Ο Ελληνομνήμων του Πόντου - Ιστορικόν χρονικόν 1647 - 1667 του Γεωργίου Θ. Κανδηλάπτου (Κάνεως)

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Ιστορία

1647. Μεταφορά ἐκ μεταλλείου Φόλ εἰς Ἀργυρόπολιν μιᾶς θαυματουργοῦ εἰκόνος καί ἵδρυσις παρεκκλησίου ἐν τῇ ἐνορίᾳ τῆς Παναγίας μετά μονυδρίου μοναχισσῶν, καί ὅπου βραδύτερον ἱδρύθη ὁ μεγαλοπρεπής ἐνοριακός ναός.

1648. Ἔκδοσις φιρμανίου ἀσυδοσίας ὑπέρ μονῆς Σουμελά ὑπό σουλτάνου Μωάμεθ τοῦ Δ΄¹³¹.
1649. Φόνος ἐν Μαυραγγέλ τοῦ γενικοῦ ἀρχιμεταλλουργοῦ Μουράτ Χ΄΄Αθ. Σαρασίτου¹³². Ἀντικατάστασίς του ὑπό τοῦ Ἀρμενίου Σανόζ μέχρι 1659¹³³. Σύστασις τῆς ἐν Ἀργυροπόλει ἀρμενικῆς παροικίας¹³⁴.
1650. Τελευτή ἐν Βουκουρεστίῳ ἡγουμένου Περιστερά Σωφρονίου¹³⁵. Ἀνακήρυξις ἐπισκοπῆς Κανείου εἰς ἀρχιεπισκοπήν Χαλδίας¹³⁶ καί Χερροιάνων διά τῆς προσθήκης εἰς αὐτήν τῶν ἐπισκοπῶν Χερροιάνων, Ζιγγάνεων καί τῶν τμημάτων Μεσοχαλδίας, Κιουρτονίου, Μουζένης, Κρώμνης, Διποτάμου, Γιαγλίτερες, Ἰμέρας καί Σάντας ἐπί μεταβάσει ἀρχιεπισκόπου αὐτῆς εἰς Κ/πολιν καί ἀναγνώρισίς της ὑπό τοῦ σουλτάνου δυνάμει τοῦ εἰς τὸν Γεννάδιον τόν Σχολάριον δοθέντος βερατίου, ἐν ᾧ ἀναγράφεται καί ἡ μητρόπολις Κιουμουσχανέ. Συγγραφή ὑπό Ἀρσενίου Σουμελιώτου ἱερᾶς λειτουργίας, ἐξ ἧς δεικνύεται ὡς λόγιος. Ἐκλογή ὡς μητροπολίτου Μολδαβίας τοῦ ἐκ Γαλλιαίνης καί μονῆς Περιστερὰ ἱερομονάχου Παρθενίου. Σύστασις ὑπό ἀρχιεπισκόπου Χαλδίας Σιλβέστρου τοῦ πολυτίμου διά τήν ἐπιτόπιον ἱστορίαν κώδικος τοῦ μητροπολιτικοῦ ναοῦ Ἁγίου Γεωργίου. Μαρτυρικός θάνατος νεομάρτυρος Ἰορδάνου Τραπεζουντίου, τμηθέντος τήν κεφαλήν τήν 3ην Φεβρουαρίου¹³⁷.
1651. Ἀγορά ὑπό τοῦ Τσελεπῆ Ἀθανασίου Μουράτ Σαρασίτου κτήματος Σαρασιτῶν ἐν περιφ. Μαυραγγελίου, ἀποκληθέν ἀπό τοῦ ὀνόματός του «Ἀθανασάντων» καί ὅπερ βραδύτερον ὁ Δωρόθεος Σαρασίτης ἡγ. Χουτουρᾶ ἐδώρησε τῇ Μονῇ.
1652. Προσφορά ὑπό τοῦ Ἀρμενίου γεν. ἀρχιμεταλλουργοῦ Σανόζ μιᾶς ἀργυρᾶς κανδήλας δρ. 620 εἰς ἀρχιεπισκοπικόν ναόν Ἀργυροπόλεως διά τήν ὑποβοήθησιν τῶν ἀρχιμεταλλουργῶν Ἀργυροπόλεως εἰς τήν ἄνοδόν του εἰς τό ὑπούργημα τοῦ γενικοῦ ἀρχιμεταλλουργοῦ¹³⁸.
1653. Ταξίδιον εἰς Ἰβηρίαν ἀρχιεπισκόπου Χαλδίας Σιλβέστρου καί μεγάλη ἐκτίμησις αὐτοῦ ὑπό βασιλέως Ἰβηρίας καί θάνατος καί ταφή αὐτοῦ ἐν τῇ μονῇ Θεοτόκου Ἀχταλιᾷ. Ἐκλογή εἰς διαδοχήν του, ὡς ἀρχιεπισκόπου Χαλδίας Εὐθυμίου Φυτιάνου τοῦ Σκρίβου ἐν διαστήματι 90 ἡμερῶν ἀπό λαϊκοῦ προβιβασθέντος εἰς ἀρχιεπίσκοπον¹³⁹.
1654.
1655. Ἐκλογή ἡγουμένου Βαζελῶνος τοῦ ἐξ Ἀργυροπόλεως καί ἐν μονῇ Χουτουρᾶ διαμένοντος Ζαχαρίου Γρηγοράντου τό α΄¹⁴¹.
1656. Ἐκλογή ἡγουμένου Ἁγ. Γεωργίου Χαλιναρᾶ Ἀλεξίου ἱερομονάχου τοῦ Καρδούχου μέχρι 1690¹⁴².
1658. Μαρτυρικός θάνατος νεομάρτυρος Ποντίου Συμεών ἐν Κων/πόλει δι' ἀγχόνης τῇ 14ῃ Αὐγούστου¹⁴³.
1659. Ἀπαγχονισμός γενικοῦ ἀρχιμεταλλουργοῦ Ἀρμενίου Σανόζ διά καταχρηστικήν ἐργασίαν¹⁴⁴. Ἀντικατάστασίς του ὑπό τοῦ Ἀθαν. Καστελιώτου πατρός ἀρχιεπισ. Χαλδίας Φιλοθέου μέχρι 1670. Τελευτή μητροπολίτου Τραπεζοῦντος Λαυρεντίου καί ἀντικατάστασίς του ὑπό τοῦ ἀπό Ἀγαθουπόλεως Φιλοθέου¹⁴⁵. Ἄφιξις εἰς Τραπεζοῦντα πατριάρχου Ἱεροσολύμων Παϊσίου ἐν συνοδεία ἱεροδιακόνου τοῦ Δοσιθέου (εἶτα πατριάρχου Ἱεροσολύμων) καί τέλεσις πατριαρχικῆς λειτουργίας ἐν τῷ ναῷ τοῦ Ἁγ. Φιλίππου¹⁴⁶. Ἀπαγχονισμός ἐν Τραπεζοῦντι νεομάρτυρος καί δημογέροντος Τραπεζοῦντος Παρασκευᾶ καί ταφή του ἐν τῇ μονῇ Θεοσκεπάστου¹⁴⁷. Ἄφιξις εἰς Ἀργυρόπολιν χάριν ἐλέους καί βοηθείας ἐκ Τραπεζοῦντος τοῦ πατριάρχου Ἱεροσολύμων Παϊσίου¹⁴⁸. Τέλεσις ὑπ' αὐτοῦ τῶν ἐγκαινίων τοῦ ναΐσκου Ἁγ. Θεοδώρου, ἱδρυθέντος ὑπό ἄρχοντος γενικοῦ ἀρχιμεταλλουργοῦ Ἀθανασίου Καστελιώτου ἐν τῇ ἰδιοκτήτῳ ἐπαύλει του Καστελῆ (βραδύτερον τῶν Μολυβδάδων) καί τέλεσις τοῦ θαύματος τοῦ πτηνοῦ¹⁴⁹.
1660.Ὁριστική μεταβολή τοῦ ἐν Τραπεζοῦντι ναοῦ τῆς Ἁγ. Σοφίας εἰς τέμενος¹⁵⁰. Καταχρηστική ὑπαγωγή τῆς ἀρχιεπισκοπῆς Χαλδίας ὑπό τήν πνευματικήν ἐπίβλεψιν τῆς μητροπόλεως Τραπεζοῦντος¹⁵¹. Ἀρχή καταδυναστεύσεως χριστιανῶν Πόντου. Ἔκδοσις τῆς ἀκολουθίας τῆς ἡγεμονίδος Ἰβηρίας νεομάρτυρος Κουτάβης ὑπό Γεωργίου ἱερομονάχου καί ἡγουμένου μονῆς Βαζελῶνος¹⁵². Μετάφρασις αὐτῆς καί ἔκδοσις ἑλληνοϊταλιστί ὑπό Ριβέτου. Μετάβασις εἰς Κ/πολιν ἡγουμένου Βαζελῶνος νεοεκλεγέντος Σαμουήλ καί λῆψις ὑπέρ τῆς μονῆς εὐεργετηρίου πατριαρχικοῦ γράμματος¹⁵³. Ἐρήμωσις μονῆς Θεοσκεπάστου ὑπό πολεμίων¹⁵⁴.
1661. Ἵδρυσις ἐνοριακοῦ ναοῦ Θεοτόκου Ἀργυροπόλεως μέ ξύλινον ἐπισκέπασμα ὑπό γενικοῦ ἀρχιμεταλλουργοῦ ἄρχοντος Ἀθανασίου Καστελιώτου¹⁵⁵.
1662. Κατάπτωσις μεταλλείου 40 Παύλων καί καταστροφή 800 ἐργατῶν.
1663. Διορισμός ἡγουμένου μονῆς Χουτουρά ἱερομονάχου Νικηφόρου. Δωρεά εἰς ναόν Θεοτόκου Ἀργυροπόλεως ὡς ἐνοριακῆς ἐκκλησίας ὑπό ἁγιογράφου Ἰωάννου Συμενοῦ καί πατρός Γρηγορίου ἱερέως Συμενοῦ 12 μηναίων ἐκκλησιαστικῶν διά τοῦ ἀρχιεπισκόπου Χαλδίας Σιλβέστρου, τότε κατατεθέντων τῷ ναῷ.
1664. Μετάβασις εἰς Κ/πολιν ἡγουμένου Βαζελῶνος Σαμουήλ καί λήψις ἐκ τοῦ πατριάρχου Παρθενίου σιγιλίου ἐπικυροῦντος τά παλαιά προνόμια τῆς μονῆς¹⁵⁶.
1665. Παραίτησις τοῦ μητροπολίτου Τραπεζοῦντος Φιλοθέου καί ἐκλογή τοιούτου τοῦ ἱερομονάχου Ἰωάννου¹⁵⁷. Διαρπαγή¹⁵⁸ τῆς μητροπόλεως καί τοῦ μητροπολιτικοῦ ναοῦ Τραπεζοῦντος ὑπό τῶν Τούρκων (Ἱστορία μονῆς Βαζελῶνος σελ. 132)¹⁵⁹. Χρησιμοποίησις ὡς μητροπολιτικοῦ...

Σημειώσεις / Υποσημειώσεις
• 130. Π.τ.ἐ. Μεταγραφή χρυσοβούλλου τοῦ αὐτοκράτορα Ἀλεξίου Κομνηνοῦ γιά τή μονή Διονυσίου στις 25 Ιουνίου ἀπό τόν ἱερομόναχο Γαλακτίωνα, Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 510-511.
• 131. Π.τ.ἐ. Ἐπίσκεψη τῆς Τραπεζούντας ἀπό τόν Τοῦρκο περιηγητή καί γεωγράφο Ἐβλιγιά ἐφέντη, ὁ ὁποῖος καί καθόρισε μέ μεγάλη ἀκρίβεια «πολλά τοπογραφικά σημεῖα τῆς πόλεως», Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 58, 422.
• 132. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Ζ (1937), σ. 39.
• 133. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου ΛΓ (1975-1976), σ. 195.
• 134. Σ.τ.ἐ. Κανδηλάπτου Θ. Γεωργίου, Οἱ ἀρχιμεταλλουργοί, σ. 55.
• 135. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 502.
• 136. Ἄξιον σημειώσεως τυγχάνει ὅτι καί ἐπί τῶν Κομνηνῶν αὐτοκρατόρων ὑφίστατο ἡ ἐπισκοπή Χαλδίας, ὡς γνωρίζομεν τόν Χαλδίας Καλλίστρατον, ὅστις ἐν τῷ ναῷ τῆς Ἁγίας Σοφίας ἐν Τραπεζοῦντι ἐχειροτόνησε τῷ 1395 ἐνώπιον τῶν βασιλέων καί τῶν ἀρχόντων τόν ἀρχιεπίσκοπον Τραπεζοῦντος Ἀντώνιον, ὅστις ἐποίμανεν ἐν Τραπεζοῦντι ἀπό τοῦ 1395-1400 (ὅρα Ἀρχεῖον Πόντου, τόμ. Δ΄- Ε΄, σ. 257) [Σημ. τοῦ συγγραφέως].
• 137. Σ.τ.ἐ. Ὁ Σάββας Ἰωαννίδης (Ἱστορία, σ. 155) ὡς ἔτος μαρτυρίου δέχεται τό 1652. Ὁμοίως καί ὁ Ἐπαμεινώνδας Κυριακίδης, Βιογραφίαι, σ. 54. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 639 καί ΛΓ (1975-76), σ. 192.
• 138. Π.τ.ἐ. Ἀφιέρωση δωδεκάμηνων στο ναό τῆς Θεοτόκου Ἀργυροπόλεως ἀπό τόν Ἰωάννη Συμενό, Ἀρχεῖον Πόντου ΚΔ (1961), σ. 136.
• 139. Π.τ.ἐ. Ἐπιστολή οἰκουμενικοῦ πατριάρχη Ἰωαννικίου Β΄ (6-5-1633) πρός τούς μητροπολίτες Τραπεζούντας, Ἀμασείας καί Νεοκαισαρείας νά ὑποδεχθοῦν Γάλλους καπουτσίνους μοναχούς μέ ἀρχηγό τόν Robert de Vandelet, ἐπιτρέποντάς τους νά προσεύχονται σε ναούς δικούς μας, πράγμα πού ἀρνήθηκαν νά κάμουν. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 569-572.
• 140. Π.τ.ἐ. Τό ἔτος αὐτό ἡ μητρόπολη Χαλδίας ἀπό ἐπισκοπή γίνεται ἀρχιεπισκοπή, Ἀρχεῖον Πόντου Γ (1931), σ. 162. Στίς 6-12-1654 ἐκλέχθηκε ἀρχιεπίσκοπος Χαλδίας ὁ Εὐθύμιος Φυτιάνου, ὁ ὁποῖος ὅμως λόγω ἀσθενείας του παραχώρησε τή θέση του στό γιό του Γρηγόριο τό 1667. Κανδηλάπτου Θ. Γεωργίου, Τά Φυτίανα, σ. 23-25. Ἀρχεῖον Πόντου Η (1938), σ. 19, ΛΓ (1975-1976), σ. 202.
• 141. Σ.τ.ἐ. Δέν ἐκλέχθηκε ἡγούμενος τό ἔτος αὐτό, ἀλλά τό 1664. Τό ἔτος αὐτό (1655) εἶχε «καρεῖ» μοναχός. Τοπαλίδου Παναρέτου, Ἱστορία τῆς μονῆς Βαζελῶν, σ. 134.
• 142. Σ.τ.ἐ. Κανδηλάπτου Θ. Γεωργίου, Τό Προσκυνητάριον, σ. 80.
• 143. Σ.τ.ἐ. Ὁ μητροπολίτης Χρύσανθος (Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 693), ὡς ἔτος μαρτυρίου δέχεται τό 1653.
• 144. Σ.τ.ἐ. Κανδηλάπτου Θ. Γεωργίου, Οἱ ἀρχιμεταλλουργοί, σ. 55, Ἀρχεῖον Πόντου ΛΓ (1975-1976), σ. 195.
• 145. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 572, 697, ΛΓ (1975-1976), σ. 201.
• 146. Π.τ.ἐ. Ὁμοίως ἐλειτούργησε καί στο ναό τοῦ Ἁγίου Θεοδώρου στή Μεζιρά, Ἀρχεῖον Πόντου, Ζ (1937), σ. 12. Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Ἱστορία τῆς μονῆς Σουμελᾶ, σ. 93.
• 147. Σ.τ.ἐ. Μαρτύρησε τήν 1η Μαρτίου, Ἰωαννίδου Σάββα, Ἱστορία, σ. 155. Χρυσάνθου, Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 694 καί ΛΓ (1975-1976), σ. 206.
• 148. Σ.τ.ἐ. Κανδηλάπτου Θ. Γεωργίου, Ξυνωρίς, σ. 179-180. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933), σ. 705-706, Η (1938), σ. 30-31, ΛΓ (1975-1976), σ. 204.
• 149. Σ.τ.ἐ. Κανδηλάπτου Θ. Γεωργίου, Ξυνωρίς, σ. 179-180.
• 150. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 696.
• 151. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Γ (1931), σ. 162, Δ-Ε (1933) σ. 573.
• 152. Σ.τ.ἐ. Τοπαλίδου Παναρέτου, Ἱστορία τῆς μονῆς Βαζελῶν, σ. 128.
• 153. Σ.τ.ἐ. Τοπαλίδου Παναρέτου, Ἱστορία τῆς μονῆς Βαζελῶν, σ. 143.
• 154. Σ.τ.ἐ. Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Ἱστορία τῆς μονῆς Σουμελᾶ, σ. 91.
• 155. Π.τ.ἐ. Σημείωση ἀγνώστου μοναχοῦ σε κώδικα τῆς μονῆς Βαζελῶν, τονίζοντας ὅτι τὸν παραδίδει στόν ἅγιο σακελλάριο «τοῦ μή ἐξωσθῆναι τῆς μονῆς», Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 488.
• 156. Π.τ.ἐ. Θάνατος τοῦ Σαμουήλ τό ἔτος αὐτό. Τοπαλίδου Παναρέτου, Ἱστορία τῆς μονῆς Βαζελῶν, σ. 134. Ἐκλογή νέου ἡγουμένου, τοῦ ἱερομονάχου Ζαχαρία.
• 157. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 574, ΛΓ (1975-1976), σ. 201.
• 158. Σ.τ.ἐ. Βλ. Ἐκδοτικῆς Ἀθηνῶν, Ι.Ε.Ε., ΙΑ (1975), σ. 155 α. Ἀρχεῖον Πόντου ΛΓ (1975-1976), σ. 183, 201.
• 159. Π.τ.ἐ. Μετατροπή τοῦ ναοῦ τοῦ Ἁγίου Φιλίππου σε τουρκικό τέμενος, Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 156, 441, 696 καί ΛΓ (1975-1976) σ. 201. Διαρπαγή καί ἐρήμωση τοῦ ναοῦ τῆς Ἁγίας Σοφίας Τραπεζούντας καί τῆς μονῆς τῆς Θεοσκεπάστου ἀπό τούς Τούρκους, Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Ἱστορία τῆς μονῆς Σουμελᾶ, σ. 90. Βλ. καί Τοπαλίδου Παναρέτου, Ἱστορία τῆς μονῆς Βαζελῶν, σ...