Τ’ Αε-Βλασή τό μέλ’ - Διήγηση Αργυρουπόλεως -Συλλογή Π. Β. Σαλλαπασίδη
Σην Θέμπεδαν, σό Κάν, έτον ένας κοδέσπαινα. Τό μοθοπώρ’ έγκεν οικοκύρτς ασή Μουγουλτά δύο πατμάνια μέλια.
Η κοδέσποινα άσ’ έποικεν πρώτα την χαλβάν εξέγκεν έναν τρανόν σαχάν μέλ’ να τρώγνε τό βράδον αγούρ’ κ’ εκούξεν την νύφεν-ατς την Σουμέλαν κ’ είπεν-ατεν: — «Νύφε, πλύσον καλά-καλά τά δύο χαλκωματένια τεπέδες να συνορθιάζωμε τῇ χρονίας-έμουν τό μέλ’». Αμάν επήγεν η νύφε, εκατήβασεν κ’ έπλυσεν τά τεπέδες κ’ έγκεν-ατα την κυράν-ατς. Η πεθερά-τς εσπόγγιζεν καλά-καλά μέ τ’ έναν χ̌εροπάν’ τά τεπέδες, να μή απομέν’ απές νερόν καί φυτρών’ τό μέλ’, εγόμωσεν μέλ’ καί τά δύο κ’ είπεν-ατεν: — «Νύφε, τ’ έναν την τεπέν θά έχωμε καί τρώγωμε απαδακές, καί τ’ άλλο την τεπέν, τέρεν πώς εκαλόδεσα-το, θ’ αρνασεύομ’-ατο άσ’ Αε-Βλασῆ κ’ ύστερα». Σά δύο μήνας απάν’ τ’ έναν η τεπέ τό μέλ’ ετελέθεν. Επέρασεν έναν εβδομάδαν, η νύφε έλιγουρεύτεν τό μέλ’. Έμποδος έτον κι όλα, επήγεν ερνάσεψεν την τεπέν τ’ Αε-Βλασῆ. Άρ’ αέτς επήγεν κ’ έρθεν, επήγεν κ’ έρθεν, έφαεν τό μέλ’. Τά παιδία πά άσ’ άλλο σό μέρος εψαλάφαναν ξάν μέλ’. Η μάνα-τουν πά έλεγεν-ατς: — «Μ’ είστιν κουτουρεμένα. Ποίστεν ολίγον υπομονήν, άσ’ Αε-Βλασῆ κ’ ύστερα θ’ αρνασεύωμε καί τ’ άλλο την τεπέν». Αέτς η νύφε τρίς την ημέραν έκουεν τ’ Αε-Βλασῆ τό μέλ’ κι έσπιγγεν η καρδία-τς κι όλον έλεεν: — «Σκάγω καί τσερίγουμαι όνταν ακούω τ’ Αε-Βλασῆ». Διαλεκτολογία Πόντου, Ιδιωματισμοί της Ποντικής Διαλέκτου, λήμματα, ερμηνεία, ετυμολογία, διηγήσεις, θρύλοι, μύθοι
Λεξιλόγιο: Αε-Βλασῆ = Άγιος Βλάσιος • Θέμπεδα = γραφικό χωριό κοντά στήν Αργυρούπολη, δυό ώρες μακρυά, κέντρο παραθερισμού Αργυρουπολιτών καί Τραπεζουντίων • κοδέσπαινα = οικοδέσποινα • μοθοπώρ = μεθόπωρο, φθινόπωρο • οικοκύρτς = οικοδεσπότης • Μουγαλτά = χωριό κοντά στήν Αργυρούπολη έκατοικεῖτο από τούρκους κυρίως καί ήταν φημισμένο γιά τό ευγευστότατο μέλι του. Μέ τήν πρώτη σοδεία ήτανε συνήθειο στό χωριό νά φτιάχνουν χαλβᾶ καί νά τόν μοιράζουν στούς γείτονες καί τούς συγγενεῖς • πατμάνι = πολλαπλάσιο τῆς ὀκᾶς· ἴσο μέ 6 ὀκάδες • αγούρ = οἱ άγουροι, οἱ ἄνδρες • σαχάν = σαχάνι • τεπέδες = χάλκινα σκεύη μέ μακρουλό λαιμό • συνορθιάζωμε = νά διορθώσωμε, νά ἑτοιμάσωμε • χ̌εροπάν’ = χειρόπανο, πετσέτα τῆς κουζίνας • κυρά = ἡ πεθερά τῆς νύφης κυρίως, ἀλλά καί οἱ γυναῖκες οἱ συγγενεῖς τοῦ ἄντρα της • φυτρών’ τό μέλ’ = ζαχαρώνει • απαδακές = γιά ἕνα μικρό διάστημα, πρόχειρα • αρνασεύομε = ἀρχίζομε • έμποδος = ἔγκυος • εψαλάφαναν = ζητοῦσαν • μ’ είστιν = μή εἶσθε • κουτουρεμένα = λυσσασμένα • ποίστεν = κάμετε • έσπιγγεν = σφιγγόταν • τσερίγουμαι = ξεσχίζομαι· μεταφορικῶς, παραστενοχωροῦμαι.
Τ' Αε-Βλασή το μέλ' - Διήγησης Αργυρουπόλεως Πόντου - Πηγή: Ποντιακά Φύλλα - Συλλογή Π.Β. Σαλλαπασίδη: Άγιος Βλάσιος ο Ιερομάρτυς, Αρχιεπίσκοπος Σεβαστείας Πόντου
Διαλεκτολογία Πόντου - Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
