Ιστορία της Κρώμνης - Α.Ι. Παρχαρίδου - Γεωργία - Κτηνοτροφία - Μεταλλουργία

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Ιστορία

Γεωργία - Κτηνοτροφία. Οι αρχαίες ενασχολήσεις των πρώτων κατοίκων των οροπεδίων ήταν δύο: η γεωργία και η κτηνοτροφία, διότι υπήρχαν ως και υπάρχουν ακόμα λιβάδια και χωράφια αρκετά ώστε να συντηρήσουν ανθρώπους και κτήνη. Ήταν λοιπόν και ποιμένες και γεωργοί.

Ιστορία της Κρώμνης: Γεωργία - Κτηνοτροφία - Μεταλλουργία Όταν δε μετοίκησαν εις τη σημερινή Κρώμνη μετά την αποψίλωση του εδάφους, τις μεν πλησιέστερες γαίες τις καλλιεργούσαν, ενώ στα οροπέδια έστελναν τα ποίμνια τους, τα οποία διαχείμαζαν στις μάνδρες όπου μάζευαν έγκαιρα το απαιτούμενο χόρτο κατά την άνοιξη, όπως γίνεται και μέχρι σήμερα. Επί τουρκοκρατίας, όταν ο τόπος ήταν σε μεγάλη ακμή και ο πληθυσμός πολύς τότε και η κτηνοτροφία και η γεωργία, οι πρώτες αυτές ενασχολήσεις των ανθρώπων ήταν σε μέγιστη ακμή και έβλεπε κανείς χωράφια όχι μόνο στις εκτάσεις που βρίσκονταν πέριξ των ενοριών, αλλά και κοντά στα βουνά, στις κλιτές και στις λεκάνες τις υποκείμενες στους ανέμους και την ομίχλη. Στα οροπέδια τρέφονταν χιλιάδες πρόβατα και αγελάδες. Παρέμειναν δε οι αγέλες και τα ποίμνια στα παρχάρια, τα οποία ήταν: Τα Λειβαδία, των οποίων τμήμα είναι τα Αλεπογι͜ανέ’σα, Το Μετζίτ, Το Μαντακέν, Το Σοανορίμ και τα Κλιβιάνια τα οποία εγκαταλείφθηκαν προ ολίγων δεκαετηρίδων διότι πολύ συχνά ληστεύονταν οι Ρωμάνες από τα διερχόμενα καραβάνια. Έτσι, παρχάρι της Κρώμνης ήταν και τα λεγόμενα Λιμνία, αλλά εκείνα δόθηκαν στο χωρίον Παρτίν όταν πριν από μερικές δεκαετηρίδες αποσπάστηκε από την Κρώμνη της οποίας εθεωρείτο υποτελές. Αλλά η γεωργία μετά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1827 παρέλυσε διότι πολλοί από τους κατοίκους θεωρήθηκαν ρωσόφιλοι και από τον φόβο τους λοιπόν, έφυγαν στη Ρωσία ή κατέβηκαν στην Τραπεζούντα και στα πλησιέστερα εκεί χωριά όπου επιδόθηκαν στη γεωργία και στις διάφορες τέχνες. Αλλά η κτηνοτροφία εξακολουθούσε και εξακολουθεί ακόμη, αν και όχι όπως άλλοτε. Έτσι λοιπόν ως ενθύμιο της παλιάς εύκλειας και του γεωργικού και κτηνοτροφικού πλούτου της χώρας, μένουν τώρα χωράφια ακαλλιέργητα και λίγα ποίμνια περιπλανώμενα κατά την άνοιξη στις απέραντες εκτάσεις των παρχαριών, αλλά όχι δεν ομιλώ ακόμη απελπιστικώς. Δεν πιστεύω ότι ο τόπος αυτός θα καταστεί μια μέρα έκταση ακατοίκητη. Οι Κρωμναίοι αγαπούν την ωραία πατρίδα τους ακόμη, σκέπτονται γι’ αυτήν ακόμη και εάν η αγάπη αυτή εκδηλωθεί με έργα αλληλοβοηθείας και αν καθείς εξ’ αυτών εργαστεί χωρίς οπισθοβουλία, δεν είναι παράξενο να ιδούμε νέο-ανεγειρόμενες μεγαλοπρεπείς οικίες επι των σημερινών ερειπίων.
Μεταλλουργία. Τέχνη που οδήγησε τους χάλυβες στα υψηλά οροπέδια της Κρώμνης, ήταν και είναι έμφυτη στους ανθρώπους της χώρας αυτής, ο δε επί δύο και πλέον χιλιετηρίδες βίος των Κρωμναίων αποδεικνύει ότι ποτέ δεν απέσυραν το βλέμμα από τα μεταλλοφόρα όρη, αλλά η ευρύτερη εξάσκηση της μεταλλουργίας επί της περιόδου της τουρκοκρατίας ήταν η αληθής εποχή της δράσεως των Κρωμναίων μεταλλευτών. Τούτο δε επειδή η τουρκική κυβέρνηση παραχώρησε κατά διαφόρους εποχές, πολλά προνόμια. Εργάζονταν δε στα μεταλλεία οι Κρωμναίοι ως επί τω πλείστον ως Αρχιμεταλλουργοί και Μεταλλουργοί (Ουστάπασιδες και Γαλτσίδες) οι Γημεραίοι δε ως Παραστάτες (αυτοί που έπλεναν το μετάλλευμα), οι δε λοιποί των υποτελών οι μέχρι Χάραβας και κάποιοι εκ των Κρωμναίων εργάζονταν ως απλοί εργάτες (τζαουλτζήδες) για τη χώνευση του μεταλλεύματος επειδή τα δάση της Κρώμνης πολύ γρήγορα εξέλιπαν, ξύλα και κάρβουνα μεταφέρονταν εξ’ αποστάσεως ήτοι από τη Ματσούκα, τη Μούζενα και τη Σάντα. Οι Αρχιμεταλλουργοί των οποίων η δύναμη ήταν μεγάλη και ο πλούτος πολύς ήταν οι εξουσιαστές όλου του τόπου. Οι δε κατά καιρούς διάφοροι διοικηταί των μεταλλευτικών περιφερειών καμία σχεδόν διαταγή δεν τους επέβαλαν. Και αυτό δε τους κατέστησε τυραννικούς και αγέρωχους κατ’ απομίμηση των τουρκικών μεγαλείων. Αλλά το πολύ χρήμα που μαγνήτιζε το Σουλτάνο, το μέγα Βεζίρη αλλά και τον οποιονδήποτε άλλο μεγιστάνα γινόταν συνήθως αιτία της καταστροφής τους ή και του θανάτου τους. Και έτσι βλέπουμε πολλούς ακμάζοντες να καταστρέφονται και πολλούς δε άσημους εργάτες να αναδεικνύονται. Η τοιαύτη όμως τύχη των αγάδων δεν φόβιζε τους φτωχότερους που επιθυμούσαν τα μεγαλεία, που δεν παραιτούνταν της επιθυμίας τους, αλλά ούτε όταν γίνονταν αγάδες ζητούσαν να κρύψουν τη δύναμη και τον πλούτο τους. Των αρχαίων μεταλλουργών ονόματα αναφέρονται όπως του Σταυράκογλου ή Τζαφράκογλου κι εκείνο του αδερφού του Πάγκαλου και του εκ Σόπχανα Αλή-αγά του οποίου ο γιος κατοίκησε στο χωριό Αληθινόν στη συνοικία Αλάντων, είχε τα μεταλλεία του Τζαχούρ Κο̤λι. Ο δε Σταυράκογλου του οποίου τα μεταλλεία ήταν στο Μουράτ ταγ, ήτο όπως αναφέρει και ένα ποίημα της εποχής του, Άρχων Σπαθάρης κατοικών δε εις την Κωνσταντινούπολη και ευνοούμενος από το Σουλτάνο είχε μεγάλη ισχύ αλλά περιπεσών κάποτε σε δυσμένεια μετά από κατηγορίες των μεγιστάνων, κρεμάστηκε η δε περιουσία του διηρπάγη. Περί της αδελφής του Σταυράκογλου λέγουν ότι, ενδεδυμένη ανδρικά εργαζόταν στα μεταλλεία του Μουράτ ταγ, ότι δε έπαιζε με έναν Τζαουλτζήν ο οποίος ανακάλυψε ότι ήτο κόρη, την ερωτεύτηκε και συνεζεύχθη μαζί της. Τα αρχαιότερα μεταλλεία μετά το 1462 είναι του Μουράτ Τάγ. Νεότερα δε του 18ου και 19ου αιώνα είναι τα εξής:
Του Καταρράκτου (άνωθεν του Στεφανάντων) το οποίο ήταν πλούσιο σε μετάλλευμα αργύρου. Το μεταλλείο αυτό ανώρυξε ο Κοτέας ο οποίος έκτισε στο Ματέν επτά κλιβάνους (τότε κτίστηκε το Ματέν) στην Αργυρούπολη δε δώδεκα ημίονοι του μετέφεραν το μετάλλευμα. Στο ίδιο μεταλλείο εργάστηκε ο Σαμανής αλλά και ο Καπά Χασάν από τον Αληθινό. Στο Μεταλλείο αυτό είχε μερίδιο και ο Χ” Δημήτριος Μουσ̆ίκ. Το Μεταλλείον της Χαλβάς, το οποίο βρισκόταν προς το Βαϊβούρτ. Το μεταλλείο αυτό το βρήκε ο Χ” Δημήτριος Μουσ̆ίκ, ο οποίος και το ανώρυξε έχοντας συντρόφους του τους Σεϊχάντας Ιμπραήμ-αγά, Ισμαήλ-αγά και Σεϊτά-αγά, και Ουστάπασιδες τους Αθ. Πίτζαλην και τον Πασ̆όγλην από την Βαϊβούρτη. Όταν όμως πέθανε ο Χ” Δημήτριος, ο Σεϊτά-αγάς κι ο Ιμπραήμ-αγάς εξεδίωξαν τους άλλους και έμειναν μόνοι αυτοί κύριοι του μεταλλείου. Κρωμναίοι εργάζονταν και στο Μεταλλείο του Δερπαντά καλού χαλκού, το οποίο βρισκόταν επάνω από τη Γαλίανα. Αρχιμεταλλουργοί δε ήταν οι Νικόλαος Γιαγκάζ, Δημ. Πίτζαλης, Χ” Κυριαζής, Π” Γεώργιος Γιαζιτζής, Τεμίρ-αγας, Εμίν-αγάς, Βαϊζογλης και Χ” Χαράλ. Κυριαζής. Το μισό όμως του μεταλλείου αυτού ανήκε στους Εγιούπ-ζαντέδες του Τζεβιζλούκ.
Άλλα μεταλλεία ήταν:
Στο Σοανορίμ (μεταλλείο αργύρου) με Αρχιμεταλλουργούς τους Χ” Παναγ. Τεμιρτζόγλην και Ξαντίνον από το Παρτίν.
Στο Σέλματενι (μεταλλείο χαλκού), το οποίο ήταν εις Ούζ πάνω από το Τσικανόϊ. Αρχιμεταλλουργοί δε ήταν ο Ιωσήφ Σιαμανής και ύστερα ο Θεόδωρος Γολίκ.
Στα Σούρμενα (μεταλλείο αργύρου) με Αρχιμεταλλουργό τον Δημήτριο Πίτζαλην.
Το Μεταλλείο στου Αρσελή πλησίον της Τριπόλεως ήταν ο Ιμπραήμ Εφέντης ο οποίος χρημάτισε και Ματέν Μουτίρης επί πολλά έτη.
Πριν από λίγα χρόνια εργαζόταν και το μεταλλείο του Αλατζά Τσαϊρ στο οποίο ήταν σύντροφοι ο Αν. Λαμπριανίδης, Β. Τερζόπουλος και αρχιμεταλλευτής ο Γεώργιος Κουντουρίδης. Στα διάφορα αυτά μεταλλεία από καιρού εις καιρό η κυβέρνηση έστελνε επιθεωρητή, είχε δε τη γενική επιθεώρηση των μεταλλείων ο Εμίνης της Αργυρουπόλεως αλλά επί ψιλώ ονόματι, διότι ουδέποτε αναφέρεται επέμβασή του στις υποθέσεις της Κρώμνης.