• Home
  • Γλώσσα
  • Ο Λυπηρίδης ο Θόδωρον - Ανέκδοτη διήγησις χωρίου Παρτίν Κρώμνης Πόντου

Ο Λυπηρίδης ο Θόδωρον - Ανέκδοτη διήγησις χωρίου Παρτίν Κρώμνης Πόντου

πατρίν,κρώμνης,πόντου,χαλδία,αργυρούπολη,σταυρίν,βαρενού,λυκάστ,ποντιακή,διάλεκτος,ανέκδοτες,διηγήσεις,λαογραφία,διαλεκτολογία,λυπηρίδης,θεόδωροςΟ Λυπυρίδης ο Θόδωρον ας σο Παρτίν, έτον αγράμματος, άμαν το τσιμίδ’ν ατ’ εδούλευεν. Έξυπνος, τετραπέρατος και πολλά τίμιος, ΄ς σο χωρίον ούλ’ εποίναν ατόν εχτιπάρ’ και πάντα ουντάν είχαν κάποιον σοβαρόν δουλείαν έλεγαν : Ας ερωτούμε τον θείον τον Θόδωρον. Τα λόγια τ΄ μετρεμένα κι’ οι χωρέτ’ έκουαν ατόν με το σέβας. Για τ΄ατό εθέλεσαν να εποίναν ατόν επίτροπον τ’ εγκλησίας, άμαν ο Θόδωρον ουράντσεν : Εγώ, είπεν, είμαι αγράμματος, επιτροπή ‘κ̌ ‘ επορώ να εφτάγω. Οι χωρέτ’ επάτεσαν ποδάρ’ κι ο Θόδωρον εγέντον επίτροπος κι’ η εγκλησία είδεν νοικοκύρεμαν και παράδας σην κάσσαν.

Οι παιδάντ’ ευχαριστίουνταν να πειράζ’ν ατον, να λέει ατσέ εκείνος παλαιτικά ιστορίας και να γελούνε. Μίαν εμαζεύτανε ούλ’ οι παιδάντ’ κι’ έρθανε ξάν να πειράζ΄ν ατον. Ο Λυπηρίδης εγροίκ΄σεν α. Εφέκεν ατ’ς να λένε. Έρθεν κι ο ποπάς και οι παιδάντ’ εζάλτσαν ατόν με τα λόγια τουν.
Ο Θόδωρον στέρα̤ - στέρα̤ λέει ατσέ : Παίδια, ο δέσκαλον πα αδακά έν’. Θα λέγω σας έναν λόγον. Αν ευρήκετ’ α̤το, θα κεράζω εγώ το ρακίν, αν ‘̌κι’ ευρήκετ’ ατο, θα κεράζετε εσείς. Δίγω σας και διορίαν έναν ημέραν ούς το πουρνά, να νουνίζετε.
Καλόν !, είπαν οι παιδάντ’. Αν ’κ̌ι λύνομ’ ατό θα κεράζομε ημσόν οκάν ρακίν με τα μεζέδες.
Ακ’σέστε καλά, είπεν το Θόδωρον, να εγροικάτε ντο λέγω σας : «Ποίον πράμα έν’, άνθρωπον ελέπ’ α̤το κι’ ο Θεόν ‘κ̌ι ελέπ’ α̤το ;»
Ήμαρτα, είπεν ο ποπάς, εκολατίες πασά Θόδωρε ! Πως είπες αοίκον λόγον ! Ο Θεόν ούλα̤ ελέπ’, ούλα̤ εξέρ’, ούλα̤ εγνωρίζ’. Πως γίνεται να μη ελέπ’ α̤το ο Θεόν ;
Δέσκαλε, είπεν ο Λυπηρίδης, εγώ μικρόν παιδίν ‘κ̌ι είμαι. Ερωτώ σασε : αν ‘κ̌ι’ ευρήκετ’ α̤το, εγώ θα λύν’ ατο, κι αν ‘κ̌ι συμφωνείτε, θα κεράζω εγώ το ρακίν.
Οι παιδάντ’ εσέβαν ΄ς σο νούνιγμαν. Ντο πράμαν να έν ατό ; Ο ποπάς πατεί ποδάρ ! Ατό λάθος έν’. Αμαρτίαν έν’ να λέγωμ’ ατο.
Εσ’κώθαν εδέβαν πλάν κι’ ούλον την νύχταν ενούνιζαν. Τ’ απαδαμέρ’ την ημέραν ούλ’ εμαζεύταν ΄ς σο δώμαν απάν, εμπροστά ΄ς ση Θόδωρονος τ’ οσπίτ’. Έρθεν κι ο ποπάς. Ο Θόδωρον ερώτεσεν ατ’ς : Παιδία, ενούντσετε ούλον την νύχταν, έρχαλ θα εύρετ’ α̤τό.
Ντο να ευρήκωμε, πασά Θόδωρε, είπεν ο ποπάς, ατό το λές, ας σα Γραφάς κι έξ’ έν’.
Καλόν ! είπεν ο Θόδωρον. Τεμά̤κ εσείς εχάσετε. Αν λύν’ ατο εγώ, θα πίνωμε το ραγούν. Ατώρα, φέρεστ’ α̤το.
Γιόκ, είπαν οι παιδάντ’. Θείο Θόδωρε, σιφτά̤ν να λές μασε ντό έν’ ατό κι’ αν τερούμε λές σωστά, χαλάλτς το ρακίν.
Εγέλασεν ο Θόδωρον, κι είπεν ατ’ς : Καλόν, αέτσ’ ας έν’. «Ντο έν’ ατο το πράμαν, άνθρωπον ελέπ’ α̤το κι’ ο Θεόν ‘κ̌ι ελέπ’ α̤το ;»
Τ’ όρομαν ! Άνθρωπον κοιμάται κι ελέπ’ ατο, ο Θεόν ‘κ̌ι κοιμάται , πώς να ελέπ’ α̤το ;
Έχ̌’ς δίκαιον, είπαν οι παιδάντ’. Σωστά έλυσες α. Αρ΄ ατώρα ας έρται το ρακίν. Έγκαν κι’ έπανε ούλ’ ΄ς ση Θόδωρονος την υίαν.

Λεξιλόγιο :
τσιμίδ = μυαλό - νούς
εχτιπάρ, εχτιπάριν = εκτίμηση
σέβας = σεβασμός
εγκλησία = εκκλησία, ναός
ουράντσεν, ουρανίζω = α) καταρώμαι κάποιον επικαλούμενος τον Ουρανό, β) αναπηδώ οιονεί στον ουρανό απο αγανάκτηση, (μεταφορικά) = αρνούμαι κάτι, είμαι ανένδοτος : "Ουρανίζω ούνταν ακούγ' ατο"
επάτεσαν ποδάρ’ = επέμεναν
παράδας = χρήματα
κάσσαν = ταμείο (cash)
παλαιτικά = παλιά-παλιές
παιδάντ = νέοι- νεαροί
στέρα̤ - στέρα̤ = σιγά - σιγά
πουρνά = τη επαύριο
εσέβαν ΄ς σο νούνιγμαν = άρχισαν να σκέπτονται
νουνίζετε = συλλογίζεστε, σκέφτεστε
εδέβαν πλάν = έφυγαν, αποχώρησαν
ημσόν = ήμισυ – μισό
οκάν = μονάδα μέτρησης βάρους
ακ’σέστε = ακούστε
εγροικάτε = καταλαβαίνετε
ελέπ = βλέπει
ήμαρτα = ήμαρτον
εκολατίες = κολάστηκες (ασέβεια στα θεία)
νούνιγμαν = σκέψη - συλλογισμός
εσ’κώθαν = σηκώθηκαν
έρχαλ = αγνώστου ετύμου. Μια πηγή την αναφέρει ως αραβική λέξη (;) με την σημασία : φύγε-φύγετε
τεμά̤κ = δηλαδή - δήθεν (demek)
ραγούν = παράφραση της ρακίς (ρακί)
σιφτά̤ν = πρώτα, πρωτίστως. Παράδειγμα : Από πουρνού οντές σ’κούσαι, σιφτέν τον γειτονά σ' ελέπ'ς = Το πρωί που σηκώνεσαι πρώτα τον γείτονά σου βλέπεις
χαλάλ' = χαλάλι - χάρισμα
όρομαν = όνειρο
έγκαν = έφεραν
έπανε = ήπιαν


Πηγή : Π. Μελανοφρύδης - Ποντιακή Εστία Τεύχη 164-165

Add comment


Security code
Refresh

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ