Οικογένεια Τακμάζη: Ελισάβετ Τακμάζη - Ασβεστοπούλου, Νικόλαος (ιερεύς) και Κατίνα - Τραπεζούντα 1915
Οικογένεια Τακμάζη. Όρθια διακρίνεται η Ελισάβετ Τακμάζη - Ασβεστοπούλου. Καθιστοί είναι οι γονείς,Τακμάζης Νίκος και Τακμάζη Κατίνα. Τραπεζούντα 1915
Η φωτογραφία αυτή αποτελεί μια κλασική αποτύπωση της οικογενειακής και εκκλησιαστικής ιεραρχίας στις αρχές του 20ού αιώνα, πιθανότατα σε κάποιο αστικό κέντρο με ισχυρή ελληνορθόδοξη παρουσία. Ο εικονιζόμενος ιερέας (Νικόλαος Τακμάζης) με τη χαρακτηριστική γενειάδα και το καλυμμαύχι, αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα της σύνθεσης. Η παρουσία του παραπέμπει στον ρόλο του κλήρου ως φορέα κοινωνικής σταθερότητας, παιδείας και πνευματικής καθοδήγησης εντός της ελληνικής κοινότητας εκείνης της εποχής. Η διάταξη των προσώπων (ο ιερέας και η πρεσβυτέρα καθιστοί, η νεότερη γυναίκα όρθια δίπλα μάλλον στον αδελφό της του οποίου το πρόσωπο δυστυχώς δεν είναι εμφανές λόγω της φθοράς-λείπει το αντίστοιχο δεξί επάνω μέρος της πρωτότυπης φωτογραφίας) υπογραμμίζει την παραδοσιακή δομή της οικογένειας. Η όρθια στάση της νεότερης γυναίκας, πιθανότατα θυγατέρας, δηλώνει σεβασμό προς τη γονική αρχή. Το μαύρο ράσο και το καλυμμαύχι του ιερέα ακολουθούν την αυστηρή εκκλησιαστική παράδοση που παραμένει σχεδόν αναλλοίωτη στον χρόνο. Η ιερατική του εμφάνιση συνδυάζεται με το κομποσκοίνι στα χέρια του, το οποίο αποτελεί το βασικό σύμβολο της πνευματικής του διακονίας, δείγμα ισόβιας μετάνοιας στην ζωή κάθε ορθόδοξου χριστιανού. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου Η γυναίκα (πρεσβυτέρα) που κάθεται δίπλα του φορά σκουρόχρωμα ενδύματα και μαντίλα, που υποδηλώνουν σεμνότητα, σοβαρότητα και τον ρόλο της ως συνοδοιπόρου του ιερέα. Το σκούρο ύφασμα και η λιτότητα της εμφάνισής της αντικατοπτρίζουν τις κοινωνικές επιταγές της εποχής για τη γυναίκα του κληρικού. Το φόρεμά της, αν και σε λιτά χρώματα, παρουσιάζει πιο σύγχρονα στοιχεία για την εποχή, όπως το γιακά και τις λεπτομέρειες στην πλέξη, υποδηλώνοντας την προσαρμογή της νεότερης γενιάς στα νέα αστικά δεδομένα, διατηρώντας ωστόσο τη σεμνότητα του οικογενειακού περιβάλλοντος. Η χρήση των κλασικών κιόνων στο φόντο του φωτογραφικού στούντιο αποτελεί τυπικό δείγμα της "αστικής" φωτογραφίας της εποχής, προσδίδοντας στο πορτρέτο μια αίσθηση επισημότητας και κύρους. Η σύγκριση των δύο φωτογραφιών αποκαλύπτει μια ενδιαφέρουσα περίπτωση «αποκατάστασης» ή ψηφιακής ανασύνθεσης, όπου η δεύτερη εικόνα αποτελεί μια προσπάθεια να συμπληρωθεί το κενό που άφησε η φθορά της αρχικής φωτογραφίας. Η δεύτερη εικόνα είναι η πρωτότυπη και δυστυχώς της λείπει το επάνω δεξί μέρος δημιουργώντας ένα κενό στην απεικόνιση ολόκληρης της ιερατικής οικογένειας. Είναι εμφανής η ζημιά στο επάνω δεξί μέρος, όπου το χαρτί έχει σκιστεί ή καταστραφεί, με αποτέλεσμα να αποκόπτεται μεγάλο τμήμα του φόντου και το πρόσωπο ενός νεαρού άνδρα που στεκόταν πίσω από την πρεσβυτέρα. Η πρώτη εικόνα αποτελεί μια επεξεργασμένη εκδοχή. Σε αυτήν, το τμήμα που έλειπε έχει ανασυντεθεί και το φόντο με τον κίονα έχει επεκταθεί για να ολοκληρώσει τη σύνθεση. Στην πρωτότυπη φθαρμένη λήψη, η έλλειψη του ανώτερου δεξιού τμήματος δημιουργεί μια αίσθηση ασυμμετρίας και "αποκοπής" της οικογενειακής ιστορίας. Η φθαρμένη φωτογραφία (δεύτερη εικόνα) έχει τη δύναμη του αυθεντικού τεκμηρίου. Η ίδια η φθορά αφηγείται την ιστορία του χρόνου, της εγκατάλειψης ή των δυσκολιών που πέρασαν τα οικογενειακά αρχεία κατά τη διάρκεια των δεκαετιών (π.χ. μετακινήσεις προσφύγων). Η επεξεργασμένη εικόνα (πρώτη εικόνα) εξυπηρετεί την ανάγκη της μνήμης. Προσπαθεί να «διορθώσει» τη λήθη που επιβάλλει ο χρόνος, επαναφέροντας στη ζωή τα πρόσωπα που η φθορά του υλικού είχε σχεδόν σβήσει από το κάδρο. Συμπερασματικά θα καταλήγαμε ότι η πρώτη φωτογραφία είναι μια «ολοκληρωμένη» εκδοχή που προσπαθεί να αποκαταστήσει την οπτική αρτιότητα, ενώ η δεύτερη είναι το αυθεντικό ιστορικό κατάλοιπο που μαρτυρά την περιπέτεια του ίδιου του αντικειμένου μέσα στον χρόνο. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
