• Home
  • Λαογραφία
  • Λαογραφικά Σταυρί Χαλδίας Πόντου, του Παντελή Η. Μελανοφρύδη

Λαογραφικά Σταυρί Χαλδίας Πόντου, του Παντελή Η. Μελανοφρύδη

Παντελής Ηλία Μελανοφρύδης ο διδάσκαλος εξ Αδύσσης Πόντου Αι γυναίκες προσηκώνοντο όταν περνούσαν άνδρες ή γρηές. Αι νεώτεραι προσέκλιναν στο χέρι του εισερχομένου στο σπίτι ανδρός (εφίλναν το χέρν ατ')· εκείνος δε απαντούσε: πολύχρονος, και αν ήτο γέρων: να έχεις την ευχή μ' προκομέντσα). Προσφέρουσαι ρακί, καφέ, νερόν ή άψιμον, προσέκλιναν με σεβασμόν στο χέρι του ξένου.


Οι συγγενείς στο καλωσώρεμαν ή τον αποχαιρετισμόν ησπάζοντο αλλήλους (εφίλναν τ' έναν τ' άλλο), ο ασπασμός (το φίλημα) του κουμπάρου, του συμπέθερου ή μακρυνού συγγενούς ελέγετο κατορώτεμαν—εκατερώτεσεν ατόν. Η θέλησις του γέρου ήτο νόμος δι' όλα τα μέλη της οικογενείας, μετά δε τον θάνατόν του όλα τα δικαιώματά του μετεβιβάζοντο εις την γηραιά μητέρα, την καλομάνναν. Σεβαστά πρόσωπα εις την κοινωνίαν ήσαν γενικώς οι προεστοί, οι Επίτροποι της Εκκλησίας, οι Έφοροι του Σχολείου. Ανεξαρτήτως όμως της κοινωνικής θέσεως, οι γέροντες είχαν την πρωτοκαθεδρίαν, αυτοί ωμιλούσαν πρώτοι διά τα κοινωνικά ζητήματα. Οι νέοι ήκουαν με σεβασμόν. Ακόμη και κατά τα παιχνίδια που έπαιζαν κατά τα παρακάθα̤ , όπως τα «καυκία», οι γέροντες κυρίως είχαν τον λόγον.
Εις την εκκλησία οι γέροντες είχαν «τα σταθήρα̤ τουν» (στασίδια), όπου επ' ουδενί λόγω ημπορούσε να σταθή κανείς νέος. Αυτοί προσκυνούσαν πρώτοι, αυτοί έλεγαν το «πιστεύω» το «Πάτερ ημών», τον εξάψαλμον, τον οποίον ήξευραν εκ στήθους και άλλους ψαλμούς.

Εις τους χορούς οι γέροι απέφευγαν να λάβουν μέρος. Όταν όμως έμπαιναν στον χορό, συνήθως «ομάλ'», εσχημάτιζον «τ' απαλαρέας», δηλ. το συγγενολόι γύρω από τον αρχηγόν της οικογενείας. Ο χορός με την συμμετοχήν των γερόντων αποκτούσεν επιβλητικότητα και πατριαρχικόν χαρακτήρα. Σιγά και με αρχαιοπρεπή τόνον ετραγοδούσαν κατ' αντιφωνίαν τον Ακρίταν, τον Μάραντον, τ' Αγρέλαφον κτλ. με την υπόκρουσιν της λύρας και ο λυριτζής πρώτα αυτούς «ετοξαρίαζεν».  Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου

Και όταν στις ατελείωτες νύχτες του χειμώνος ενεθυμούντο τα παληά και άρχιζαν να διηγούνται πως πέρασαν στο Αλάταουν, στα Άδανα, την Κουρτίαν με το νοσταλγικόν προίμιον: «έϊ—κιτί—τέϊ ! μαύρα καιρούς ! μαύρ' ανθρώπ' και μαύρα έργατα !», οι νέοι ήκουαν μετά προσοχής. Τα παιδιά είτε η νύφη έτοιμοι πάντοτε να φέρουν «άψιμον» για τα τσιγάρα των ή τα γαλιονάϊ (πίπες), είτε νερό με το τας ή την μαστραπάν. Λαογραφικά Σύμμεικτα Πόντου. Ήθη, έθιμα, Γλωσσικά Ιδιώματα, Παροιμίες, Θρύλοι & Παραδόσεις.

Αι γυναίκες, αν η ρύμη του λόγου έφερε να εκστομίζουν εμπρός στους άνδρας «άπρεπον λόγον» εζητούσαν συγγνώμην: παρέξ και τα τίμια τα προσώπς» «παρέξ κι' απ' εσάς» ή «ο λόγος ιμ' σ' εκείνο» (έγκα το λασσούμενον, ο λόγος ιμ' σ' εκείνο—είπε με ότωπως τον κύρ ισ' παρέξ κι' απ' εσάς—είπε οδείνα ν' εφτάγω κ.τ.λ.). Πως λέγουν συγχνώμη οι Έλληνες στον Πόντο 

Πολύ σημαντικά στοιχεία για το σεβασμό των Ελλήνων στον Πόντο. Σεβασμό στους μεγαλυτέρους, τους γεροντότερους, τους ιερείς και αξιωματούχους, αλλά επίσης για το σεβασμό στο χορό και στην ιεραρχία του, και για ακόμη μια φορά για την απονομή και αποκατάσταση της αλήθειας: Με ποιες στερεότυπες εκφράσεις έλεγαν τη συγνώμη οι δικοί μας στον Πόντο.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com 

Pin It

Print

Add comment


Security code
Refresh

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ