Αναμνηστική φωτογραφία της οικογένειας Μαρμάνη (Παπαδόπουλου). Ο Σπυρίδων και η Δόμνα Μαρμάνη με τα παιδιά τους Σεμίραμι, Δημοσθένη, Αλέξανδρο, Αριστείδη, Σελήνη, Ερμοφίλη, Γιάννη και Ευδοξία στην Τραπεζούντα περί το 1900
Αναμνηστική φωτογραφία της οικογένειας Μαρμάνη (Παπαδόπουλου). Ο Σπυρίδων και η Δόμνα Μαρμάνη με τα παιδιά τους Σεμίραμι, Δημοσθένη, Αλέξανδρο, Αριστείδη, Σελήνη, Ερμοφίλη, Γιάννη και Ευδοξία στην Τραπεζούντα περί το 1900.
Η φωτογραφία αυτή αποτελεί ένα πολύτιμο ιστορικό τεκμήριο της ελληνικής αστικής τάξης στην Τραπεζούντα του Πόντου το 1900. Απεικονίζει την οικογένεια του Σπυρίδωνος και της Δόμνας Μαρμάνη (Παπαδοπούλου) και προσφέρει μια σπάνια ματιά στις κοινωνικές και λαογραφικές συνθήκες της εποχής. Η εικόνα αντικατοπτρίζει την ακμάζουσα ελληνική παρουσία στον Πόντο στις αρχές του 20ού αιώνα. Η οικογένεια Μαρμάνη ανήκει στην εύπορη, μορφωμένη αστική τάξη της Τραπεζούντας, μια πόλη που αποτελούσε κομβικό εμπορικό και πολιτιστικό σταυροδρόμι. Η φωτογραφική αποτύπωση σε επαγγελματικό στούντιο, η ενδυμασία και η αυστηρή ιεραρχική διάταξη των μελών υποδηλώνουν οικογενειακή ευμάρεια και κοινωνικό κύρος. Η φωτογραφία παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα σύζευξη της παραδοσιακής ποντιακής ταυτότητας με την ευρωπαϊκή αστική μόδα της εποχής: Είναι αξιοσημείωτο το πώς συνυπάρχουν διαφορετικά ενδυματολογικά πρότυπα. Ενώ τα περισσότερα μέλη φέρουν ευρωπαϊκά κοστούμια και φορέματα (αστική μόδα της εποχής), η μητέρα, Δόμνα Μαρμάνη, διατηρεί στοιχεία της παραδοσιακής ποντιακής φορεσιάς, όπως η μαντίλα και η πλούσια διακοσμημένη γούνα, υποδηλώνοντας το σεβασμό στην καταγωγή και την παράδοση. Η διάταξη των προσώπων ακολουθεί τους αυστηρούς κανόνες της εποχής. Ο πατέρας, Σπυρίδων, τοποθετημένος στο κέντρο με το μικρότερο παιδί στην αγκαλιά του, και η μητέρα, πλαισιωμένη από την οικογένεια, τονίζουν τον πατριαρχικό χαρακτήρα της οικογένειας, ο οποίος ήταν κυρίαρχος στον ποντιακό ελληνισμό. Η παρουσία των οκτώ παιδιών (Σεμίραμις, Δημοσθένης, Αλέξανδρος, Αριστείδης, Σελήνη, Ερμοφίλη, Γιάννης και Ευδοξία) καταδεικνύει την αξία που δινόταν στην πολυμελή οικογένεια ως πυρήνα κοινωνικής σταθερότητας και επιβίωσης στον ποντιακό χώρο. Η οικογενειακή αυτή φωτογραφία δεν αποτελεί απλώς μια αναμνηστική λήψη, αλλά ένα πολιτισμικό σύμβολο μιας εποχής που χαρακτηρίστηκε από την πνευματική και οικονομική άνθηση των Ελλήνων του Πόντου, λίγα μόλις χρόνια πριν από τις μεγάλες ιστορικές ανακατατάξεις που ακολούθησαν στην περιοχή. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Η μητέρα, Δόμνα Μαρμάνη κάθεται σε κεντρική θέση, ντυμένη με συνδυασμό παραδοσιακών και αστικών στοιχείων. Η ενδυμασία της προσφέρει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ματιά στην κοινωνική θέση των γυναικών της αστικής τάξης του Πόντου γύρω στο 1900. Η επιλογή της να φορά παραδοσιακά στοιχεία, σε αντίθεση με το δυτικότροπο ντύσιμο των παιδιών της, δεν αποτελεί ένδειξη έλλειψης ενημέρωσης για την μόδα της εποχής, αλλά αντίθετα συνειδητή επιλογή προβολής της ποντιακής της ταυτότητας και καταγωγής. Στην εύπορη αστική τάξη της Τραπεζούντας, η διατήρηση της παραδοσιακής φορεσιάς από την κεφαλή του σπιτιού αποτελούσε στοιχείο κοινωνικού κύρους και σύνδεσης με τις ρίζες. Φορά ένα μακρύ, σκουρόχρωμο επενδύτη «ζουπούνα» καθώς και το μακρυγούνι-τσοχά πανωφόρι το οποίο είναι πλούσια διακοσμημένο με γούνινη επένδυση στα πέτα. Η χρήση γούνας ήταν ένα πολύ ισχυρό κοινωνικό δείγμα πλούτου, καθώς απαιτούσε σημαντική οικονομική επιφάνεια. Το φόρεμά της από κάτω διακρίνεται από τις οριζόντιες ραφές ή διακοσμητικές ζώνες, χαρακτηριστικό γνώρισμα των τοπικών φορεσιών που προσέδιδαν όγκο και αρχοντιά. Η μαντίλα που καλύπτει το κεφάλι της είναι δεμένη με έναν τρόπο που παραπέμπει στα παραδοσιακά κεφαλοκάλυμματα των γυναικών του Πόντου. Η προσεγμένη της εμφάνιση, με το κεφάλι καλυμμένο, συμβάδιζε με τα ηθικά πρότυπα της εποχής και τον σεβασμό που επέβαλλε ο ρόλος της ως μητέρας σε μια ευυπόληπτη οικογένεια. Ως κεντρική φιγούρα στη φωτογραφία, η Δόμνα Μαρμάνη δεν κάθεται απλώς· η στάση της εκπέμπει σταθερότητα και αξιοπρέπεια. Είναι το σημείο αναφοράς της οικογένειας, η ρίζα και το στουλάρι που συγκρατεί το πολυμελές αυτό σύνολο. Το βλέμμα της είναι αυστηρό και συγκεντρωμένο, αντανακλώντας τον βαρύ ρόλο της διαχείρισης ενός μεγάλου σπιτικού σε μια εποχή μεγάλων αλλαγών. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
