• Home
  • Λαογραφία
  • Καζαμίας
  • Χριστιαννάρτς ή Σαρανταήμερος ή Χριστιεννάρης, ο μήνας Δεκέμβριος των Ελλήνων του Πόντου

Χριστιαννάρτς ή Σαρανταήμερος ή Χριστιεννάρης, ο μήνας Δεκέμβριος των Ελλήνων του Πόντου

λαογραφία,καζαμίας,πόντου,σατουρνάλια,σατούρνους,ήλιος,θεός,χριστούγεννα,χριστιαννάρτς,χριστουγεννιάρης,δεκέμβριοςΓια τους Ρωμαίους ο Δεκέμβριος ήταν ο δέκατος μήνας –Decem- μιας και το έτος τους άρχιζε τον Μάρτιο.

Μετά την επικράτηση του Γρηγοριανού ημερολογίου έγινε δωδέκατος μήνας. Στις 22 Δεκεμβρίου έχουμε τη μικρότερη ημέρα του χρόνου.
Ο μήνας Δεκέμβριος ήταν ο αντίστοιχος προς τον Ποσειδεώνα του Αττικού ημερολογίου. Τον μήνα αυτό οι Ρωμαίοι τον είχαν αφιερωμένο στη λατρεία του θεού Σατούρνους, ο οποίος αντιστοιχεί στον ελληνικό θεό Κρόνο.προς τιμή του οποίου γιόρταζαν τα Σατουρνάλια. Πραγματοποιόταν κατά τους χειμερινούς μήνες κατά την περίοδο του χειμερινού ηλιοστασίου, συνήθως στις 17 Δεκεμβρίου, αλλά αργότερα η γιορτή κρατούσε έως και μια βδομάδα, μέχρι τις 23 Δεκεμβρίου. Πίστευαν ότι στις 25 του μήνα ο Ήλιος αναγεννιόταν και αποκτούσε νέες δυνάμεις.

Η Εκκλησία μας έχοντας ως βάση το γεγονός αυτό το οποίο είχε βαθιές ρίζες στη λαϊκή συνείδηση το αντικατέστησε με μία μεγάλη χριστιανική γιορτή. Αυτή ήταν σαφώς η γέννηση του θεανθρώπου Ιησού Χριστού ο οποίος είναι ο ήλιος της δικαιοσύνης. λαογραφία,καζαμίας,πόντου,σατουρνάλια,σατούρνους,ήλιος,θεός,χριστούγεννα,χριστιαννάρτς,χριστουγεννιάρης,δεκέμβριοςΛόγω της εορτής των Χριστουγέννων έλαβε στον Πόντο την ονομασία Χριστιαννάρτς. Στην Ινέπολη ονομαζόταν Σαρανταήμερος, στην Κερασούντα και την Τρίπολη λεγόταν Χριστιεννάρης, στα Κοτύωρα, Σάντα, Τραπεζούντα και Χαλδία Χριστιεννάρτς, ενώ επίσης σε Σάντα και Χαλδία καλείτο και Χριστιαννάρτς. Στη Ροδόπολη λεγόταν Χριστουγεννάρτς.

Μάλιστα τα Χριστούγεννα στον Πόντο έκαιγαν στο τζάκι ένα κούτσουρο για τρείς ημέρες που το ονόμαζαν χριστοκούριν.

 Γιορτές Δεκεμβρίου

λαογραφία,καζαμίας,πόντου,σατουρνάλια,σατούρνους,ήλιος,θεός,χριστούγεννα,χριστιαννάρτς,χριστουγεννιάρης,δεκέμβριοςΤην 4η του μήνα, της Αγίας Μεγαλομάρτυρος Βαρβάρας απ' την Μερζιφούντα του Πόντου
Την 5η του μήνα, του Αγίου Σάββα απ' τη Μουταλάσκη του Νοτιοδυτικού Πόντου
Την 6η του μήνα, του Αγίου Νικολάου απ' τα Πάταρα του Δυτικού Πόντου
Την 9η του μήνα, της Αγίας Άννης η οποία στον Πόντο λεγόταν και Ανατολή.
λαογραφία,καζαμίας,πόντου,σατουρνάλια,σατούρνους,ήλιος,θεός,χριστούγεννα,χριστιαννάρτς,χριστουγεννιάρης,δεκέμβριος

Την 10η του μήνα, του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Μηνάς. Ο Άγιος Μηνάς μαζί με τον Άγιο Φανούριο θεωρούνταν ως άγιοι της τύχης.
Την 12η του μήνα, του Αγίου Σπυρίδωνος του θαυματουργού.
Την 15η του μήνα, του Αγίου Ελευθερίου. Στον Πόντο ήταν ο άγιος της ελευθερίας για τους φυλακισμένους και τις έγκυες.
Την 25η του μήνα,  η κατά σάρκα γέννηση του Κυρίου και Σωτήρος Ιησού Χριστού (Χριστούγεννα)

Δείτε το βίντεο για τον Χριστιαννάρη, Δεκέμβριο

Και οι τρείς αυτές ημέρες απ΄την 4η έως και την 6η του μήνα στον Πόντο λεγόταν Νικολοβάρβαρα. Μάλιστα εξαιτίας των καιρικών φαινομένων έλεγαν σε διάφορες περιοχές στον Πόντο συνηθίζονταν οι παρακάτω εκφράσεις :

Στο Σταυρίν :
«...Άε-Βαρβάρα φύσα, Άε-Σάββα χ̌όντσον
κι Άε-Νικόλα έβγαλλ' το ση δεντρού την τα̤πά̤ν...»

Στο χωριό Αντρεάντων Αμισού έλεγαν :
«...Άι Βαρβάρα βαρβαρών, Άι Σάββας σαβανών, κι Αι Νικόλας παραχών...»

λαογραφία,καζαμίας,πόντου,σατουρνάλια,σατούρνους,ήλιος,θεός,χριστούγεννα,χριστιαννάρτς,χριστουγεννιάρης,δεκέμβριοςΧριστός γεννέθη (δημώδες άσμα)

« Χριστός γεννέθη χαρά σον κόσμον
Χα καλή ώρα, χα καλή σ' ημέρα
Χα καλόν παιδίν οψέ 'γεννέθεν
Οψέ 'γεννέθεν κι αύρι 'νεστέθεν
Τον εγέννεσεν η Παναγία
Τον ανέστεσεν αε-Παρθένος
Τον επέρπαξαν οι χ̌ίλ' Εβραίοι
Ας σα 'κρόντικα κι ας σην καρδίαν
Αίμαν έσταξεν πλεγήν κ' εφάνθεν
ούμπ' αμ έσταξεν εμυροστάθεν
εμυρίστεν ατ' ο κόσμος ούλον
για μυρίστ' ατο και συ αφέντη
Έξω στην αυλή δένδρον εστάθεν (φύτρωσε)
Δένδρον άκαυον και κυπαρέσσι
Δέρ' ατ' ο ήλον δέρ' ατ' αέρας
Ρούζ'νε τ' άθια 'θε, μυρίζ' αυλέαν
Εκατέβ' αφκά σο σταυροστράτ'
Δαβαίν' άλογα δαβαίν' μουλάρια̤
Χρυσοκάλυβα καλυβωμένα
Σο κιφάλ'ν ατουν χρυσόν τουλπάν' εν'
Και σα μέσα 'τουν χρυσόν ζωστήραν
Χώρτσον κι έπαρεν ανεμοπόδ'κα
Και χρυσοκαλυβωμένα
Δέβα σο ταρέζ' κ' έλα σην πόρταν
Χα τσιρόπα χά μηλόπα
Χα ξερά κοκκυμελόπα
Έρθαν τη Χριστού τα παλικάρια̤
Θέλ'νε ούβας (χουρμάδες) θέλ'νε λεφτοκάρυα̤ »

Θήμισμαν Χριστουγέννων ( υπο Περσεφόνης Παπαδοπούλου εκ Κερασούντος )

« Χριστός γεννέθεν χαρά σον κόσμον
Χα καλή ώρα, χα καλής ημέρας
Χα καλόν παιδίν οψές εγεννέθεν
Οψέ εγεννέθεν το βράδυ εστάθη
Τον εγέννεσεν η Παναγία
Τον ανέστησεν αϊ-Παρθένος
Εκαβάλκεψεν χρυσόν μουλάριν
Εκατήβεν σο σταυροδρόμιν
Σταυροδρόμιν και μυροδρόμιν
Έρπαξαν ατον οι σ̌κύλ' Εβραίοι
Ας σ 'αρχρόντικα κι ας σην καρδίαν
Αίμαν έσταξεν πρωϊ και βράδυ
Μύρον έτονε και μυρωδία
Να μυρίστ' ατο και συ αφέντα
Έξου στέκουν τα παλικάρα̤
Και θυμίζουν τον νοικοκύρην
Νοικοκύρης και βασιλέας
Εσέναν πρέπ' αφέντη μου
Ολόχρυσον κοντύλιν
Τρουγιούλου γιούλου μάλαμαν
Κι' όλο μαργαριτάριν
Να ζείς κ' εσύ και τα παιδιά
να 'ν' η βοήθειά σου.
Εισπολλάτη »

Εισπολλάτη=επιφώνημα Χαλδίας
'σπολλάτη= επιφώνημα Οινόης και Τρίπολης

Χωρίον Αντρεάντων Αμισού ( υπο Γ. Κ. Χατζόπουλο κατ' αφήφηση της μητρός του Αφροδίτης Χατζοπούλου)

« Χριστός γεννέθεν ση χαράς τον κόσμον
Χα καλή ώρ', χα καλής ημέρα
Χα καλόν παιδίν τ' οψέ γεννέθεν
Τ' οψέ γεννέθεν τ' ουράν' νεστάθεν
Εκαβάλκεψεν χρυσόν μουλάριν
Εκατήβεν σο σταυροδρόμιν
Έρπαξαν ατον οι χ̌ίλ' εβραίοι
Ας σα κρόντικα (πνεύμονες) κι ας σην καρδίαν
Άφτει κερίν, κρατεί βαγγέλον
Γράφτει κι ο Χριστόν την Παναϊαν
Την Παναϊαν την Θεοτόκον

Σουρμένων

Ποψιζ'νό βραδύ, καλό βραδάκι,
'πόψ εγεννέθε καλό παιδάκι
Τον εγέννεσεν Αε-Μαρία
τον εκρέμασαν ση καλαμιώνα
Ση καλαμιώνα και μη φροντούσα (ή βροντούλα)
Έξ' που στέκουν τα παλικάρια
Και θυμίζουν (ψάλλουν) την αφεντιά σου
Θέλουν μήλα και πορτοκάλια.
Και του χρόνου »

Σουρμένων ( υπο Π. Χ. Εφραιμίδη )

Παλαιό Χριστουγεννιάτικο δημώδες άσμα

« 'Ποψι'ζνή βραδή, καλό βραδάκι,
'πόψ εγεννέθε καλόν παιδάκι
'πόψ' εγεννέθε κι αύρεν εστάθεν
Τον εγέννεσεν αϊ-Παρθένος
Τον ανέστησεν η αϊ-Μαρία
Τον επίασαν οι σ̌κύλ' εβραίοι
Σκύλ' εβραίοι και μύρ' εβραίοι
τον εκρέμασαν στην Σκαλαμιόνα
Σκαλαμιόνα και σ' αίθριον τόπον
Αμ' αφέντα και μη κοιμάσαι
Κι αν κοιμάσαι στα ξύπνα̤ σ' 'κ' είσαι
Ξύπνα̤ σ' 'κ' είσαι σαν το γεράκι
Και δα̤κόνησον σαν το παιδάκι
Άψον το κερί κ' έλα σην πόρταν
Έξ' που στέκουν τα παλικάρα̤
Και θυμίζ'νε (ψάλλουν) την αφεντιά σου »

Χριστιεεννάρτς φέρ' το κρύον
σαν εκείνον π' έχ̌' τον βίον.

Είναι γεγονός ότι οι Έλληνες του Πόντου όσο πλησίαζαν τα Χριστούγεννα και το τέλος του χρόνου συνήθιζαν να λένε το δίστιχο :

«Έρθαμε σον Χριστιαννάρ' κι ο Χριστόν πα 'γεννέθεν, τα μήνας ένταν δώδεκα κι ο χρόνον πα τελέθεν»

λαογραφία,καζαμίας,πόντου,σατουρνάλια,σατούρνους,ήλιος,θεός,χριστούγεννα,χριστιαννάρτς,χριστουγεννιάρης,δεκέμβριοςΗ ευχή που ακουγόταν στο τέλος του χρόνου ήταν :

«Κάλαντα καλός καιρός, και πάντα και του χρόνου»

Στο Σταυρίν
Έρθεν και ο Χριστουγεννιάτες
Με τα χ̌ιόνια̤ ασπρογενιάτες

Στα Σούρμενα
Κι ο Χριστιαννάρτς φέρ' κρύον
σαν εκείνον π' έχ̌' τον βίον

Στην Κρώμνη
Ο Χριστια̤νάρτς φέρ' χ̌ιόνια̤ (Δεκέμβριος)
και λαρών' όλια̤ τα πόνια̤

Τη Χριστού όλ' αναλλάζ'νε
και τα πετεινάρια̤ σπάζ'νε

Την παραμονή σταματούσαν κάθε εξωτερική δουλειά και απλά συμπλήρωναν τις τελευταίες λεπτομέρειες για τη μεγάλη γιορτή.
Τα κάλαντα τα έλεγαν τα παιδιά συνήθως το απόγευμα ή το βράδυ της παραμονής
και στις 4 το πρωί χτυπούσε η καμπάνα για να πάνε στη εκκλησία. Την ημέρα αυτή όλοι θα φορούσαν καινούργια ρούχα και παπούτσια και θα ετοίμαζαν τα πιο καλά φαγητά.
Σε πολλά μέρη έβαζαν στο τζάκι ένα κούτσουρα το «χριστοκούρ'» το οποίο άναβαν μόλις χτυπούσε η καμπάνα και θα κρατούσαν αναμμένη τη φωτιά τρεις μέρες τα «Χριστουήμερα» όπως έλεγαν τις τρεις μέρες των Χριστουγέννων.
Για γούρι σε άλλες περιοχές το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων έκαιγαν στην φωτιά ένα χλωρό κλαδί από απιδιά και το νέο έτος από μηλιά. Πρόσεχαν να καίγεται όρθιο και να μην πέσει γιατί πίστευαν πως θα χαλάσει το γούρι.
Από το βράδυ τα παιδιά της ευρείας οικογένειας, έκοβαν κλαδιά αχλαδιάς πού τα καβαλούσαν σαν άλογα, έφταναν στη πόρτα του σπιτιού και μπαίνοντας φώναζαν
« Χριστούγεννα και κάλαντα και φώτα και καλοχρονία
και καλοκαρδία και να ζήσει ο πατέρας και η μητέρα και όλοι οι σπιτικοί».
Μόλις έμπαιναν στο σπίτι ο πατέρας τους έδινε φιλοδώρημα μετά έπαιρνε τα φανταστικά άλογα κάρφωνε στο δήθεν στόμα τους από μια μπουκιά ψωμί και τα έβαζε κοντά στο τραπέζι, οπότε άρχιζαν το φαγητό.

λαογραφία,καζαμίας,πόντου,σατουρνάλια,σατούρνους,ήλιος,θεός,χριστούγεννα,χριστιαννάρτς,χριστουγεννιάρης,δεκέμβριοςΟι Μωμόγεροι (γνωστό και ως Μωμόεροι ή Μωμοέρια είναι ένα ποντιακό λαϊκό δρώμενο το οποίο λαμβάνει χώρα το 12ήμερο Χριστούγεννα - Πρωτοχρονιά - Θεοφάνια με ευχετηριακό χαρακτήρα.
Μωμό΄εροι: Οι ιερείς του Μώμου, οι ακόλουθοί του στη μεγάλη γιορτή που τελείται κάθε χρόνο την ίδια πάντα χρονική περίοδο, από 25 Δεκεμβρίου έως 6 Ιανουαρίου (Δωδεκαήμερο ή Καλαντόφωτα).

«Μωμό΄ερος επί των ημερών μας εσήμαινε κυρίως πρόσωπον μεταμφιεσμένον και με προσωπίδα το οποίον ελάμβανε μέρος εις τας κωμικάς παραστάσεις τας διδομένας από 1 μέχρι 6 Ιανουαρίου, δηλαδή από του νέου έτους μέχρι των Θεοφανείων» (Δ.Κ.Παπαδόπουλος-Σταυριώτης, Τα Μωμοέρια – Ποντιακός Καρνάβαλος).

Η προσεκτική μελέτη του δρώμενου δίνει επαρκή στοιχεία να ισχυριστούμε ότι οι Μωμόγεροι δεν είναι απλά προχριστιανικό δρώμενο, που δάνεισε πολλά στοιχεία στη διονυσιακή λατρεία, αλλά υπήρξε το αυτούσιο υλικό της δραματικής τέχνης του Αρίωνα του Μηθυμναίου (διθύραμβος), του Θίασου (ιερατείο διονυσιακής λατρείας) και του Θέσπη (άρμα Θέσπιδος), που αργότερα τελειοποιήθηκε από τον Αισχύλο, το Σοφοκλή, τον Ευριπίδη και τον Αριστοφάνη (ελληνικό δράμα).

Η αυτόνομη- παράλληλη πορεία του δρώμενου δεν κλονίστηκε όταν κατέρρεε η διονυσιακή λατρεία και παρήκμαζε το αρχαίο ελληνικό δράμα. Το δρώμενο συνεχίστηκε στον Πόντο κατά τη ρωμαϊκή, βυζαντινή και οθωμανική περίοδο και μεταφέρθηκε στην Ελλάδα ( Νομό Κοζάνης) από τους ξεριζωμένους Πόντιους πρόσφυγες (1923). Κορυφαίο ιστορικό γεγονός, η αναβίωση του δρώμενου την Κυριακή 4 Ιανουαρίου 2009, στο χωριό της Τραπεζούντας Λιβερά, από απογόνους προσφύγων του χωριού, που ζουν σήμερα στην Ελλάδα.

 

Add comment


Security code
Refresh

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ