Η Ελληνίδα αγρότισσα στον Πόντο, οι καθημερινές εργασίες που εκτελούσε και ο κυρίαρχος ρόλος της στην αγροτική - κτηνοτροφική οικονομία της υπαίθρου

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Λαογραφία

Η Ελληνίδα αγρότισσα στον Πόντο, οι καθημερινές εργασίες που εκτελούσε και ο κυρίαρχος ρόλος της στην αγροτική - κτηνοτροφική οικονομία της υπαίθρου.

Χαρακτηριστικό τοπίο χωριού στον Πόντο. Επάνω δεξιά φαίνεται το χωριάτικο σπίτι κάτω απο τον μεγάλο πασσαλόκτιστο εξώστη, ξεχωρίζει το προαύλιο της μάντρας (μαντρίν) που είναι στο βάθος, τα παράθυρα των κοιτώνων βλέπουν στον εξώστη αριστερά η είσοδος σοτ μεγάλο ισόγειο διαμέρισμα με το χωμάτινο δάπεδο όπου ο φούρνος, το τζάκι και όλα τα σχετικά με το νοικοκυρικό, η στέγη απο χαρτώματα. Τέλος κάτω φαίνεται η χωρική γυναίκα να αλμέγει το χτήνον (αγελάδα). Οι γυναίκες στον Πόντο πριν από το 1922 αποτελούσαν τη ραχοκοκαλιά της αγροτικής και κτηνοτροφικής οικονομίας. Ο ρόλος τους ήταν καθοριστικός, καθώς, εκτός από τη φροντίδα του νοικοκυριού, επωμίζονταν εξαιρετικά σκληρές χειρωνακτικές εργασίες στα χωράφια και τα βοσκοτόπια. Στον γεωργικό τομέα, συμμετείχαν ενεργά σε όλα τα στάδια της παραγωγής: από το σπάσιμο των βώλων του χώματος, το ξεβοτάνισμα και τη σπορά, μέχρι τον θερισμό, το αλώνισμα και τη συλλογή των καρπών (όπως καλαμπόκι, φουντούκια, καπνά και φρούτα). Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η παρουσία τους στα παρχάρια (τα ορεινά βοσκοτόπια) κατά τους θερινούς μήνες. Εκεί, οι λεγόμενες παρχαρομάνες είχαν την αποκλειστική ευθύνη για τη φροντίδα των ζώων, το άρμεγμα, καθώς και την παρασκευή παραδοσιακών γαλακτοκομικών προϊόντων (τυρί, βούτυρο, αριάνι). Παράλληλα, μετέφεραν καθημερινά στους ώμους ή στο κεφάλι βαριά φορτία με ξύλα για τη φωτιά, νερό και σοδειές, διανύοντας μεγάλες αποστάσεις σε δύσβατα μονοπάτια. Η εργατικότητα και η αντοχή των Ποντίων γυναικών ήταν παροιμιώδεις, καθιστώντας τες αληθινούς πυλώνες επιβίωσης για την αγροτική οικογένεια του Πόντου.
Η ζωή των γυναικών στα παρχάρια (τα ορεινά θερινά βοσκοτόπια του Πόντου) χαρακτηριζόταν από έναν συνδυασμό σκληρής οργάνωσης, παραγωγικής ευθύνης αλλά και κοινωνικής ζωής.
Ο κεντρικός ρόλος της Παρχαρομάνας και των Ρωμανών
• Η Παρχαρομάνα (αρχηγικός ρόλος): Η γυναίκα που είχε την ευθύνη του νοικοκυριού στα υψίπεδα κατείχε την κεντρική, ηγετική μορφή. Ήταν υπεύθυνη για τον συντονισμό των εργασιών, τη φροντίδα των ζώων και κυρίως για τη μεταποίηση του γάλακτος.
• Οι Ρωμάνες: Με την ονομασία αυτή δηλώνονταν οι γυναίκες (κυρίως οι νεότερες και τα κορίτσια) που βρίσκονταν στα παρχάρια, αναλαμβάνοντας τη φύλαξη, τη βοσκή των κοπαδιών στις καταπράσινες πλαγιές, καθώς και τη συνδρομή στην παραγωγή των προϊόντων.
Παραγωγή γαλακτοκομικών και διατροφή - Στα παρχάρια η διατροφή βασιζόταν στα παράγωγα του γάλακτος. Οι γυναίκες παρασκεύαζαν καθημερινά:
• Φρέσκο βούτυρο και διάφορα είδη τυριών.
• Πασκιτάν, τάν και αριάνι (υποπροϊόντα του γάλακτος και του γιαουρτιού).
• Παραδοσιακά φαγητά, όπως το χαβίτς (χυλός από καλαμποκάλευρο και βούτυρο) και τον τανωμένο σορβά (σούπα με πλιγούρι και υγρό γιαούρτι).
Καθημερινή διαβίωση και εργασίες
• Διαμονή: Έμεναν μαζί με τα ζώα σε ορεινές, λιθόκτιστες καλύβες (καλύβια) με ειδικές σκεπές (χαρτώματα).
• Οικιακή βιομηχανία: Εκτός από την κτηνοτροφία, οι γυναίκες ασχολούνταν με το γνέσιμο της ρόκας, την ύφανση στον αργαλειό και το πλέξιμο μάλλινων καλτσών (ορτάρια).
• Καθαριότητα & πρακτικές: Το πλύσιμο των σκευών και των ρούχων γινόταν με παραδοσιακό σταχτόνερο, ενώ για τα σκεύη χρησιμοποιούσαν και αλάτι ως καθαριστικό.
Η κοινωνική διάσταση και τα γλέντια. Παρά τον καθημερινό μόχθο, η παραμονή στα παρχάρια (που διαρκούσε από την άνοιξη έως στα τέλη Αυγούστου, πριν την κατάβαση στους μεζηρέδες) αποτελούσε διέξοδο δροσιάς και γιορτής:
• Οι γυναίκες φορούσαν τις τοπικές αγροτικές ενδυμασίες τους.
• Συμμετείχαν ενεργά στα υπαίθρια πανηγύρια (όπως του Προφήτη Ηλία ή του Αγίου Παντελεήμονα), όπου ετοίμαζαν φαγητά για όλο τον κόσμο, πρόσφεραν προϊόντα για δημοπρασία και συμμετείχαν σε χορούς και γλέντια.