Πόντιος ή Πoντικός; του κ. Οδυσσέα Λαμψίδη (Τραπεζούντα 1917 - 2006 Αθήνα)
Πόντιος ή Πoντικός; Του Οδυσσέα Λαμψίδη (Τραπεζούντα 1917 - 2006 Αθήνα) Ασφαλώς θα έχετε όλοι ακούσει τους συνέλληνες να αποκαλούν περιπαικτικά αυτούς που προέρχονται από τον χώρο του Πόντου «Ποντικούς», συνδυάζοντας βεβαίως τη λέξη αυτή με το γνωστό τρωκτικό, τον ποντικό.
Το περίπαιγμα αυτό, που τα παλιά χρόνια πριν από τον δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο ήταν πολύ συχνό, τώρα έχει σχεδόν πάψει να ακούγεται. Ωστόσο η προσφώνηση αυτή «Ποντικός» για έναν που κατάγεται από τον χώρο του Πόντου δεν ήταν καθόλου περιπαικτική στα Αρχαία χρόνια ούτε και στα νεότερα. Ήταν μια λέξη που αποδιδόταν στον άνθρωπο ή στο προϊόν που είχε καταγωγή από το χώρο του Πόντου ή είχε σχέση με αυτόν. Και εννοούμε με τη λέξη «Πόντο» είτε τη θάλασσα του Ευξείνου Πόντου είτε την περιοχή τού Μικρασιατικού Πόντου. Έτσι οι αρχαίοι έγραφαν «ποντικόν δένδρεον» (Ηρόδοτος), «ποντικός μυς» (Αριστοτέλης, από αυτό προήλθε η σημερινή ονομασία του τρωκτικού «ποντικός»), «ποντικόν κάρυον» (Γαληνός, το φουντούκι), «Ηρακλείδης ο Ποντικός» (ο γνωστός συγγραφέας και φιλόσοφος) κ.ά. Βλέπουμε λοιπόν ότι το εθνικό, δηλ. η λέξη που σημαίνει το άτομο ή το αντικείμενο που προέρχεται από τον συγκεκριμένο χώρο ή που σχετίζεται με αυτόν, και στην περίπτωσή μας με τον Πόντο, ήταν το επίθετο «ποντικός». Το εθνικό επίθετο «Πόντιος» είναι πολύ νεότερο. Παράγωγο από αυτό είναι το χρησιμοποιούμενο σήμερα επίθετο «ποντιακός». Όμως ακόμα και σήμερα χρησιμοποιείται το επίθετο «ποντικός», όπως «Ποντική Τραπεζούς» (Τρύφων Ευαγγελίδης 1898), «ποντική διάλεκτος» (Άνθιμος Παπαδόπουλος 1955) κ.α. Ενώ λοιπόν είναι ορθή, κατά τους γλωσσολογικούς νόμους, η παραγωγή και χρήση των λέξεων «ποντιακός, ποντιακή» δεν είναι καθόλου σφαλερή και η χρήση των «ποντικός, ποντική». Βέβαια ένας νόμος της γλωσσολογίας λέει ότι ακόμα και το σφαλερό, όταν επικρατεί στη γλώσσα, παίρνει το χαρακτηρισμό του ορθού και του σωστού. Μερικοί επιστήμονες μάλιστα καταμαρτυρούν και κατηγορούν τη χρησιμοποίηση του επιθέτου «ποντικός», ούτε γιατί είναι αρχαιοπρεπές και ούτε γιατί δεν είναι στη λαλιά τη σύγχρονη, αλλά γιατί — κατ’ αυτούς — το επίθετο «ποντικός» δε χρησιμοποιήθηκε ποτέ για να δηλώσει ανθρώπους που ζούσαν και που βρίσκονταν στο χώρο του Πόντου. Απάντηση όμως σ’ αυτόν τον ισχυρισμό παρέχει ένα απόσπασμα κειμένου του 3ου μ.Χ. αι., όπου ο επίσκοπος Νεοκαισαρείας Γρηγόριος αναγράφει ότι για πράξεις κακούργες ήσαν υπαίτιοι και ένοχοι «Ποντικοί και Χριστιανοί», δηλ., κάτοικοι του Πόντου, οι οποίοι ήσαν συμπατριώτες των θυμάτων και οι οποίοι ήσαν χριστιανοί και όχι ειδωλολάτρες και εθνικοί. Το επιχείρημα επομένως ότι το εθνικό «Ποντικός» δε χρησιμοποιήθηκε ποτέ για ανθρώπους που κατάγονταν από τον χώρο του Πόντου ή ζούσαν εκεί δεν είναι ισχυρό. Οφείλουμε λοιπόν απλώς και μόνο να χρησιμοποιούμε τα «Πόντιος» και «Ποντιακός», επειδή έχουν επικρατήσει πια στη γλώσσα μας, και να μη χρησιμοποιούμε, αλλά όχι και να απορρίπτουμε, το εθνικό «Ποντικός». Και τούτο γιατί η λέξη αυτή είναι λέξη που πάρα πολύ «όζει ελαίου», δηλαδή χρησιμοποιείται μόνο στη λογία γλώσσα και από λογίους.
Πόντιος ή Πoντικός; του κ. Οδυσσέα Λαμψίδη (Τραπεζούντα 1917 - 2006 Αθήνα)
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
