Προτού αναφερθώ στην Γάγγρα των τελευταίων χρόνων θα ήθελα να μεταφέρω εδώ μερικά ιστορικά στοιχεία ένα μέρος από τα οποία έχουν δημοσιευθεί απ’ τον αδερφό μου Ιωάννη Δορικίδη στην Σάλπιγγα της Ορθοδοξίας. Η Γάγγρα ή Γάγγραι ήταν στα αρχαία χρόνια πρωτεύουσα της Παφλαγονίας.
Η Μαντσάνα - Γ. Καραγιαννίδου (Διήγηση Ματσούκας)
‘ς σα παλαιά τα χρόνια̤, έ κιτί καιρός, ο Κώστης ο Κολχόϊς και κάμποσοι νοματοί κι άλλ’ ασ’ την Ποντίλαν, επήγαν τον δεκαπενταύγουστον ΄ς σην Σουμελά την Παναγίαν. Τη Κώστη το χασ̌λούχ πά εκατόν παράδες. Άρ άμον ντ’ έφτασαν εκεί όλ’ επήγαν ΄ς σην λειτουργίαν.
Κατεβαίνοντας τα περίφημα καγκέλια̤ τη Ζύγανας, δηλαδή τον φιδωτό αμαξιτό δρόμο του όρους Ζύγανα, από την κορυφή προς την ενδοχώρα, συναντούμε κοντά στους πρόποδες του όρους μια λίθινη γέφυρα Κιοπρού μπασί, επάνω στον ποταμό Κάνιν ή Χαρσιώτη «τη Κανί’ το ποτάμ’» στα τουρκικά Χαρσ̌ούτ - τσ̌αϊ. Μετά από πορεία πλέον της μισής ώρας φτάνουμε στην Άρτασα ή Άρδασα.
Για να σχηματίσει ο αναγνώστης μια αμυδρή ιδέα, για το που βρίσκεται ακριβώς η Κεπέκλησια, είναι απαραίτητο να ακολουθήσει την οδό που την συνδέει με την Τρίπολη στην οποία υπαγόταν διοικητικώς.
Στην βιβλιοθήκη της Εστία Νέας Σμύρνης που έχει την τιμή να διασώζει και να διαφυλάττει σαν την πιο πολύτιμη κληρονομιά αρκετά χειρόγραφα μνημεία-κώδικες, διάφορα έγγραφα και επιστολές, όλα απομεινάρια του χαμένου ελληνισμού της Μικράς Ασίας, έπεσε στα χέρια μου τελευταία ένας κώδικας από ένα μοναστήρι της Αληθινής του Πόντου.
Ο Ξενοφώντας πρώτος έγραψε για την Κερασούντα εκθειάζοντας την φιλοξενία των Κερασουντίων προς τους Μύριους. Η Κερασούς, πόλις Ελληνικοτάτη του Πόντου, ιδρυθείσα τον Ζ’ αιώνα π.Χ. από τους Σινωπείς, υπήρξεν ανεξάρτητος πόλις όπως και άλλες πόλεις του Πόντου, μέχρι της ιδρύσεως του βασιλείου του Πόντου υπό των Μιθριδατών.