Χορός Σαρί κουζ ή Σαρί κους ή Σαρί κίζ - Sarikiz - Ποντιακοί Χοροί
-Οικονομίδης 1923 Πόντος: Επείσακτοι χοροί εν Αδίση συνήθως είναι ο χορός της Λάγκουης, ο χορός της Σαρή-γουζης (της ξανθής κόρης) παρά των τούρκων παραληφθείς, ο Μπαϊμπουρτλήδικος και τα μαχαίρια.
-Καρακάσης 1962 Παγγαίο Μακεδονίας: Ηχογραφήσαμεν τους κάτωθι χορούς με συνοδείαν ποντιακής λύρας (κεμεντζέ), ζουρνά και νταουλιού, τουλούμ ή αγγείου (ασκαύλου), βιολιού και λαουτοκιθάρας: Ομάλ, Τικ, Σέρα ή Τρομαχτόν ή Τιτιρεμέ, Διπάτ', Απάν' και Κάτ' (τουλούμ), Σαρί-Γκιζ και διαφόρους Καρσιλαμάδες. Χορός Σαρί κουζ ή Σαρί κους ή Σαρί κίζ / Ποντιακοί Χοροί
-Δόρα Στράτου 1970 Πόντος: Ανακαλύφθηκε, κινηματογραφήθηκε και χορεύεται στο θέατρό μας ο χορός Σαρίκους.
-Γρηγοριάδης 1973 Καρς Πόντου: Χορεύουν και το Σαρί-γιζ'. Χορός Σαρίγουζ Λύρα Γεωργούλης Κουγιουμτζίδης / Ποντιακοί Χοροί
-Holden & Vouras 1976 Πόντος: Περιγραφή βημάτων και μουσική καταγραφή του Σαρί Κουζ σε μέτρο 9/16 (2.2)+(2.3). Τα χέρια κρατιώνται ψηλά, στο ύψος του κεφαλιού.
-Kilpatrick 1980 Πόντος: Στα τουρκικά sarikiz σημαίνει ξανθό κορίτσι. Ο αντίστοιχος τουρκικός χορός έχει άλλο όνομα και άλλη μουσική, με παρόμοια δομή και πολλούς αυτοσχεδιασμούς. Ο ποντιακός είναι σε 5/8, το βήμα είναι βασικά ένα pas de basque (είναι ένας χαρακτηριστικός χορευτικός βήματισμός που προέρχεται από τους παραδοσιακούς χορούς της Χώρας των Βάσκων). Σημαίνει κυριολεκτικά «βήμα των Βάσκων» στη γραμμή προς το κέντρο και πίσω. Υπάρχουν πολλές διαφωνίες για το πόσα βήματα έχει στην κάθε κατεύθυνση. Χορεύεται σπάνια. Καταγραφή της μουσικής του Σαρί Κουζ παιγμένης στον κεμεντσέ από τον Κωστίκα Κωνσταντινίδη στην Σταυρούπολη Θεσσαλονίκης το 1972. Σαρίγουζ με τραγούδι / Παύλον Ιωαννίδης ο Καρσλής / Λευκώνας Σερρών
-Δήμας 1980 Πόντος: Το Σαρίκουζ (ξανθόν κορίτς) χορεύεται με λαβή των χεριών απο τις παλάμες. Είναι ο χορός του θερισμού και ξανθό κορίτσι εννοεί το σιτάρι. Περιγραφή βημάτων και σχήμα πελμάτων.
-Σαμουηλίδης 1993 Πόντος: Το Σαρίκουζ είναι χορός που μοιάζει με τον Εμπροπίσ'. Είναι σατιρικός χορός, του θερισμού, μας λένε, που χορευόταν συνήθως από κορίτσια του Ανατολικού Πόντου (Χατζηελευθερίου, 1). Αρέσει πιο πολύ στους Τούρκους της Μαύρης Θάλασσας. Είναι λίγο πιο περίπλοκος από την Τρυγόνα, κινείται σε γραμμή που πάει προς το κέντρο και μετά πάλι προς τα πίσω. Τα βήματα του δεν είναι ξεκάθαρα. Χορός Σαρί Κούζ (Ξανθή Κοπέλα) / Κλαρίνο Γ. Ιακωβίδης / Ποντιακοί Χοροί
Σαρίκους ή Σαρίκουζ , Χορός στον Πόντο, από το ομώνυμο τραγούδι - Πηγή: Εγκυκλοπαίδεια του Ελληνικού Χορού - Ευρετήριο E-6945C
Στην εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού αναφορικά με τον χορό Σαρί κουζ αναφέρονται τα ακόλουθα: Σαρίγουζ. Χορός που τον συναντάμε σε όλες σχεδόν τις περιοχές του Πόντου. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες σε κάθε περίσταση γλεντιού. Στον Κεντρικό και στον Ανατολικό Πόντο καθώς και στην περιοχή του Καρς η μελωδία είναι η ίδια, σε ρυθμό με μόνη διαφοροποίηση στην ταχύτητά του, και δεν συνοδεύεται από τραγούδι. Στην περιοχή του Καρς βρίσκουμε το γρηγορότερο ρυθμό. Το στιλ των βημάτων του χορού και των κινήσεων των χεριών και του κορμιού είναι επίσης παρόμοια, αν και ο αριθμός των βημάτων μπορεί να διαφέρει. Συναντάμε τρεις διαφορετικές χορογραφίες του χορού, στην πρώτη τα βήματα εκτελούνται με τη σειρά: επιτόπου, προς το κέντρο του κύκλου και προς τα έξω χωρίς τελικά να υπάρχει μετακί νηση αριστερά ή δεξιά (παραλλαγή μεταξύ άλλων χωριών της περιοχής της Τραπεζούντας όπως η Ίμερα, χωριά της Ματσούκας κ.α.). Στη δεύτερη τα βήματα γίνονται επιτόπου και προς τα δεξιά, πάνω στην περιφέρεια του κύκλου έτσι έχουμε μετακίνηση προς τα δεξιά (παραλλαγή πολλών χωριών του παραλιακού άξονα μεταξύ Τραπεζούντας και Σαμψούντας, χωριών της Κάβζας κ.α.). Στην τρίτη παραλλαγή, ευρύτερα διαδομένη στα χωριά του Καρς μετά τα επιτόπου βήματα ακολουθούν βήματα διαγώνια δεξιά τα οποία συγκλίνουν προς το κέντρο του κύκλου και τέλος βήματα που ανοίγουν τον κύκλο στην αρχική του περιφέρεια η μετακίνηση και εδώ γίνεται προς τα δεξιά. Εκτός των τριών κύριων παραλλαγών του χορού υπάρχουν και αρκετές άλλες λιγότερο διαδομένες. Διαφορετική είναι η περίπτωση του χορού στην περιοχή της Πάφρας. Τόσο η μελωδία όσο και τα βήματα είναι τελείως διαφορετικά. Τα βήματα μάλιστα είναι παρόμοια με αυτά άλλων χορών από διαφορετικές περιοχές του Πόντου όπως το Τούρι του Καρς, το Ντόρταγιαχ του Τσόρουμ, το Ούτσ’ αγιαχ της Νικόπολης κ.ά. Η χορογραφία του χορού απαιτεί ζωηρές κινήσεις από τα χέρια και ολόκληρο το σώμα, όπως εξάλλου και οι περισσότεροι χοροί της Πάφρας. Η ονομασία Σαρίγουζ προέρχεται από το ομώνυμο τραγούδι που συνοδεύει τη μελωδία με το δίσημο ρυθμό. Τα ίδια βήματα με την ίδια χορογραφία χορεύονται επίσης πιο ζωηρά, πιο γρήγορα και κυρίως πιο πηδηχτά ο χορός τότε ονομάζεται Σαρικιζίν Ατλαμασί, (ατλαμασίν = πηδηχτό) Σαρίγουζ. Η μελωδία διαφέρει από αυτή του Σαρίγουζι αν και συνεχίζει να έχει δίσημο ρυθμό (με γρηγορότερη πάντως χρονική αγωγή). Διαφορετικό είναι και το τραγούδι που συνοδεύει τη μελωδία. Χορό με παρόμοια βήματα συναντάμε και στην περιοχή της Τραπεζούντας, το «Εκατήβα σα παξέδας» που παίρνει το όνομά του από το ομώνυμο τραγούδι. Τόσο το τραγούδι όσο και η μελωδία αυτού του χορού είναι μοναδικά. Σαρίγουζ τη μαντιλί. Νεότερη ονομασία του χορού Τσοκμέ από το Καρς (βλ. λ. Γιουβάλαντουμ). Σαρικιζίν ατλαμασί. Κείμενο του κ. Κυριάκου Μωυσίδη
Μετά τα ανωτέρα δημοσιευμένα σχόλια και παρατηρήσεις πάνω στο χορό της Ξανθής Κόρης (Σαρί κούζ κατά το τουρκικόν) οφείλω να καταθέσω κι εγώ τις δικές μου παρατηρήσεις.
Χορός Σαρίγουζ (κόρη ξανθή) των Ελλήνων του Πόντου.
Ο χορός Σαρίγουζ ανήκει στους μικτούς δηλαδή χορεύεται από άνδρες και γυναίκες μαζί. Ανήκει στους όρθιους – ίσιους – στητούς (τίκ) χορούς και μάλιστα στην οικογένεια των αγροτικών χορών. Σε όλη την επικράτεια του Πόντου απαντάται ο χορός σε παραλλαγές βημάτων, ενίοτε και μουσικής (Αμισός-Πάφρα). Η μουσική είναι κοινή σχεδόν σε όλο τον κεντρικό και ανατολικό Πόντο αλλά και στο Κάρς.
Σε όλο τον υπόλοιπο Πόντο έχει την ευρέως γνωστή σε όλους μας μελωδία η οποία καθιερώθηκε να αποδίδεται ως σόλο χορός ενώ στον Πόντο αλλά και τα πρώτα χρόνια της εγκατάστασης των Ελλήνων εκ Πόντου στην Ελλάδα, είχε τραγούδι. Σε παλιότερες μου αναρτήσεις έχω δώσει στο φως της δημοσιότητας τα λαϊκά άσματα που συνοδεύουν το χορό Σαρή Κιζ, ή Σαρή κούζ, ή Σαρίγουζ, ή Σαρου γούζ ή Σαρίκους όπως είναι οι υπόλοιπες ονομασίες του χορού στον υπόλοιπο Πόντο. Αναφορικά με το χορό Σαρού Κίζ των Παφραίων αξίζει να σημειώσω για τη λαογραφική μου έρευνα ότι ο κ Γιώργος Αντωνιάδης πουθενά δεν αναφέρει το χορό Σαρού Κίζ Ατλαμασί (πηδηχτός χορός στο Σαρού Κίζ), αλλά και ο αγαπητός μου ζουρνατζής κ Γιώργος Τσαπανίδης που τον κατέγραψα πολλάκις, αγνοούσε την ύπαρξη και τη μελωδία του χορού Σαρού Κίζ Ατλαμασί. Στην Ποντιακή Λαογραφία σποραδικά μπορεί κανείς μέσα από την έρευνα παλιών αναφορών (προφορικών και γραπτών) να συναντήσει αυτή τη διάθεση προσωποποίησης του χορού Σαρού Κίζ, της Ξανθής κοπέλας δηλαδή με το ξανθό χρώμα που έχουν τα στάχυα κατά την περίοδο του θέρους. Αυτές τις αναφορές τις έχω εντοπίσει κυρίως στα ποντιακά σωματεία της περιόδου (1960 ως και 1990) που αφορούσαν στην υιοθέτηση χορογραφικών στοιχείων ξένων προς τη μουσικοχορευτική παράδοση των Ελλήνων στον Πόντο. Μπορεί κανείς κάλλιστα μέσα από την ανάγνωση των ποντιακών περιοδικών και εφημερίδων της εποχής εκείνης να το διαπιστώσει ιδίοις όμμασι. Εκείνη την περίοδο γινόταν μεγάλη προσπάθεια από όσους ασκούσαν τη διδασκαλία των χορών, στο να αποδοθούν ιστορικές αναφορές και στρεβλές (αυθαίρετες κατά την άποψη μου) λαογραφικά αναγωγές των χορών αλλά και των εθίμων σύμφωνα με τα πιστεύω και τη φαντασία τους. Αυτό το φαινόμενο της επικέντρωσης των ποντιακών σωματείων της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης σε δέκα μόνο χορούς, μάλλον τους πιο ζωηρούς και λεβέντικους, (κυρίως της Τραπεζούντας και του Κάρς) κατέστη δυνατή να παραγκωνίσει όλες τις άλλες επιμέρους λαϊκές μουσικοχορευτικές παραδόσεις : της Κερασούντας, της Νικόπολης, της Αμισού, της Αμάσειας, του Ακ Δάγ και του Γκιουμούς Μαδέν, της Τρίπολης, της Έρπαας της Σεβάστειας, της Τόνγιας, του Όφι, της Νεοκαισάρειας και όλων των υπολοίπων περιφερειών του Πόντου. Αξίζει να αναρωτηθεί κανείς τι απέγιναν όλες εκείνες οι λαϊκές μουσικοχορευτικές παραδόσεις αυτών των περιοχών. Μήπως οι Έλληνες του Πόντου δεν χόρευαν σε αυτές τις περιοχές ; Και αν δεν χόρευαν, τότε σίγουρα ούτε θα τραγουδούσαν.
Κατά τόπους αναβίωναν πολλά έθιμα και χοροί από τους εναπομείναντες λόγου χάρι Οφίτες (Οφλήδες) στη Νέα Τραπεζούντα Πιερίας, της Νικόπολης (Γαρέσαρης) στα χωριά της περιφέρειας του νομού Καβάλας, του Κάρς και του Καυκάσου στα χωριά της περιφέρειας Κιλκίς και Φλώρινας, της Αμισού και της Πάφρας στα χωριά της περιφέρειας Σερρών και Ιωαννίνων κ.ο.κ Έχω την άποψη ότι κατά καιρούς υπάρχουν διάφορες τάσεις που διαμορφώνουν το λαϊκό δημοτικό ένστικτο και δημιουργούν καταστάσεις μέσα από τις οποίες τόσο η λαϊκή μούσα όσο και οι συνήθειες των ανθρώπων αλλάζουν. Το γεγονός ότι έφυγε η πρώτη και η δεύτερη γενιά των προγόνων μας, δυσχεραίνει κατά πολύ τη λαογραφική έρευνα. Αρνητικό είναι επίσης το γεγονός ότι μεγάλος όγκος ασφαλούς πληροφόρησης έχει χαθεί καθώς οι προηγούμενες γενιές δεν φρόντισαν να καταγράψουν τους βασικούς φορείς των λαικών μας παραδόσεων (τους παππούδες και τις γιαγιάδες). Αρνητικό είναι ότι ενώ υπάρχουν γραπτές πηγές αναφοράς αλλά και ηχητικό υλικό καταγραφών, αρκετοί μένουν δύσπιστοι και αμετάπειστοι στα προσωπικά τους πιστεύω, εμμένουν στις χορογραφίες και πάνω στις προσωπικές τους θεωρίες χτίζουν λαογραφικά φαντάσματα και αποδίδουν στη λαογραφία και στους χορούς μας έννοιες και σημασίες που ποτέ δεν είχαν. Χορός Σαρού Κίζ - Χοροί των Ελλήνων Παφραίων Σαρού Γούζ, Σαρί Γίζ / Χοροί Αργυρούπολης Πόντου Σαρίκουζ & Γετίερε. Αχ Βασιλειάδης Κων Σιαμίδης / Σαρίκουζ Παλαγίας - Αργυρούπολης Πόντου (Καταγραφή)
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
