Το παλιό μέγαρο του περιώνυμου παλιού Ελληνικού Φροντιστηρίου της Τραπεζούντας του Πόντου και ο Μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης
Αυτή η σπάνια φωτογραφία του τέλους του 19ου αιώνα (αποτυπωμένη από τον γνωστό φωτογράφο της εποχής K.C. Cacoulis) αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα οπτικά τεκμήρια της πνευματικής και θρησκευτικής ζωής του Ελληνισμού του Πόντου.
1. Σχολιασμός της Φωτογραφίας
• Το Παλαιό Φροντιστήριο: Στο κέντρο δεσπόζει το παλαιό διώροφο κτίριο του Φροντιστηρίου. Διακρίνεται η εξωτερική ξύλινη σκάλα που οδηγεί στον επάνω όροφο, το χαγιάτι, καθώς και η αυλή όπου διακρίνονται μαθητές και ένας δάσκαλος/ιερέας.
• Ο Ναός του Αγίου Γρηγορίου: Στο επάνω δεξιά άκρο, σκαρφαλωμένος πάνω στον βράχο δίπλα στη θάλασσα, ορθώνεται ο επιβλητικός ναός του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης με τον εντυπωσιακό πολυγωνικό τρούλο και το κωδωνοστάσιό του.
• Το Τοπίο: Στο βάθος απλώνεται το απέραντο γαλάζιο του Εύξεινου Πόντου, δίνοντας μια αίσθηση ανάτασης και ηρεμίας.
2. Το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας Το περιώνυμο Ελληνικό Φροντιστήριο της Τραπεζούντας του Πόντου 1863-1922
• Ίδρυση & Σκοπός: Ιδρύθηκε το 1682 από τον μεγάλο δάσκαλο Σεβαστό Κυμινήτη. Υπήρξε ο πνευματικός φάρος του Ποντιακού Ελληνισμού και λειτούργησε αδιάλειπτα μέχρι το 1922.
• Εκπαιδευτικός Ρόλος: Μόρφωσε γενιές δασκάλων, ιερέων και επιστημόνων που στελέχωσαν τις ελληνικές κοινότητες σε όλη τη Μικρά Ασία τον Πόντο και την Ρωσία, διατηρώντας ζωντανή την ελληνική γλώσσα, την εθνική συνείδηση και την ορθόδοξη πίστη.
• Η Εξέλιξη: Το κτίριο που βλέπουμε στη φωτογραφία ήταν το παλαιό διδακτήριο. Το 1902 ανεγέρθηκε το νέο, επιβλητικό τετραώροφο μέγαρο (σχεδιασμένο από τον αρχιτέκτονα Φίλιππο Κάππα) ακριβώς δίπλα στη θάλασσα, το οποίο σώζεται μέχρι σήμερα.
3. Ο Μητροπολιτικός Ναός Αγίου Γρηγορίου Νύσσης Ιερές Μονές (Μοναστήρια) Ναοί, Παρεκκλήσια, Προσκυνήματα στον Πόντο
• Ιστορία & Σημασία: Ο ναός ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Γρηγόριο, επίσκοπο Νύσσης (αδελφό του Μεγάλου Βασιλείου). Από το 1863 έως το 1923 διατέλεσε μητροπολιτικός ναός της Τραπεζούντας.
• Αρχιτεκτονική: Ήταν κτισμένος σε εξαιρετική δεσπόζουσα θέση πάνω σε βράχο που επέβλεπε την θάλασσα, ακολουθώντας την παραδοσιακή βυζαντινή ναοδομία με τρούλο.
• Η Τύχη του Ναού: Μετά την Ανταλλαγή Πληθυσμών και την έξοδο του ελληνικού στοιχείου, ο ναός εγκαταλείφθηκε και δυστυχώς κατεδαφίστηκε τη δεκαετία του 1940, καθιστώντας τις φωτογραφίες αυτές μοναδικά ιστορικά τεκμήρια της ύπαρξής του.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
