.

Υποστηρίζουν, επίσης, πολλοί ότι όλοι οι τουρκόφωνοι του Πόντου είναι Παφραλήδες. Οι Πόντιοι Παφραλήδες είναι τουρκόφωνοι, αλλά όχι και κάθε τουρκόφωνος του Πόντου είναι και Πάφραλης. Σαν παράδειγμα αναφέρω τα όσα o Δημοσθένης Οικονομίδης και o Άνθιμος Παπαδόπουλος αναφέρουν στα βιβλία τους, ότι δηλαδή σε πολλές περιοχές του Πόντου υπήρχαν τουρκόφωνοι, όπως στην Κολωνία 5.020 οικογένειες, στην Νικόπολη 2.100, στη Νεοκαισάρεια (Νιξάρ) 2.000, στην Έρπαα επτά χωριά τουρκόφωνων, μεταξύ των οποίων και το χωριό Εντίκ Πουνάρ, το χωριό του μεγάλου καπετάνιου της Έρπαα Κοτζά Αναστάς (Αναστάσιου Παπαδόπουλου), o οποίος, σημειωτέον, ήταν τουρκόφωνος. Επίσης, τουρκόφωνα χωριά υπάρχουν στην περιοχή της πάλαι ποτέ πρωτεύουσας του Βασιλείου του Πόντου, της Αμάσειας, στην Κάβζα, στο Βεζίρ Κιοπρού, στην Τοκάτη οχτώ χωριά τουρκόφωνα, στην περιφέρεια Άρτοβας επτά χωριά κ.ο.κ. Όλοι οι παραπάνω αναφερθέντες είναι τουρκόφωνοι, αλλά όχι και Παφραλήδες. Ο Περικλής Τριανταφυλλίδης, στο βιβλίο του "Φυγάδες", σελίδα 78, αναφέρει ότι οι εξισλαμισθέντες στις περιοχές του Πόντου, Κολωνίας και Νικόπολης, έγιναν περισσότερο φανατικοί και από αυτούς ακόμη τους τούρκους και είχαν πάψει να ομιλούν την ελληνική γλώσσα, καθώς και οι εξισλαμισθέντες της Γεμουράς είχαν πάψει να ομιλούν την ελληνική γλώσσα. Αντιθέτως, οι Οφίτες ή Οφλίδες κατά τον Μητροπολίτη Χρύσανθο, μετά τον εξισλαμισμό τους, διατήρησαν την ελληνική γλώσσα και ήσαν οι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι, όπως επίσης ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι ήσαν και αυτοί της περιοχής Τόνιας - Σταυρί κ.τ.λ. Αυτοί οι οποίοι υποστηρίζουν ότι οι τουρκόφωνοι των περιοχών που αναφέραμε είναι Παφραλήδες, αγνοούν προφανώς τόσο την ιστορία όσο και τη γεωγραφική θέση, στην οποία περικλείεται ο Πόντος, γιατί, αν γνώριζαν, θα διαπίστωναν πως οι περιοχές αυτές ουδεμία έχουν σχέση με την Πάφρα, η οποία αποτελεί επαρχία της Αμισού (Σαμψούντας) και βρίσκεται στα παράλια του Ευξείνου Πόντου. Τουρκόφωνοι ελληνοχριστιανοί και ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι γράφει ο Γεώργιος Θ. Αντωνιάδης. Είναι, πάντως, γεγονός πως με την κατάληψη της Τραπεζούντας το 1461 και του Πόντου γενικότερα, παντού ελαλείτο η τουρκική γλώσσα, στα δικαστήρια, στο εμπόριο, στις συγκοινωνίες και σε κάθε συναλλαγή. Είναι αδύνατον να περιγράψει κανείς τις συνθήκες υπό τις οποίες ζούσαν οι χιλιάδες Έλληνες, που αλλαξοπίστησαν. Κάθε χωριό, κάθε πόλη, κάθε οικογένεια έχει και μια ιδιαίτερη τραγική ιστορία. Έτσι, κάτω από αυτές τις συνθήκες, αναγκάσθηκαν πολλοί Έλληνες χριστιανοί του Πόντου, για να μην αλλαξοπιστήσουν, να φύγουν σε άλλες περιοχές, όπως του Καυκάσου κ.τ.λ. Άλλοι, για να αποφύγουν τις διώξεις και για να μην χάσουν τις περιουσίες τους, δέχθηκαν τον εξισλαμισμό, αλλάζοντας ακόμη και τα ονόματά τους σε τουρκικά. Αλλά υπήρξαν και οι άλλοι, οι οποίοι, παρά τις πιέσεις που εδέχοντο, αρνήθηκαν να αλλαξοπιστήσουν, όπως συνέβη στην περιοχή της Πάφρας και στις άλλες περιοχές του Πόντου και για αυτό το λόγο οι διώξεις των τούρκων εναντίον των περιοχών αυτών ήταν σκληρότερες. Το 1600 με 1660 άρχισαν να εμφανίζονται έκδηλα τα σημεία της αποσυνθέσεως της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και το κύρος της κεντρικής εξουσίας ήταν ανύπαρκτο. Αποφασίζει τότε ο σουλτάνος να εφαρμόσει στις απομακρυσμένες περιοχές της αυτοκρατορίας του το τιμαριακό σύστημα διοίκησης, με τους λεγόμενους ντερεμπέηδες. Σύμφωνα με το σύστημα αυτό, ο σουλτάνος χώρισε τις αρμοδιότητες κατά περιοχή για τον κάθε διοριζόμενο ντερέμπεη, στον οποίο αναγνώριζε το δικαίωμα του Κληρονομικού άρχοντα της περιοχής και το δικαίωμα στην ζωή και στην περιουσία των υπηκόων του. Από τους διορισμένους ντερεμπάηδες οι περισσότεροι των οποίων προήρχοντο από αρνησίθρησκες οικογένειες Ελλήνων χριστιανών, άλλοι μεν αρκούντο στη δήλωση κάποιου ότι αποδέχεται τον μουσουλμανισμό και ήταν ελεύθερος να έχει και σχολείο και να ομιλεί την ελληνική και να μετακινείται ελεύθερα εντός των ορίων της δικαιοδοσίας του, άλλοι αρκούντο στην επιβολή και στην κανονική είσπραξη των φόρων και δεν τους ενδιέφερε η περαιτέρω συμπεριφορά τους μέσα στα όρια της δικαιοδοσίας τους, άλλοι χρηματίζοντο και εξηγοράζοντο, αλλά υπήρχαν και ορισμένοι ντερεμπέηδες που διακατέχοντο από μίσος έναντι των χριστιανών και επεδίωκαν οπωσδήποτε τον εξισλαμισμό τους, γιατί και οι ίδιοι προήρχοντο από ελληνοχριστιανικές οικογένειες εξισλαμισθέντων. Αυτοί οι τελευταίοι ντερειιπέηδες είχαν μεταβληθεί σε τυράννους και σατράπηδες στην περιοχή τους, όπως με τον Χασάν Αλήμπεη, γιο αρνησίθρησκου Ελληνοχριστιανού, του Μιχαήλ Κοσύφου, στην επαρχία Πάφρας του Πόντου, σε μια περιοχή που περικλείετο μεταξύ του Ευξείνου Πόντου, στα παράλια, και των ποταμών Άλυ (Κιζίλ Ιρμάκ), Λύκαστρου (Εγριμπέλ) και Ακ Τσάϊ (Ασπροπόταμου) στα μεσόγεια. Οι διωγμοί και οι πιέσεις αυτού του ντερέμπεη, ο θρησκευτικός φανατισμός των μουσουλμάνων της περιοχής, τα συνεχή βασανιστήρια εναντίον των Ελληνοχριστιανών της Πάφρας, καθώς δεν εδέχοντο να αλλαξοπιστήσουν, υποχρέωσε τους κατοίκους της επαρχίας αυτής να καταφύγουν στα βουνά της περιοχής τους, γιατί δεν τους ήταν δυνατόν να μετακινηθούν σε άλλες περιοχές, πιο ελεύθερες, και έτσι, προ του διλήμματος που τους έθεσαν οι άνθρωποι του ντερέμπεη, ή την θρησκεία θα αλλάξετε ή την γλώσσα, οι Παφρα λήδες δεν δέχθηκαν να αλλαξοπιστήσουν, γιατί την θρησκεία την θεωρούσαν συνώνυμη με την εθνική τους ταυτότητα, την ελληνική. Οι τούρκοι δεν έλεγαν τότε Έλληνας χριστιανός, αλλά Ρούμ ή Ρωμιός και έτσι ενοούσαν τον Έλληνα χριστιανό. Έχοντας αυτά υπόψη τους και νομίζοντας πως αλλάζοντας την θρησκεία τους, αυτομάτως χάνουν και την εθνική ελληνική τους υπόσταση, αρνήθηκαν να αλλαξοπιστήσουν. Αυτήν την επιλογή τους οι Παφραίοι του Πόντου την πλήρωσαν πολύ ακριβά. Τους κάψανε τα χωριά, τα σχολεία και οι εκκλησίες στάχτη, οι συλλήψεις και εκτελέσεις σε καθημερινή βάση, το κόψιμο της γλώσσας, για να μην ομιλούν την ελληνική, επίσης. Τους υποχρέωσαν, σε κάθε συναλλαγή με τα γειτονικά τουρκοχώρια, να συνδιαλέγονται μόνον στην τουρκική, διαφορετικά τους έκοβαν τη γλώσσα. Σε διάστημα μιας δεκαπενταετίας, οι τούρκοι έκοψαν περισσότερες από 15.000 γλώσσες και όπως αναφέρει ο καθηγητής του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Απόστολος Βακαλόπουλος, σε μια μόνον μέρα έκοψαν οι τούρκοι, μέσα στην πόλη της Πάφρας 1.500 γλώσσες. Ο αρχιμανδρίτης Πανάρετος Τοπαλίδης, στο βιβλίο του "Ο Πόντος ανά τους αιώνες", γράφει για τους Παφραλήδες του Πόντου τα εξής: "Οι Έλληνες της περιοχής αυτής του Πόντου κατέφυγαν και κατώκησαν τα δάση, τις χαράδρες, τις ερήμους, συνεπτύχθησαν σε μέρη όπου φωνή κόκορα δεν ακούσθηκε ποτέ και κεραμίδι δεν τους σκέπασε για δεκάδες χρόνια. Οι άνθρωποι αυτοί εσφάγησαν, εξανδραποδίσθηκαν, δεν εξισλαμίσθηκαν όμως, δεν έγιναν τούρκοι και για τον λόγο αυτό επέπεσαν με μανία κατά των ανθρώπων αυτών οι τούρκοι και κυρίως οι ντερεμπέηδες και τους καταδίωκαν, όπου τους συναντούσαν και τους υποχρέωναν με την ποινή του θανάτου να ομιλούν μόνον την τουρκική, μέσα και έξω από το σπίτι, γιατί πίστευαν πως αν τους στερήσουν την ελληνική γλώσσα, εύκολα τότε θα μπορούσαν και να τους εξισλαμίσουν". Τους υποχρέωσαν να ομιλούν μόνο την τουρκική από το 1670 σε όλες τους τις συναλλαγές, στο εμπόριο, στα δικαστήρια και αν έλεγαν έστω και μια μόνο λέξη στην ελληνική τους οδηγούσαν στις αρχές, όπου τους έκοβαν την γλώσσα. Αυτό κράτησε για 200 χρόνια, μέχρι το 1856, οπότε μια εδόθη μια κάποια ας πούμε ελευθερία με το Χάτι Χουμαγιούν. Στην συνέχεια, ο χρόνος, και από την αιτία αυτή, η λησμοσύνη, οι ανάγκες της ζωής, οι διώξεις τα βασανιστήρια, η συχνή πλέον και αναγκαία επικοινωνία με τους τούρκους, η απαγόρευση λειτουργίας σχολείου και εκκλησίας, οι διώξεις των δασκάλων και κάθε μορφωμένου Ποντίου Πάφραλη μείωσαν τον αρχικό ζήλο, με λίγα λόγια καλλιεργήθηκε η λήθη του παρελθόντος και η ελληνική φωνή σίγησε. Η για διακόσια και πλέον χρόνια αυστηρή αποχή από την χρήση της γλώσσας η οποία από ανάγκη δεν ομιλείτο στην περιοχή αυτή του Πόντου, έστω κι αν ακόμη η εσωτερική πίστη και αφοσίωση ήταν μεγάλη, παραδόθηκε στις επόμενες γενιές σαν γλώσσα η τουρκική. Ονειροπολούσαν οι άνθρωποι αυτοί ότι θα ερχόταν η πολυπόθητη στιγμή που θα απαλλάσσονταν από την τουρκική τυραννία και πίστευαν μέσα από την ψυχή τους πως θρησκεία και εθνισμός είναι δύο δυνάμεις αδιάσπαστα ενωμένες. Οι άνθρωποι αυτοί, δηλαδή οι τουρκόφωνοι της Πάφρας του Πόντου και να μην τους συγχέουμε με τους άλλους τουρκόφωνους άλλων περιοχών του Πόντου, που και αυτοί υπέστησαν τα πάνδεινα, γνωρίζουμε όλοι ότι λιθοβολήθηκαν, κατηγορήθηκαν γιατί δεν μιλούσαν τουρκικά, ενώ μπορούσαν και αυτοί με μια και μόνη ενέργειά τους, δηλαδή την δήλωση ότι αποδέχονται τον μωαμεθανισμό, να απαλλαγούν από όλα τα κακά που υπέστησαν και να έχουν και σχολεία και σπίτια και να ομιλούν την ελληνική γλώσσα και προ πάντων να μη διώκονται, να έχουν και διανοούμενους και επιστήμονες, αλλά δεν το έπραξαν, προτίμησαν να μείνουν Έλληνες χριστιανοί και αυτό το πλήρωσαν πολύ ακριβά:
1. Το 1680 με την αυτοκτονία των 30 κοριτσιών στο Κάστρο του Άλυ.
2. Το 1821 με τη θανάτωση 4.000 Παφρηνών εν ψυχρώ, τους οποίους τους έριξαν ζωντανούς μέσα στον ποταμό Άλυ, δεμένους πισθάγκωνα και τους έπνιξαν.
3. Οι εσχιάδες ή εκδικητές, οι περίφημοι αρματωλοί της Πάφρας, από το 1690 που κράτησαν μέχρι το 1900, πολεμώντας τους τούρκους.
4. Τα 32.000 θύματα των Ποντίων Παφραίων της περιόδου 1915-1922, θύματα μιας προμελετημένης γενοκτονίας, ήταν το αποτέλεσμα της προσφοράς αυτών των τουρκοφώνων, αλλά γνησίων Ελλήνων πατριωτών, των Παφραίων του Πόντου.
Η συνεχιζόμενη και σήμερα ακόμη κατηγορία εναντίον τους, ελπίζουμε πως θα πάρει τέλος, για να μην πούμε αυτό που ελέχθη από συμπατριώτη μας Πόντιο, όταν πληροφορήθηκε πως στην Σκύδρα απέκοψαν το κεφάλι από την προτομή του μεγάλου αρχικαπετάνιου του δυτικού Πόντου, του Βασίλ Ουστά, του Βασίλη Ανθόπουλου, ότι "οι τούρκοι τον σκότωσαν το 1922 στην Κωνσταντινούπολη και οι Έλληνες τον αποκεφάλισαν στην Ελλάδα". Τους Παφραίους τους σκότωσαν οι τούρκοι στον Πόντο και οι Πόντιοι τους αποκεφαλίζουν στην Ελλάδα. Και να θυμηθούμε τα λόγια του αείμνηστου Φίλωνα Κτενίδη, από την "Καμπάνα του Πόντου":
Εκεί άραξεν το Σινάπ, τοι καραβιών η μάνα
εκεί άραξεν το Σαμψόν το θαλασσοδαρμένον
έμπρα̤ έχ̌' την Αμάσειαν κι οπίσ’ έρται η Μπάφρα
με τ' ούλι̤α τα αρχοντικά τη κάμπου τα χωρία. Αμισός (Σαμψούντα) - Πάφρα Πόντου. Ιστορία, Χοροί, ήθη, έθιμα, παραδόσεις.