Άρτασα, Υποδιοίκηση Ντορούλ. Ιστορικό και γεωγραφικό σημείωμα

Άρτασα,υποδιοίκηση,ντορούλ,τορούλ,άρδασα,καγκέλια,ζύγανας,κιοπρούμπασί,χαρσ̌ούττσ̌αϊ,κάνιν,χαρσιώτης,αργυρούπολη,γκιουμουσχανά,τραπεζούντα,κιουρτούν,μεσοχάλδιο,μούζαινα,σταυρί,γιαγλίντερέ,κρώμνη,ίμερα,σαντά,πολίχνη,καστέλλ,καλέ,δορύλη,θέμα,χαλδίας,λέων,καβασίτης,πιβερά,θέμπεδα,τσίτε,βαρενούΚατεβαίνοντας τα περίφημα καγκέλια̤ τη Ζύγανας, δηλαδή τον φιδωτό αμαξιτό δρόμο του όρους Ζύγανα, από την κορυφή προς την ενδοχώρα, συναντούμε κοντά στους πρόποδες του όρους μια λίθινη γέφυρα Κιοπρού μπασί, επάνω στον ποταμό Κάνιν ή Χαρσιώτη «τη Κανί’ το ποτάμ’» στα τουρκικά Χαρσ̌ούτ - τσ̌αϊ.
Μετά από πορεία πλέον της μισής ώρας φτάνουμε στην Άρτασα ή Άρδασα. Η Άρτασα είναι έδρα της υποδιοίκησης Ντορούλ που υπάγεται στην διοίκηση Αργυρουπόλεως «Γκιουμουσχανά» του νομού Τραπεζούντας. Την υποδιοίκηση Ντορούλ, αποτελούσαν οι παρακάτω περιοχές ή ποτάμια̤, όπως λέγονταν συνήθως :

Άρτασα,υποδιοίκηση,ντορούλ,τορούλ,άρδασα,καγκέλια,ζύγανας,κιοπρούμπασί,χαρσ̌ούττσ̌αϊ,κάνιν,χαρσιώτης,αργυρούπολη,γκιουμουσχανά,τραπεζούντα,κιουρτούν,μεσοχάλδιο,μούζαινα,σταυρί,γιαγλίντερέ,κρώμνη,ίμερα,σαντά,πολίχνη,καστέλλ,καλέ,δορύλη,θέμα,χαλδίας,λέων,καβασίτης,πιβερά,θέμπεδα,τσίτε,βαρενούΑ) Περιοχή Κιουρτούν
Β) Περιοχή Μεσοχαλδίου
Γ) Περιοχή Μούζαινας
Δ) Το ποτάμιον Σταυρί’ (Σταυρίου)
Ε) Περιοχή Γιαγλί Ντερέ
ΣΤ) Το ποτάμιον Κρωμί’ (Κρώμνης)
Ζ) Το ποτάμιον Ίμερας &
Η) Περιοχή Σαντάς.
* Ως ποτάμιον ορίζεται η έκτασις της περιοχής του ρου από τις πηγές ως και τις εκβολές του ποταμού.

Η Άρτασα στην εποχή των Βυζαντινών και κατόπιν επι Κομνηνών ήταν πολίχνη με φρούριο (πολίχνη=μικρή πόλις-φρούριο), στην σειρά των Μεσοχαλδίων κάστρων. Επι της εποχής μας ήταν μικρή κωμόπολη κτισμένη κοντά στην δεξιά όχθη του Κάνεως ποταμού, ανάμεσα στα βραχώδη βουνά Καστέλλ και Καλέ. Επάνω στο τελευταίο σώζονταν τα ερείπια του κάστρου του Μεσοχαλδίου. Στην ίδια περιφέρεια βρίσκονταν και το φρούριο Δορύλη όπου είχε την έδρα του ο Δούκας Λέων Καβασίτης, φρουρώντας το Θέμα Χαλδίας. Ίσως το όνομα της τουρκικής περιφέρειας Ντορούλ να προήλθε από το φρούριον της Δορύλης.
Η Άρτασα απέχει 18 ώρες πεζοπορία από την Τραπεζούντα και 6 ώρες από την Αργυρούπολη. Είχε καλές οικοδομές, δημόσια κτίρια, διοικητήριο, δικαστήριο, σταθμό χωροφυλακής, καταστήματα, πανδοχεία (χάνα̤), μουσουλμανικό τέμενος και νεόκτιστο χριστιανικό ναό αφιερωμένο στη μνήμη της Αγίας Σοφίας και της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Εδώ εκτός των οικογενειών των δημοσίων υπαλλήλων ήταν εγκατεστημένες και άλλες ιδιωτών, συνολικά 40 περίπου οικογένειες, 35 τουρκικές και 5 ελληνικές. Όλες προέρχονταν απ τα γύρω χωριά που καταγίνονταν κυρίως με το μικρεμπόριο. Μεταξύ των Ελλήνων κατείχαν ζηλευτή θέση οι κ.κ. Χρήστος Προκοπίδης από το χωριό Πιβερά, διευθυντής του Μονοπωλείου καπνών, Χατζηγιάννες Ελευθεριάδης από το χωριό Θέμπεδα, Δημήτριος Γεωργιάδης απ’ το χωριό Τσίτε, Πάντζο̤ς Απατζής (Ευτυχίδης) απ’ το χωριό Βαρενού της περιοχής Γιαγλί ντερέ, και άλλοι.

Πηγή : Ποντιακή Εστία Τεύχος 23 Άρτασα, Τοπογραφία Άρδασας, περιφέρειας Τορούλ, Παπαδόπουλος Δημήτριος (Σταυριώτης)

Add comment


Security code
Refresh

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ