Τ' 'Αγίας Κερεκής τ' άψιμον (της Αγίας Κυριακής η φωτιά) του κ. Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτη)
Τ' 'Αγίας Κερεκής τ' άψιμον (της 'Αγίας Κυριακής η φωτιά) του Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτη)
Στον Πόντο η παραπάνω φράση λεγόταν σε δυό περιπτώσεις: α) Σάν κατάρα. π.χ. «νά καίει σε τ' 'Αγίας Κερεκής τ' άψιμον» (νά σέ κάψη της Αγίας Κυριακής η φωτιά), ή «τ' 'Αγίας Κερεκής τ' άψιμον νά ρούζ' άπάν'-ισ', άπάν' άτ', άπάν' άτ'ς, άπάν' έσουν, άπάν' άτουν κλπ» (της Αγίας Κυριακής η φωτιά νά πέση επάνω σου, επάνω του, επάνω της, επάνω σας, επάνω τους κλπ) και β) Σάν παροιμιώδης φράση, π.χ. «άμον τ' Αγίας Κερεκής τ' άψιμον» (σάν της Αγίας Κυριακής τη φωτιά), φράση η οποία λεγόταν γιά βρέφη ή μικρά παιδιά άτακτα ή κλαψιάρικα καί γενικώς κακότροπα, τά οποία μέ τίς γκρίνιες καί τίς ιδιοτροπίες τους βασάνιζαν καί κατατυραννούσαν τίς μητέρες καί τούς οικείους τους. Η Μεγαλομάρτυς Αγία Κυριακή απο τη Νικομήδεια της Μικράς Ασίας (7 Ιουλίου)
Στήν πρώτη περίπτωση η αρατική σημασία της φράσεως είναι εύκολονόητη καί μάλλον έκδηλη, γιατί κάθε φωτιά καίει. Γιατί όμως αναφέρει τήν φωτιά της 'Αγίας Κυριακής καί όχι άλλης αγίας ή άλλου αγίου;
Επίσης στήν δεύτερη περίπτωση πώς μεταφέρθηκε η σημασία της φράσεως στά κακότροπα παιδιά; Στά ερωτήματα αυτά δέν γνωρίζω άν υπάρχουν που γραπτά ερμηνευτικά στοιχεία. Μόνον στό «'Αρχείον Πόντου» τόμ. 2 σελ. 52, ό κ. Α. Α. Παπαδόπουλος αναφέρει τήν παροιμίαν σύμφωνα μέ τήν παραπάνω δεύτερη περίπτωση καί προσθέτει «είς τήν παροιμίαν υπόκειται άγνωστος μύθος περί της 'Αγίας Κυριακής». Γιά τήν φωτιά της 'Αγίας Κυριακής υπάρχει η παρακάτω λαϊκή παράδοση. 'Ηταν δυό γειτόνισσες, η μιά πολύ πλούσια και η άλλη πάμφτωχη. Η φτωχή φύλαγε πιστά τίς Κυριακές καί τίς γιορτές των αγίων, η πλούσια όμως ενώ τίς εργάσιμες ημέρες καθόταν άεργη, τίς Κυριακές καί τίς άλλες γιορτές δούλευε από τό πρωΐ έως τό βράδυ. Μιά Κυριακή μέρα, πού συνέπεσε καί η γιορτή της 'Αγίας, η πλούσια παρά τίς συστάσεις της φτωχής γειτόνισσας, άναψε φωτιά γιά πλύση. Ξαφνικά πετάχτηκε επάνω της μιά σπίθα καί αμέσως άναψαν τά ρούχα της καί τό σπίτι της. Τότε άρχισε νά κλαίη καί νά προκαλή σέ βοήθεια. Ωσπου όμως νά προφτάσουν οι γείτονες τό σπίτι έγινε στάχτη. Μόνον η φτωχή γειτόνισσα κατώρθωσε νά σβύση τά καιόμενα ρούχα της πλούσιας, η οποία έπαθε πολλά εγκαύματα από τά οποία εβασανίσθηκε πολύ καί τέλος υπέκυψε. Από τό περιστατικό αυτό η φωτιά της 'Αγίας Κυριακής θεωρείται α) αποτελεσματική καί γρήγορη καί β) βασανιστική, κι απο εκεί μεταφέρθηκε καί στά κακότροπα παιδιά.
Θεσσαλονίκη 30 Ιουνίου 1957
Δημήτριος Κ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης) - Τ' 'Αγίας Κερεκής τ' άψιμον (της 'Αγίας Κυριακής η φωτιά) - Πηγή: Ποντιακή Εστία 1958
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
