Ο Ελληνομνήμων του Πόντου. Ιστορικόν Χρονικόν από της Αλώσεως της Βασιλεύουσας Τραπεζούντος 1461, έως το 1602

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Ιστορία

Ο Ελληνομνήμων του Πόντου. Ιστορικόν Χρονικόν απο της Αλώσεως της Βασιλεύουσας Τραπεζούντας στις 15 Αυγούστου του 1461 έως και της περιβόητης και απάνθρωπης ανταλλαγής των πληθυσμών του 1923.

• 1461 Άλωσις της Τραπεζούντος την 15ην Αυγούστου υπό του πορθητού Μωάμεθ και καθυποδούλωσις του Ελληνισμού του Πόντου, εις την τουρκικήν αυτοκρατορίαν. Μετατροπή του ιερού ναού Παναγίας Χρυσοκεφάλου σε τουρκικό τέμενος.
• 1462 Μαρτυρικός θάνατος νεομάρτυρος Πέτρου Ιερέως. Πρόσκλησις εις Κωσταντινούπολιν των εν Τραπεζούντι εξορίστων ευγενών οικογενειών και των τοιούτων Τραπεζουντίων, μεσιτεία οικουμενικού πατριάρχου Γενναδίου Σχολαρίου.
• 1463 Καθυπόταξις Μεσοχαλδίας υπό Σινάν βέη, στρατηγού του Φατίχ. Ίδρυσις ναού Ταξιαρχών εν Ωραιοκάστρω της Μουζένης υπό φυγάδος βασιλόπαιδος Άννης Κομνηνής. Καταφυγή εις Κρώμνην ελληνικού στοιχείου Μεσοχαλδίας. Πρόσκλησις τελευταίου αυτοκράτορος Τραπεζούντος Δαβίδ Κομνηνού εις Κωνσταντινούπολιν και πρότασις αυτώ υπό σουλτάνου Μωάμεθ περί εξωμόσεως ή τελευτής του δια την δήθεν συνεννόησίν του μετά του Χασάν, ηγεμόνος Αμίδης περί ανακηρύξεως της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντος. Μαρτυρικός θάνατος του Δαβίδ και της εννεαμελούς οικογενείας του. Το Μάιο του έτους αυτού ο Βησσαρίων έλαβε το αξίωμα του Λατίνου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, μετά τον θάνατο του καρδιναλίου Ισιδώρου και στις 27 Μαΐου έγραψε επιστολή προς τον Ελληνικό κλήρο και λαό, προσπαθώντας να εξηγήσει γιατί πήγε με τους λατίνους (Αρχείον Πόντου Δ-Ε (1933) σελ. 288-289.
• 1464 Ίδρυσις υπό του κατακτηρού της Μεσοχαλδίας Σινάν βέη πολυτελούς κρήνης εν Τραπεζούντι. Συνοικισμός κώμης Χάρσαρας υπό ακολούθου Άννης Κομνηνής, Σπυρίδωνος Καλομεράντου. Καταφυγή εις χωρίον Κορόνιξα εκ Μεσοχαλδίου, στρατηγού τινός Γεωργίου Κόρωνος, εξ' ου και ο συνοικισμός του χωρίου. Συγγραφή υπό του Γεωργίου Τραπεζουντίου του μαρτυρίου του Αγίου Ανδρέου του Χίου.
• 1465 Θάνατος εν Κορηάννη Μεσοχαλδίας της βασιλόπαιδος Άννης Κομνηνής. Συνοικισμός χωρίου Καλλιμαρσής Χαλδίας μεταξύ Θέμπεδας και Χάσκιοης υπο ακολούθου Άννης Κομνηνής, Δημητρίου Καλλιμάχου.
• 1466 Πρώτη άνοδος εις Οικουμενικό θρόνον Κωνσταντινουπόλεως του Συμεών Ξιφιλίνου Ποντίου. Ταφή εν Ματσερά (17 Μαίου) νεομάρτυρος επισκόπου Χερροιάνων Βασιλείου, πολεμήσαντος ανδρείως κατά του στρατηγού Χιτήρ βέη μετά 400 παλικαριών.
• 1467 Εξόρμησις κατά της Τραπεζουντίας χώρας του ηγεμόνος Αμίδης, Ουζούν Χασάν. Χορηγία χιλίων χρυσών εις Φατίχ υπό Συμεών Ξιφιλίνου, δι΄ εκλογήν του ως Οικουμενικού πατριάρχου.
• 1468 Αποστολή τελεσίγραφου Ουζούν Χασάν προς τον σουλτάνον Μωάμεθ περί παραδόσεως Τραπεζούντος και Καππαδοκίας.
• 1470 Απόπειρα ανακτήσεως της Τραπεζούντος υπό Ματσουκαίων και Χαλδιωτών ευζώνων εν ημέρα Παρασκευή. Θαύμα της Θεοτόκου της μονής Σουμελά προς τον βασιλόπαιδα και τοπάρχην
Τραπεζούντος Σελήμ τον βραδύτερον σουλτάνον Γιαβάζ, λιποθυμία αυτού και απόπειρα κατασκάψεως αυτών. Ίασις του και ευεργετικά μέτρα αυτού προς αυτήν.
• 1471 Πολεμικαί παρασκευαί σουλτάνου Φατίχ δια εκστρατεία του κατά του Ουζούν Χασάν γαμβρού οίκου Κομνηνών βασιλέων. Δευτέρα άνοδος εις οικουμενικόν θρόνον του Ποντίου Συμεών Ξιφιλίνου. Ο Ουζούν Χασάν, σύμμαχος του Δαβίδ Κομνηνού, ως γαμπρός του αδερφού του Ιωάννη Δ', προσπάθησε να απελευθερώσει την Τραπεζούντα απο τον πορθητή Μωάμεθ, χωρίς όμως να το κατορθώσει.
• 1472 Πολιτικαί ακαταστασίαι εν Τραπεζούντι και ανησυχίαι χριστιανών. Ενέργειαι των εν Κωνσταντινουπόλει ευπατρίδων Τραπεζουντίων περί στερεώσεως επι του οικουμενικού (πατριαρχικού) θρόνου του Συμεών Ξιφιλίνου. Εκθρόνισις Διονυσίου του απο Φιλιππουπόλεως και διαδοχή του υπό του απο Τραπεζούντος Συμεών. Ανάθεσις αρχηγίας στρατού του Ουζούν Χασάν εις την Τραπεζουσίαν χώραν και σύσκεψις αυτού μετά του ηγεμόνος Σινώπης Κιζίλ Αχμέτ και του Καζούν ηγεμόνος Καραμανίας. Υποταγή εις αυτούς των κατοίκων Τοκάτης και Καισαρείας και προέλασις μέχρι Αγκύρας Ουζούν Χασάν εν Ερζιγγάν. Απέλασις του μετά την άλωσιν της Τραπεζούντος μητροπολίτου αυτής Παγκρατίου, του διαδεχθέντος τον κατά το 1449 εκλεγέντα μητροπολίτην Τραπεζούντος Δωρόθεον. Θάνατος εν Ραβέννη της Ιταλίας του Τραπεζουντίου σοφού καρδιναλίου Βησσαρίωνος. Η απέλασις του μητροπολίτου Παγκρατίου τελέστηκε κατόπιν διαταγής του Μωάμεθ, σουλτάνου (του πορθητού)
• 1473 Εκλογή εις αντικατάστασιν του Παγκρατίου εν τη Μητροπόλει Τραπεζούντος του τέως μητροπολίτου Αθηνών, ή μάλλον του εξ' Αθηνών, της εκεί μητροπόλεως προϊσταμένου Δωροθέου του Β'. Σύνταξις εν Μάνη Λακωνίας πρακτικού δι' ού ο Νικηφόρος Δαυίδ Κομνηνός λαμβάνει σύζυγον την Ελένην, κόρη του προεστώτος της Μάνης. Κατάκτησις της τελευταίας εν τη Μικρά Αρμενία Ελληνικής εστίας Νικοπόλεως ή Σεμπίν Καραχισάρ υπό των Τούρκων.
‎* Καθαίρεσις του Οικουμενικού πατριάρχη Μάρκου του Ξυλοκαράβη και αναβίβασις στον θρόνο απο τους Τραπεζουντίους με ενέργειες τους (προσφορά 1000 χρυσών νομισμάτων στον Μωάμεθ), του Συμεών του Τραπεζουντίου, ανδρός που εκοσμείτο πολλαίς αρεταίς
** Μεγάλη μάχη Ουζούν Χασάν, συμμάχου των Κομνηνών, εναντίον του πορθητή Μωάμεθ, κοντά στην Παϊπέρτη (Παϊπούρτη) 26-7-1473 για την απελευθέρωση της Τραπεζούντας απο τους τούρκους, χωρίς επιτυχία.
• 1474 Γέννησις εν Τραπεζούντι Σελίμ του Α' βραδύτερον σουλτάνου Τουρκίας. Θάνατος Βησσαρίωνος εν Ραβέννη. Ο Σελίμ διδάχθηκε τη χρυσοχοϊκή τέχνη απο Τραπεζουντίους χρυσοχόους και διέπρεψε φιλοτεχνώντας νομίσματα του πατέρα του Βαγιαζήτ Β' (Αρχείον Πόντου Δ-Ε 1933 σελ. 724
• 1475 Τελευτή Γεωργίου Αμιρούτση φιλοσόφου εν Κωνσταντινουπόλει. Γέννησις Αλεξίου Νικηφόρου Δαβίδ Κομνηνού και Ελένης θυγατρός Πέτρου πρωτογέροντος Μάνης. Εκθρόνισις απο του πατριαρχικού θρόνου του Συμεών Ξιφιλίνου.
• 1476 Οικισμός ενορίας Γαβράντων Άνω Χαβίαννης υπό του φυγάδος Τραπεζούντος Γεωργίου Γαβρά και ίδρυσις υπ' αυτού αναμνηστικής βρύσεως μετ' επιγραφής.
Άνοδος εις τον πατριαρχικόν θρόνον, Διονυσίου του Φιλιππουπόλεως με ενέργειες της μητρυιάς του, σουλτάνας Μαρίας και μεταθέσεις α) του Μάρκου Ξυλοκαράβη στην Αρχιεπισκοπή Αχριδών, και β) του Συμεών του Τραπεζουντίου στη μονή Στενημάχου.
• 1477 Συνοικισμός του χωρίου Τσαρούχωνος του ποταμίου Άτρας υπό των εκ Ματζούκας ανελθόντων αδελφών Ανδρέου και Γεωργίου Τσαρούη, εκ των 40 παροίκων οικογενειών μονής Σουμελά.
• 1478 Θάνατος ηγουμένου μονής Βαζελώνος Μιχαήλ Κουνούπη, το γ' ηγουμενεύσαντος. Κατά τον Πανάρετο Τοπαλίδη (Ιστορία της μονής Βαζελώνος, σελ.116) ηγούμενος της μονής ήταν ο Μακάριος, ο οποίος μάλιστα απέθανε σε ηλικία "των υπέρ είκοσι και εκατόν ετών του βίου αυτού", ενώ ο ίδιος ο Τοπαλίδης στη σελίδα 126 παρουσιάζει ως ηγούμενο τον Κουνούπη, πλην όμως με το όνομα Μακάριος. Μάλλον πρόκειται περί συγχύσεως.
• 1481 Έκδοσις υπό σουλτάνου Βαγιαζήτ Β' φιρμανίου ασυδοσίας υπερ μονής Θεοτόκου Σουμελάς. Έκδοσις ομοίου τοιούτου και υπέρ της μονής Αγίου Γεωργίου Περιστερά. Θάνατος του Μωάμεθ του πορθητή 3/5/1481 και άνοδος στο θρόνο του ηγεμόνος της Αμασείας Βαγιαζήτ του Β΄ (Μπαγιαζίτη). Η συμπεριφορά του προς τους υποδούλους ήταν ευμενής. (Αρχείον Πόντου Λ (1970) σελ. 4.
• 1482 Τρίτη άνοδος εις τον οικουμενικό θρόνο του Συμεών Ξιφιλίνου.
• 1483 Έκρηξις πυρκαϊας εν τη μονή αγίου Γεωργίου Περιστερά εξ' απροσεξίας του εκκλησιάρχου Ιωαννικίου και καταστροφή σπουδαίων κειμηλίων.
• 1484 Επί γ' πατριαρχίας Συμεών του Α' Ξιφιλίνου σύγκλισις εν τω ναώ της Παμμακαρίστου, μεγάλης συνόδου, αποκυρηξάσης την εν Φλωρεντία ψευδή σύνοδον. Διορισμός ηγουμένου μονής Περιστερά Μεθοδίου του απο Σουρμένων μέχρι 1532.
• 1485 Τελευτή εν Ρώμη του διασήμου λογίου Γεωργίου του Τραπεζουντίου.
• 1486 Επάνοδος στον πατριαρχικό θρόνο του Συμεών του Τραπεζουντίου και καθιέρωσις ειδικής ακολουθίας για τους επιστρέφοντες απο την παπική πλάνη εις την ορθοδοξίαν. Κατά τον μητροπολίτη Χρύσανθο, ο Συμεών είχε τελευτήσει "πιθανώς περί τα μέσα του έτους 1485" Αρχείον Πόντου, Δ-Ε (1933) σελ. 528.
• 1490 Ίδρυσις εν τη μονή Θεοτόκου Αχτάλιας του Καυκάσου, επισκοπής και βραδύτερον αρχιεπισκοπής προς προστασίαν και ποιμαντορίαν των Ελλήνων της Γεωργίας, διατηρηθείσης μέχρι του έτους 1827.
• 1493 Αναχώρισις εις Κωνσταντινούπολιν εκ Τραπεζούντος μετά το τρίτον ταξίδιον του Φατίχ.
• 1497 Διορισμός ηγουμένου μονής Βαζελώνος του Τιμίου Προδρόμου του εκ Χαψίκιοϊ Ευθυμίου Γαβρά.
• 1498 Ο πατριάρχης Ιωακείμ Α' επισκέπτεται του Ποντίους κατοίκους μετανάστες Γεωργίας, Καυκάσου και νοτίου Ρωσίας, ζητώντας βοήθεια για το πατριαρχείο. Αρχείον Πόντου, ΛΓ 1975-1976, σελ. 157
• 1500 Μαρτυρικός θάνατος δια ξίφους του προκρίτου Τραπεζούντος νεομάρτυρος Ιωάννου εν Ακκερμάν. Διορισμός μητροπολίτου Τραπεζούντος του λογίου Γενναδίου. Στο Αρχείον Πόντου Δ-Ε 1933, σελ. 692-693 υπάρχει πλήθος πληροφοριών για το μαρτύριο, τα λείψανα, την ανέγερση ναού και τη σύνταξη ακολουθίας προς τιμήν του. Αρχείον Πόντου ΛΓ 1975-1976, σελ. 170.
• 1501 Λήψις υπό της μονής Αγίου Γεωργίου του Περιστερά, του Σταυροπηγιακού δικαίου επί
μητροπολίτου Τραπεζούντος Γενναδίου και του Οικουμενικού Πατριάρχου Καλλινίκου, ηγουμενεύοντος δε του Μεθοδίου εν έτει 1501 εξεδόθη πατριαρχικόν συγίλλιον (υπό του πατριάρχου Καλλινίκου), αναγνωρίζον την μονήν Σταυροπιγιακήν αξίαν. Πρασάρτισης της εξαρχίας Γαλλιαίνης εις την πνευματικήν επίβλεψιν και διακυβέρνησιν της μονής Περιστερά απο γεφύρας Χορτοκοπής ή Διποτάμου και άνω.
• 1505 Έκδοσις υπο οικουμενικού πατριάρχου Παχωμίου του πρώτου ευεργετικού σιγιλλιώδους γράμματος υπέρ της μονής Θεοτόκου Σουμελά.
• 1506 Ίδρυσις της κρήνης Αγίου Φιλίππου Τραπεζούντος υπό Ελένης θυγατρός μητροπολίτου Τραπεζούντος Γερασίμου.
• 1507 Ανέγερσις μεγαλοπρεπούς τζαμιού απο το σουλτάνο Βαγιαζήτ στην Αμάσεια, και πολυάριθμων ιμαρετίων (πτωχοκομείων) και μενδρεσέδων (ιεροδιδασκαλείων), καθώς και γέφυρα απο μάρμαρο με 19 στοές στον ποταμό Άλυ (Κιζίλ Ιρμάκ) κοντά στη Σεβάστεια (Οσμαντζίκι).
• 1512 Διορισμός του στρατηγού Σουλτάν Σελίμ Ισκενδέρ πασά, ως διοικητού Τραπεζούντος και ίδρυσις υπ' αυτού, του φερώνυμου τζαμιού και της φερώνυμου βρύσεως. Επικύρωσις υπό Γιαβάζ Σουλτάν Σελίμ του Α' δια Χάτι Σεριφίου των προνομίων, των δοθέντων υπό των αυτοκρατόρων Τραπεζούντος εις την μονήν Σουμελά και δώρησις εις αυτήν υπό του αυτού πέντε λαμπάδων επικυρωμένων με την σφραγίδα του, δια χρυσών γραμμάτων της αφιερώσεως. Αρχείον Πόντου Δ-Ε, 1933, σελ. 477
• 1514 Κατάταξις του διασήμου εκ Μάλαχας Άτρας, Ζαχαρίου Βελβελέ εις τα τάγματα των γενιτσάρων.
• 1518 Μετανάστευσις εις Κωνσταντινούπολη εκ Ριζούντος του Πόντου, του Γεωργίου Ρίζου και γεναρχία του, της εκεί φαναριωτικής οικογενείας των Ρίζων.
• 1519 Παροχή απο τον σουλτάνο Σελίμ, χρυσόβουλου στη μονή Παναγίας Σουμελά με τη διάταξη ότι είναι ελεύθερη "πάσης εισφοράς και τέλους", και προσπάθειες του να κάνει μουσουλμάνους όλους τους χριστιανούς και τους εβραίους. Αντίδρασης του οικουμενικού πατριάρχη Θεόληπτου στα μέτρα αυτά και τέλος, ύστερα απο διαλογική συζήτηση πατριάρχου και Σελίμ, αποφασίζει ο Σελίμ να είναι "οι χριστιανοί κύριοι εις το να ενεργώσι τα της πίστεως των φανερά".
• 1520 Mετανάστευσις εις Αργυρούπολιν εκ Λαζίας, του διαπρεπούς οίκου Στατικεύα τη οδηγία των αδελφών Γεωργίου και Μιχαήλ Στρατικεύα των κοινώς γνωριζομένων Λαζών. Εκλογή μητροπολίτου Θεοδοσιουπόλεως του εκ της μονής Περιστερά Ανανίου μέχρι 1532. Θάνατος του Σελίμ και άνοδος στο θρόνο του Σουλεϊμάν του μεγαλοπρεπούς, ηγεμόνος της Τραπεζούντας, ο οποίος υπήρξε μαθητής του Κωνσταντίνου, διάσημου Τραπεζούντιου χρυσοχόου. Το έτος αυτό, η περιοχή του Πόντου αριθμούσε 250.000 κατοίκους απο τους οποίους οι 180.000 ήταν Έλληνες.
• 1521 Μετοίκησις εκ Τραπεζούντος εις Αργυρούπολιν, του οίκου Κετσετσή, υπό αρχηγίαν Θεοδώρου και Παναγιώτου Κετσετσή. Εγκαθίδρυσις αυτών εις ενορίαν Αγίου Γεωργίου. Συνοικισμός υπ' αυτών ομωνύμου ενορίας. Ίδρυσις υπό των ιδίων και ναϊσκου προς τιμήν του Αγίου Ιωάννου. Αφιέρωσις υπ' αυτών, εις μητροπολιτικόν ναόν, φερωνύμου μεμβρανίνου ευαγγελίου.
• 1524 Εκλογή επισκόπου Κανείου, Μακαρίου. Εκλογή επισκόπου Βαϊβέρτης, Χρυσάνθου, και εγκαίνια υπ' αυτών, επισκοπικού ναού Κανείου.
• 1525 Τελευτή ηγουμένου Μονής Βαζελώνος, Ευθυμίου Γαβρά.
• 1527 Εξορία εις Αργυρούπολιν του εκ Καραμανίας διασήμου δερβίση Απδούλ-Καλενδέρ ως αρχηγού ανταρσίας. Σύμπηξις υπό διαδόχων του εν περιφερεία Αργυρουπόλεως ομωνύμου συνοικισμού.
• 1528 Συγγραφή προλεγομένων εις την σύνταξιν του Πτολεμαίου υπό Ανδρέου, υιού του διασήμου λογίου Γεωργίου του Τραπεζουντίου. Ο Ανδρέας Τραπεζούντιος, γιός του Γεωργίου Τραπεζουντίου του λογίου, έγραψε την εισαγωγή στη "Μεγάλη Σύνταξη" του πατέρα του, που εκδόθηκε στη Βενετία, ένα έργο του διασήμου αστρονόμου-γεωγράφου της αρχαιότητας, Κλαυδίου Πτολεμαίου (125-161 μ.Χ.).
• 1530 Μετανάστευσις εις Φυτίανα, εκ Σαράχω Όφεως, του γενάρχου των εν Αργυρουπόλει Σαρασιτών, Ιωάννη Σαρασίτου. Αρχείον Πόντου Ζ' 1937 σελ., 8 & 39. Διορισμός γενικού Αρχιμεταλλουργού Τουρκίας του εν Αργυρουπόλει Κωνσταντίνου Καρατζά. (Γεωργ. Κανδυλάπτη Κάνεως "Οι Αρχιμεταλλουργοί" σελ. 51-52).
• 1532 Μετοίκησις εις Κωνσταντινούπολιν του Θεοδώρου Καλλιμάχη, εξ ομωνύμου χωρίου, μετά το γνωστόν επεισόδιον του Χατζή Νεπόγλου, δερέπεη ποταμίου Καρα-μουσταφά, και
ανάληψις γεναρχίας των εκ Κωνσταντινουπόλει Καλμάχων. Διορισμός ηγουμένου Περιστερά, του απο Βαζελώνος ιερομονάχου Ιερεμίου μέχρι το 1545, του βραδύτερον γενομένου μητροπολίτου Θεοδοσιουπόλεως.
• 1534 Μετοίκησις εκ Φυτιάνων εις Αργυρούπολιν, του Ιωάννου Σαρασίτου. (Αρχείον Πόντου Ζ' 1937. σελ, 8).
• 1539 Άφιξις εις Αργυρούπολιν του Σουλτάν Σουλεϊμαν του Α΄ μεγαλοπρεπούς & ίδρυσις αναλώμασιν αυτού του τεμένους Σουλεϊμανιέ και καθιέρωσις εν τοις θρησκευτικοίς εγγράφοις
του ονόματος της Κιουμουσχανές ώς Σουλαϊμανιές.
• 1540 Συνοικισμός Σάντας εκ φυγάδων κατοίκων ομογενών εκ Πλατάνων, Τόνγιας και Χαλδίας.
• 1545 Στέφανος υιός Αλεξίου Ζ΄ και εγγονός Δαυίδ Τραπεζούντος, λαβών αρχήν πρωτογέροντος Μάνης, ήγειρε νίκας κατά Χασίμ μπέη, απεσταλμένου σουλτάνου Κωνσταντινουπόλεως. Διονυσίου Β' οικουμενικού πατριάρχου έκδοσις ευεργετηρίου γράμματος υπέρ μονής Σουμελά. Διορισμός μητροπολίτου Θεοδοσιουπόλεως Γερασίμου του Φυτιάνου μέχρι το 1580.
• 1548 Αποχώρισις εκ της μονής Βαζελώνος του ιερομονάχου Ιγνατίου, ιεροδιακόνου Ιεροθέου και μοναχού Αμβροσίου λόγω διενέξεως μετά των μοναχών της μονής.
• 1549 Καταφυγή εις Κωνσταντινούπολιν δια φθόνον των εν Αργυρουπόλει αγάδων, του γενικού αρχιμεταλλουργού Κωνσταντίνου Καρατσά.
• 1550 Διορισμός γενικού αρχιμεταλλουργού Τουρκίας του Ιωάννου Καρατσά, αδελφού του Κωνσταντίνου Καρατσά (του γενικού Αρχιμεταλλουργού Αργυρούπολης). Απόσπασις επισκοπής Κανείου απο την επίβλεψιν του επισκόπου Τραπεζούντος και ανακήρυξις αυτής ως ανεξαρτήτου.
• 1551 Ιωάσαφ του Μεγαλοπρεπούς, Οικουμενικού Πατριάρχου έκδοσις ευεργετηρίου γράμματος υπέρ μονής Σουμελά.
• 1554 Εκλογή ηγουμένου Βασιλικής Πατριαρχικής μονής Αγίου Γεωργίου Χουτουρά, Κοσμά ιερομονάχου του εξ' Άτρας. Αφιέρωσις εις μονήν Σουμελά του συγγρ "Ευσεβίου του Παμφίλου" υπό Δανιήλ εξ' Οινέου. Ίδρυσις ναού Αγίου Παύλου Μάλαχας δι' εξόδων γενιτσάρου Ζαχ. Βελβελέ.
• 1555 Διορισμός εφημερίου επισκοπικού ναού Αργυρουπόλεως Στεφάνου ιερέως Σαρασίτου, αδελφού του πρεσβυτέρου Ιωάννου Σαρασίτου.
• 1556 Πρώτη ίδρυσις μετά την άλωσιν της ιεράς μονής Αγίου Γεωργίου Χουτουρά, δια βοηθείας των χριστιανών και ενεργείας Κοσμά ιερομονάχου και ηγουμένου της ιεράς μονής Χουτουρά.
• 1559 Εκλογή πατριαρχικού εφημερίου εν Κωνσταντινουπόλει του εκ μονής Περιστερά λογίου ιερομονάχου Σιλβέστρου μέχρι το 1562.
• 1560 Εκλογή επισκόπου Κανείου Δανιήλ Στρατικεύα. Ανακαίνισις του εις την κατοχήν του οίκου Στρατικεύα περιελθόντος τετραευαγγέλου του βασιλικού οίκου των Κομνηνών δι' εξόδων αδελφών Δανιήλ, Κυριαζή, Ελευθερίου και Αβρααμίου.
• 1562 Εκλογή του πατριαρχικού εφημερίου ιερομονάχου Σιλβέστρου ως μητροπολίτου Αμασείας.
• 1564 Διεκδίκησις ενώπιον Ιεράς Συνόδου Κωνσταντινουπόλεως, ενοριακών δικαιωμάτων Μητροπολίτου Τραπεζούντος Θεοφάνους του Γ', επι των μονών Σουμελά, Περιστερά και Βαζελώνος. Μετάβασις εις Ματσούκαν του μητροπολίτου Τραπεζούντος Γενναδίου δια διανομήν γαιών και διάλυσιν διαφορών των κατοίκων. Αρχείον Πόντου Δ-Ε 1933, σελ. 542, 685, 694
• 1565 Δολοφονία, παρά την Ρωμάΐσσαν, του γενικού Αρχιμεταλλουργού Ιωάννου Καρατσά. Διορισμός εις αντικατάστασίν του, του Χαραλάμπους Κουτρουπάνη.
• 1566 Έκδοσις φιρμανίου ασυδοσίας υπό σουλτάνου Σελίμ του Β' εις μονήν Σουμελά.
• 1568 Τελευτή του γενάρχου των εν Αργυρουπόλει Σαρασιτών, Ιωάννου Σαρασίτου. Αρχείον Πόντου Ζ'-1937, Σελ. 11 & 39
• 1569 Απαγχονισμός εν περιφερεία Κοασίου του ηγουμένου Χουτουρά Κοσμά ιερομονάχου δια τον λόγον ότι είδε λουομένην εν φρέατι την σύζυγον τούρκου αγά. Διορισμός ηγουμένου εις αντικατάστασιν του, του ανεψιού του, Ανανίου ιερομονάχου του εξ Άτρας μέχρι το 1590, και ίδρυσις υπ' αυτού κελίων, δια τον φόβον επιθέσεως ατάκτων στρατιωτών των δεληπάσηδων.
• 1570 Συνοδική παρεδρία εν Κωνσταντινουπόλει, Μαξίμου μητροπολίτου Τραπεζούντος. Σύζευξις Μαρίας Γκιούλ - Μπαχάρ Λιβεραίας μετά του σουλτάνου Σελίμ του Β'.
• 1573 Απόσπασις εκ των χριστιανών του εν Τραπεζούντι ναού της Αγίας Σοφίας υπό του Κιούρτ Αλή βέη, και μεταβολή του εις τέμενος.
• 1574 Έκδοσις φιρμανίου ασυδοσίας υπέρ μονής Σουμελά υπό του σουλτάνου Μουράτ του Γ'
• 1575 Δια πολιτικάς ακαταστασίας, εκμετάλλευσις μεταλλείων Χαλδίας υπο ευπόρων ομογενών ως αντισηκώματος εις επιτοπίους τερεπέηδας και αγάδας.
• 1576 Εκμετάλλευσις μεταλλείων Πόντου υπό Γεωργίου Σταυράκογλου, ευεργεσίαι του πρός την Μεγάλη Εκκλησίαν και απονομή αυτώ του οφικίου του Άρχοντος Σπαθάρη.
• 1580 Γάμος σουλτάνου Μουράτ του Δ' μετά της Μαρίας Γκιούλ Μπαχάρ τηε ιερόπαιδος εν Λιβερά. Ασυδοσίαι τοις κατοίκοις. Άφιξις εις Αργυρούπολιν του σουλτάνου, μεταρρύθμισις της εκμεταλλεύσεως των μεταλλείων. Διορισμός δι' αυτοκρατορικού φιρμανίου ως γενικού... Αρχιμεταλλουργού μεταλλείων Τουρκίας, του Χατζή Λαζάρου Ι. Σαρασίτου. Τελευτή Γερασίμου Φυτιάνου μητροπολίτου Θεοδοσιουπόλεως. Ίδρυσις το πρώτον του εν Αργυρουπόλει ναού του Αγίου Θεοδώρου Τήρωνος.
• 1582 Ανακάλυψις σπουδαίων μεταλλείων εκτός της Χαλδίας υπο Χατζή Λαζάρου Ι. Σαρασίτου. Εκμετάλλευσις των μεταλλείων του Κούρκ-Παυλίν.
• 1585 Έκδοσις υπό Οικουμενικού πατριάρχου Θεολήπτου του Β΄ ευεργετηρίου γράμματος υπέρ της μονής Σουμελά.
• Ο πατριάρχης Θεόληπτος Β' επισκέπτεται τους Έλληνες ποντίους μετανάστες της Γεωργίας - Καυκάσου και της Νότιας Ρωσίας, ζητώντας βοήθεια για το Πατριαρχείο. Αρχείον Πόντου ΛΓ 1975-1976 σελ. 157
• 1588 Έκδοσις φιρμανίου υπό σουλτάνου Μουράτ του Γ' δια τη μονή Σουμελά.
• 1590 Τελευτή του ηγουμένου μονής Χουτουρά Ανανίου του εξ' Άτρας. Διορισμός εις αντικατάστασίν του Θεολήπτου Καλογεράντου του εξ' Αργυρουπόλεως και αδερφού της μονής Περιστερά και προσκληθέντος εκείθεν υπό επισκόπου Κανείου Θεολήπτου και χειροτονηθέντος αρχιμανδρίτου και ηγουμένου Χουτουρά μέχρι το 1640.
• 1591 Τελευτή Ανθίμου Β' Μητροπολίτου Τραπεζούντος. Διαδοχή αυτού υπό του Τραπεζουντίου Θεοφάνους και εποπτεία αυτού επι μονής Σουμελά ως ενοριακής.
• 1592 Ίδρυσις ναού Αγίου Γεωργίου Χουτουρά υπό ηγουμένου Θεολήπτου.
• 1593 Συνοδική παρεδρία εν Κωνσταντινουπόλει Θεοφάνους Μητροπολίτου Τραπεζούντος και υπογραφή αυτού εν τω συνοδικώ τόμω της αναγνωρίσεως του αυτοκεφάλου της Ρωσικής Εκκλησίας.
• 1596 Παρεδρία συνοδική Γερασίμου Β' μητροπολίτου Τραπεζούντος.
• 1600 Εκλογή μητροπολίτου Τραπεζούντος Αθανασίου. Εκλογή ηγουμένου Βαζελώνος Νεοφύτου. Συγγραφή ιστορίας μονής Σουμελάς υπό του μητροπολίτου Τραπεζούντος Αθανασίου Δαιμονοκαταλύτου. Έκδοσις ευεργετηρίου γράμματος υπό οικουμενικού πατριάρχου Ματθαίου Β' υπέρ μονής Σουμελά.
• 1602 Τελευτή ΧατζηΛαζάρου Σαρασίτου, υιού του εξ' Όφεως εις Φύτιανα και Αργυρούπολιν μετοικήσαντος Ιωάννου Σαρασίτου. Διορισμός εις το υπούργημα γενικού αρχιμεταλλουργού του Χατζη Αθανασίου ΧατζηΛαζάρου Σαρασίτου του Α΄ μέχρι το 1625. Μετάβασις εις Κωνσταντινούπολη ηγουμένου μονής Βαζελώνος Νεοφύτου και λήψις εκ του οικουμενικού πατριάρχου Νεοφύτου του Β' σιγιλλίου γράμματος, επικυρούντος τα χρυσόβουλα και σιγίλλια της μονής Βαζελώνος.