Η προστυχιά του Αγά και η κατάρα τη Ποπά - Μια πτυχή απο την συμβίωση Ελληνοποντίων και τούρκων του χωρίου Έρκη Παϊπούρτης, του κ. Αβραάμ Καπουργά
’Σ ἕναν χωρίον τῆ Πάπερτης, Ἔρκη ἔλεγαν ἀτο, ἑζῆναν σεράντα τοῦρκικα φαμελλίας καὶ τριανταπέντε χριστιανικά. Τοῦρκ’ καὶ χριστιανοὶ πολλὰ ἀγαπημέν’ ἔτανε: Ὅλον ὁ πλούσιος ὁ Τοῦρκον, ὁ Ἁγᾶς ἄθε καὶ τὴ Χριστιανίων ὁ Поπᾶς ἀτόσον καὶ καλὰ ἔταν ἀγαπημέν’, ἕναν τὸ φαγὶν τὸ ἔτρωγαν—ὁ λόγος ντὸ λέει—ἐπέγνεν χώρα̤.
Ἡμέραν κ̌’ ἐπεράνεν νὰ μὴ πάει ὁ Ἁγᾶς ’ς σῆ Поπᾶ, νὰ μὴ κάθουνταν καὶ συντζαῖνε. Ἕναν χρόνον, Μαρτ’ὶ 8 ’ς σὸ σουχρίαμαν ἀπάν’ ὁ Ἁγᾶς ἐπῆγεν ’ς σὸ παρακάδ’, ’ς σῆ Поπᾶ. ’Ἐκειν’ τὸ βράδον ἐχ̌ι͜όνιζεν, ἐφύσανεν, ἔξ’ νὰ ἔβγαινεν ’κ̌ ἐπόρνεν κανείς. ’Ἀρ’ εἶπαν τ’ ἕναν καὶ τ’ ἄλλο… Κ’ ἐπεκεῖ σ’κοῦται λέει ὁ Ἁγᾶς τὸν Поπᾶν: «Пαπάζ ἐφέντη, ἀτζάπα ἀπόψ’ τὰ λεϊλέκα̤ θὰ ἔρχουνταν ’ς σὸ δέντρον ἀπάν;» Λέει ἆτον καὶ ὁ Поπᾶς—«θὰ ἔρχουνταν, ἐκεῖνα τὴ ἡμέραν ἀτουν ’κ̌ι σ̌ασ̌ιρεύ’νε.—«Γιόκ, λέει ἀτον ὁ Ἁγᾶς, μετ’ ἀοῦτο τὸν καιρὸν ’κ̌ ἔρχουνταν». Ὁ Поπᾶς λέει: ἔρχουνταν, ὁ Ἁγᾶς, λέει ’κ̌ ἔρχουνταν, ἡ δουλεία ἐπέρεν φωτίαν. ’Αλλομίαν ἀφορισμένον ὁ Ἁγᾶς κλώσ̌κεται λέει τὸν Поπᾶν: «Ἀς ἐφτᾶμε κάβλην, ’ς σὴν τύχην, γιὰ ἐγὼ κερδίζω, γιὰ ἐσύ».—«Ἀς ἐφτᾶμε, λέει ἀτον ὁ Поπᾶς.—«Πέκεγι, εἶπεν ὁ Τοῦρκον, ἐγὼ βάλλω τὸ πρῶτο μ’ τὸ ζευγάρι μ’ τὰ κομέσ̌ι͜α, ἐσὺ πα βάλεν τὴν Σαρήκελιν!». Διαβίωση των Ελλήνων του Πόντου υπό την τουρκική κυριαρχία
Ὁ Поπᾶς, ὄντας ἔκ’σεν ἀτὸ τὸν λόγον, πέει ἐσὺ γιουλτουρούμ ἐρροῦξεν ’ς σὸ κιφαλ’ν ἀτ. (’Η Σαρήκελιν ἔτονε νύφ’ ἀτ’. Εἴχαν δύο παιδιά ὑπαντρεμένα, καὶ τὰ δύο πά ’ς σὴν ξενιτείαν). ’Αμαν τιδὲν πενλίν ’κ̌ ἐποίκεν ’ς σὸν ’Αγᾶν, «καλὰ» εἶπεν ἆτον, ἐσυμφώνησαν.
Ὁ Ἁγᾶς πολλὰ ’κ̌ ἐκάτσεν, ἐσ’κῶθεν ἐπῆγεν ἐδέβεν, μὲ τὸ κρυφὸν τήν χαράν, ἐκατὸν τὰ ἐκατὸν θὰ παίρ’ τὴν Σαρήκελιν τὸν πουρνόν. Ὁ ἄκλερσον ὁ Поπᾶς ἐσ’κῶθεν κ’ ἐκεῖνος, ἐπῆγεν ἐκλειδώθεν ’ς σὴν κάμαρην ἀτ’ κ’ ἐρχίνεσεν τὴν δέησιν, σεῖτ’ ἔλεεν καὶ σεῖτ’ ἔκλαιεν: «Τὴν δέησιν ἐκχεῶ πρὸς Κύριον καὶ αὐτῷ ἀπαγγελῶ μου τὰς θλίψεις, ὅτι κακῶν ἡ ψυχή μου ἐπλήσθη καὶ ἡ ζωή μου τῷ ’Αδῃ προσήγγισε… Τὰ ῥήματά μου ἐνώτισαι, Κύριε… πρόσχες τῇ φωνῇ τῆς δεήσεώς μου…». Πολλὰ εὐχάντας κ’ ἄλλο εἶπεν ὁ Поπᾶς, οὓς τρία ὥρας ’ς σὰ ξημερώματα κές’.
Ἀς σοῦ ἐτελείωσεν τὴν προσευχήν, κ’ ἐλάφρυνεν ἡ καρδία τ’, ἐσ’ κῶθεν, ἔνοιξεν στέρα̤–στέρα̤ τὴν πόρταν καὶ τὰ ἴσα ἐπῆγεν ’ς σὸ δέντρον ἀφκά. ’Ολόερα σκοτία. ’Αλλομίαν ἀκούει τὴ λεϊλεκίων τὰ λαλίας ἀπάν’ μερέαν. Ἡ ψ̌ὴ ἔρθεν ἀπάν’ ἀτ’ καὶ τ’ ὁμμάτα̤ τ’ ἐγομῶθαν δάκρα̤. «Εὐχαριστῶ σε, Κύριε» εἶπεν καὶ ’ς σὸ μίαν ἐξέβεν ’ς σὸ δέντρον, ἐπέρεν τ’ ἕναν τὸ λεϊλέκ, ἐκατῆβεν, καὶ τὰ ἴσα ἔγκεν-ἀ’ σὸ σπίτ’. ’Ύστερα, κάτ’ ἔρθεν ’ς σὸν νοῦν ἀτ’, ἐκλῶσεν ἐπῆγεν κ’ ἔγκεν καὶ τ’ ἄλλα καὶ ἐσέγκεν ἀτα ’ς σὸ κλιβιὰν ἀφκά, νὰ χουλίνταν. Καὶ τοὶ νυφάδες ἀτ’ εἶπεν νὰ μὴ λέγ’ ν ἀτο κανέναν.
Τὸν πουρνόν, σύννυχτα, ὁ Ἁγᾶς ἐταγιάνεψεν ’ς σῆ Поπᾶ καὶ λέει ἀτον: Пαπάζ ἐφέντη, τὰ λεϊλέκια ’κ̌ ἔρθαν, ἐτέρεσα καὶ εἶδα ’ς σὸ δέντρον ’κ̌ εἶναι, θὰ παίρω τὴν Σαρήκελιν.—«Καλὰ λέει ἀτον ὁ Поπᾶς, ἥσυχα–ἥσυχα, ἔλα κάθκα, ἂς πίνομε ἕναν καβὲν κ’ ἐπεκεῖ θὰ τεροῦμε: εἶντσαν ἐκέρδισεν, παίρ τὴν κάβλην». Ὁ Ἁγᾶς ἐκάτσεν, ἅμα, πέει ἐσὺ, ἀπάν ’ς σ’ ἀχὰντα̤ ἐκάτσεν. Поλλὰ ’κ̌ ἐπῆγεν, ἡ Σαρήκελιν ἔγκεν τὰ καβέδες. Ἀς σοῦ ἔπαν ἀτα κ’ ὕστερα ὁ Поπᾶς λέει τὴ νύφεν νὰ φέρ’ τὰ λεϊλέκα̤. Ὁ Τοῦρκον, ὄντας εἶδεν ἀτα,… ἐξ̌ύεν θαρρεῖς, ἀπάν’ ἀτ’ ἕναν χαλκὸν κρύον νερόν. ’Αμαν ντὸ ν’ ἐφτάει, λέει· τὸν Поπᾶν: θὰ πάω στείλω σε τὰ κομέσα̤.—«Κ̌ι θέλ’ ἀτα—εἶπεν ἀτον ὁ Поπᾶς — ὁ Θεὸς νὰ χαρί’ει σ’ ἀτα». Ὁ Ἁγᾶς ἀς σὴν ἐντροπὴν ἀτ’ τὸ κιφάλ’ κά, ἐσκῶθεν ἐδέβεν πλάν. Ιστορία του Ελληνισμού στον Εύξεινο Πόντο
Ὁ Поπᾶς ἐνέμ’νεν. ’Ἔρθεν ἡ Λαμπρὴ κ’ ἐδέβεν. Τὴν Κυριακὴν τῆ Θωμᾶ, ὕστερα ἀς σὸ Εὐαγγέλιον, εἶπεν τὸν λαόν, ἀς σοῦ δίει’ ἀπόλυσιν, ὅλ’ νὰ περμέν’ν ἄ̤τον ’ς σὸν αὐλόγυρον τῆ ἐγκλεσίας. ’Ἀρ’ ἐξέβεν κι’ ὁ Поπᾶς, εἶπεν τὸ «καλημέρα» καὶ ἐπῆγαμε μικροί, μεγάλοι ’ς σὸ χ̌έρ’ ἀτ’. ’Ἐκάτσεν κά’, οἱ ἀλλ’ πα τὸ ἴδιον καὶ εἶπεν ἀτ’ς. «Αγαπητοὶ μου χριστιανοί, εὐλογημέν’ νὰ εἴστουν καὶ τ’ ομμάτα̤ τ’ ἐγομῶθαν δάκρᾶ. Οσήμερον νὰ ἑτοιμάζετεν ὅ,τι ἐπορεῖτε καὶ φορτώνετε ’ς σ’ ἀραπάδας καὶ ’ς σὰ ζᾶ, θὰ σ’ κοῦμε ἀπαδὰ ἀς σὸ χωρίον». Καὶ ἱστόρισεν ἀτ’ς ὅλεν τὴν ἱστορίαν. Τὸν πουρνὸν ὁ Поπᾶς ἔμπroστὰ καὶ οἱ χριστιανοὶ μετ’ ἁραπάδας καὶ μὲ τὸ βίον ἀτουν ἐξέβαν ’ς σῆ χωρί’ τὴν ἄκραν. Οἱ Τουρκάντ ὄντας εἶδαν ἀτ’ς έτοιμους νὰ φεῦ’νε, ἐπῆγαν οὐλ’ ἐντάμαν ἐπέραν τ’ ἔμπroστά τουν. Καὶ ἐρωτοῦν ἀτ’ς καὶ πρῶτος ὁ Ἁγᾶς: «Γιατὶ φεύετε, ντὸ ἐποίκαμε ‘σας, ἐμεῖς ἀς σ’ ἐσέτερον τὸν πρόσωπον τρώγoμε ἕναν κομμάτ’ ψωμίν». Καὶ πολλὰ ἐπαρακάλεσαν ἀτ’ς. Κλώσ̌κεται, ἀλλομίαν, λέει ἀτ’ς ὁ Поπᾶς: «Σωστὰ λέτεν, ἄμον ἀδέλφα̤ ἐζήναμε οὖς ἀτώρα. ’Αμαν ἀπ’ ἀτώρα καὶ ὕστερα, ἐσ’κῶθεν τὸ τιρλίκ’ ἐμουν, ἀς σοῦ ἐχάλασετεν τὰ καρδίας ἐσουν καὶ ἔθεκετε τοὶ γυναίκ’ς ἐμουν ’ς σ’ ὁμμάτ’–ἄλλο ’κ̌ ἐποροῦμε νὰ ζοῦμε μετ’ ἐσᾶς. Ἕ, ’Αλλαχὰ σιμαρλατούκ*», εἶπεν. ’Ἐποίκεν τὸν σταυρόν ἀτ’ κ’ ἐχπάστεν καὶ ὅλ’ οἱ χριστιανοὶ ἑντάμαν ἀτ’. ’Ἐξέβαν ’ς σὸ ῥακὰν τη χωρί’, νὰ πιδά̤βαιν’νε καὶ ὁ Поπᾶς ἐγύρτσεν ’ς σὸ χωρίον μερέαν καὶ εἶπεν: «Ἀφορισμέν’ νὰ εἴστινε. Σεράντα ὁσπίτα̤ εἴστινε, σεραντάεναν νὰ μὴ γίνουστιν. Ξαῖ μ’ ἐρωτᾶς! Οὓς νὰ ἔφευαν ὅλ’ οἱ ’Ὀρωμαῖοι ἀς σὴν Τουρκίαν καὶ ἔρχουσαν ’ς σὴν ’Ἑλλάδα, ἐκείν’ τὴ χωρί’ τὰ τοῦρκικα τὰ σπίτᾶ, τῆ ’Ἔρκης,σεραντάεναν ’κ̌ ἐγέντανε. Τὰ μωρὰ τουν, μικρά – μικρά, ἐντοῦνταν ἀτα ἀρρώστειαν καὶ ὅλᾶ ἐπέθαναν. Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου (Ιστορικά γεγονότα - ντοκουμέντα - μαρτυρίες)
’Αοῦτο τὸ σ’κωσίον τῆ χριστιανίων ντὸ λέω σας, ἐγέντονε τὸ 1879 τῆ χρονίας, ἀς σοῦ ἐτελείωσεν ὁ πόλεμος τῆ Ρουσίας μὲ τήν Τουρκίαν. ’Ὀτότε πολλοὶ ’Ὀρωμαῖοι ἀς σὸ Κὰν, ἀς σῆ Τραπεζοῦντας τὰ χωρία, ἀς σὴν Γαράσαρην, ἀς σὸ Νίκσαρ κι’ ἀς σὴν ’Αμάσειαν ἔφυγαν με τὰ φαμελλίας ἀτουν ’ς σὴ Ρουσίαν, ’ς σὸν Καύκασον μερέαν. ’Ἀρ’ τ’ ἐμέτερον τῆ ’Ἔρκης οἱ χριστιανοὶ πα, καλκ̌ά̤–γιατά, με πολλὰ τυραννίας ’ς σὰ δεκαπέντε ἡμέρας ἀπάν’ ἐδέβαν ’ς σὸ Κάρς. Τὸ Ρούσικον ἡ Κυβέρνησις ἐποίκεν εἰρήνην μὲ τὴν Τουρκίαν κ’ ἐδῶκεν ἀτ’ς ἐγκατάστασιν, ἔχτισεν ἀτ’ς ὁσπίτα̤, ἐπροσμοίραξεν ἀτ’ς χωράφα̤, ἐργαλεῖα, τ’ ἕναν, τ’ ἄλλο. Και ησύχασαν οἱ ἀνθρώπ’ ἀς σὸν ’Αγάν κι’ ἀς σὴν ἀπρεπίαν ἀτ’.
Коμνηνάδες Καστοριάς, Σεπτέμβριος 1962, Αβραάμ Καπουργάς
(*) Στα τουρκικά: Allah'a ısmarladık) σημαίνει «αντίο», «εις το επανιδείν».
Η προστυχιά του Αγά και η κατάρα τη Ποπά - Μια πτυχή απο την συμβίωση Ελληνοποντίων καὶ Τούρκων, του κ. Αβραάμ Καπουργά.
(Σημείωση: Έχει διατηρηθεί ο αρχικός τύπος γραφής και σύνταξης / στην καθαρρεύουσα και στο πολυτονικό).
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
