Γνωστοί είναι οι Μωμόγεροι, οι μίμοι που επαίζοντο κατά την παραμονή των Χριστουγέννων και του νέου έτους εν Πόντω. Περί αυτών εγράφησαν αρκετά εις τα λαογραφικά περιοδικά μας (Πιζίαλα ελέγετο το δεκαπενθήμερο από των Χριστουγέννων έως τις 7 Ιανουαρίου / Θεοφάνεια).
Χίλιοι άρχοντες “χίλοι προσκυνητάδες” όπως λέει επί λέξη το Ποντιακό Δημοτικό Τραγούδι εκ της περιφερείας Χαλδίας, απεφάσισαν εν μέσω του Χειμώνος να πραγματοποιήσουν ένα αρκετά μακρύ και επικίνδυνο για την εποχή εκείνη ταξίδι, να κατεβούν στην Τραπεζούντα για να υποβάλουν τα σέβη τους στο νέο Αυτοκράτορα.
Τη αυτή ημέρα, Μνήμη των από της Συγκλήτου Αγίων Μαρτύρων των έξω της πυράς απολειφθέντων και με διαφόρους τρόπους βασανισθέντων και τελειωθέντων.
Ο Άγιος Ίνδης εν τη θαλάσση βληθείς τελειούται
«Ίνδην ακούω του βίου λαβείν πέρας,
Άκρον καταντήσαντα προς βυθού πέρας».
«Έκτην συνάπτω ταις φρονίμοις Παρθένοις,
Την ψευδόμωρον Δόμναν εκτετμημένην»
Η Αγία Μάρτυς Δόμνα ήταν και αυτή κατά τους χρόνους του Μαξιμιανού.
Τω αυτώ μηνί Δεκεμβρίω ΚΗ (28η ), Μνήμη των Αγίων δισμυρίων, ήτοι είκοσι χιλιάδων Μαρτύρων, των εν Νικομηδεία καέντων.
"Ως προσφοραί σοι, Σώτερ εξωπτημέναι,
Οι δισμύριοι του νεώ κείνται μέσον.
Ανέρας ογδοάτη κτάνεν εικάδι δισμυρίους πύρ".
Ο ξακουστός και χιλιοτραγουδισμένος για τη λεβεντιά και τον πατριωτισμό του Πόντος, αν και από τότε που πρωτοφάνηκε στην Ιστορία, άλλαξε πολλές φορές κυρίαρχους, εξακολουθητικά δε από το 1461 μέχρι του τελευταίου ξεριζωμού του, έμεινε στη μαύρη δουλεία, εν τούτοις στο πέρασμα τόσων αιώνων διατήρησε την Ελληνικότητά του, τα ήθη και έθιμα, την θρησκεία του, και κατόρθωσε να φυλάξει αμόλυντη μέσα στην ψυχή του την ιδέα του Έθνους, της Ελλάδος.